സൂര്യന്റെ സുവർണ്ണരഥം അമൃതം നിറഞ്ഞ കിരണങ്ങളാൽ ചുമക്കപ്പെടുന്നു; ലോകങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ദൃശ്യമായ കണ്ണായിരിക്കുന്ന ആ മഹാത്മാവിന് ഞാൻ വന്ദനം അർപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അനേകം സ്തുതികളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, സൂര്യൻ കുതിരയുടെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി, യാജ്ഞവൽക്ക്യനോട്, “നിനക്ക് എന്ത് ആഗ്രഹമുണ്ടോ അതു ചോദിക്കൂ,” എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ സൂര്യനെ വണങ്ങി, “എന്റെ ആചാര്യനു ലഭ്യമല്ലാത്ത യജുര്വേദ മന്ത്രങ്ങൾ ദയവായി എനിക്ക് നൽകണമേ,” എന്ന് അപേക്ഷിച്ചു. ഈ പ്രാർത്ഥന കേട്ടപ്പോൾ, ഭാഗ്യശാലിയായ സൂര്യൻ ആചാര്യനറിയാത്ത അയ്യാതയാമ എന്ന യജുര്വേദ മന്ത്രങ്ങൾ യാജ്ഞവൽക്ക്യന് നൽകി. ബ്രാഹ്മണന്മാർ പഠിച്ച യജുര്വേദ മന്ത്രങ്ങൾ വാജിനായിൽ നിന്ന് വന്നു; സൂര്യൻ കുതിരയെ ആസനമാക്കിയ വംശത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ സംപ്രദായം ഉദിച്ചുവന്നത്. വാജിനരുടെ പതിനഞ്ച് ശാഖകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്; യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ ആരംഭിച്ച കാണ്വാദികൾ അതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയാണ്. മൈത്രേയാ, വ്യാസന്റെ ശിഷ്യനായ ജൈമിനി സമവേദത്തിന്റെ വൃക്ഷത്തെ അനുക്രമമായി വിഭജിച്ചു; അതിന്റെ കഥ ഞാൻ പറയാം. സുമന്തു എന്നതായിരുന്നു അവന്റെ മകൻ, സുകർമയും അവന്റെ മറ്റൊരു മകനായിരുന്നു; ഈ മഹർഷിമാർ ഓരോരുത്തരും ഓരോ സംഹിത പഠിച്ചു. സുമന്തുവിന്റെ മകനായ സുകർമൻ സംഹിതയെ ആയിരം ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചു; അവയിൽ രണ്ടു ജ്ഞാനികൾ അവനിൽ നിന്ന് അവയെ സ്വീകരിച്ചു. ഹിരണ്യനാഭൻ (കൗശല്യ വംശജൻ)യും പൗഷ്പിഞ്ചിയും സുകർമന്റെ ശിഷ്യന്മാരായിരുന്നു; അവരിൽ നിന്ന് സംഹിതകൾ പതിനഞ്ചായി വടക്കൻ സമഗായകർ ആയി നിലനിൽക്കുന്നു. ഹിരണ്യനാഭനിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച സംഹിതകൾ പൂർവഗായകർ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു. പൗഷ്പിഞ്ചിയുടെ ശിഷ്യന്മാരായ ലോകാക്ഷി, കുതുമി, കുസീദി, ലംഗലി എന്നിവരും മറ്റ് ചിലരും സംഹിതകൾ ഉറ്റവണ്ണം വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ഹിരണ്യനാഭന്റെ മറ്റൊരു ശിഷ്യൻ തന്റെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഇരുപത്തിയൊന്ന് സംഹിതകൾ പഠിപ്പിച്ചു; ഇവരാൽ സമവേദം ശാഖകളിൽ സമൃദ്ധമായി. ഇനി അഥർവവേദത്തിന്റെ സംഹിതകളുടെ സമാഹാരത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം. സുമന്തു തന്റെ ശിഷ്യനായ കബന്ധനോട് ഇത് പഠിപ്പിച്ചു; കബന്ധൻ ദേവദർശനും പാഥ്യനും ഇത് നൽകി. സുമന്തു മഹർഷി അഥർവവേദം സമ്പൂർണ്ണമായി പഠിപ്പിച്ചു; ദേവദർശന്റെ ശിഷ്യന്മാർ ആയിരുന്നു മൗദഗ, ബ്രഹ്മബലി, ശൗക്യായനി, പിപ്പലാദ, മറ്റൊരു പ്രശസ്തരായ ഋഷി. പാഥ്യനും തന്റെ സംഹിതകൾ ജാജാലി, കുമുദ, Shaunaka എന്നിങ്ങനെയുള്ള മൂന്നു ശിഷ്യന്മാർക്ക് നൽകി. Shaunaka അവയെ ഉറപ്പിച്ചു ബഭ്രവനു ഒരു സംഹിതയും സൌന്ധവായനനു രണ്ടാമത്തേതും നൽകി. സൈന്ധവനും മൂഞ്ജികേശനും ഈ സംഹിതയെ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചു; നക്ഷത്രകല്പം മുതലായ സംഹിതകളും അങ്ങനെ തന്നെ വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. നാലാമത്തേത് ആംഗിരസയും അഞ്ചാമത്തേത് ശാന്തികല്പവുമാണ്; ഇവയാണ് അഥർവവേദത്തിലെ പ്രധാന സംഹിതാ ക്രമീകരണങ്ങൾ. പുരാണസംഗ്രഹം കഥകളും ഉപകഥകളും ഗീതകളും ക്രിയാകർമ്മവുമുപയോഗിച്ച്, പുരാണാർത്ഥത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവൻ തയ്യാറാക്കി. വ്യാസന്റെ പ്രശസ്ത ശിഷ്യൻ സൂതൻ രോമഹർഷണനായിരുന്നു; മഹർഷി വ്യാസൻ പുരാണസംഹിത അവനു നൽകി. സുമതി, അഗ്രിവർജ, മിത്രയു, ശംസപായന, അകൃതവ്രണ, സാവർണി—ഈ ആറു പേർ രോമഹർഷണന്റെ ശിഷ്യന്മാരായി. കശ്യപൻ സംഹിതയെ രചിച്ചു; സാവർണിയും ശശപായനനും അതുപോലെ. രോമഹർഷണൻ മറ്റൊരു സംഹിതയും നിർമ്മിച്ചു; ഇവയാണ് പുരാണസംഹിതയുടെ മൂലങ്ങൾ. ഈ നാലു വിഭാഗങ്ങളാൽ, എല്ലാ പുരാണങ്ങളിലും ആദ്യമായുള്ളത് ബ്രഹ്മപുരാണം എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്. പുരാണജ്ഞർ പതിനെട്ട് മഹാപുരാണങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്ന് പറയുന്നു: ബ്രഹ്മ, പത്മ, വൈഷ്ണവ, ശൈവ, ഭാഗവതം എന്നിവയും, നാരദീയ, മാർക്കണ്ടേയ, അഗ്നേയ, ഭവിഷ്യ, ബ്രഹ്മവൈവർത, ലിംഗ, വരാഹ, സ്കന്ദ, വാമന, കൂർമ, മത്സ്യ, ഗരുഡ, ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇതുപോലെ ഉപപുരാണങ്ങളും ഉണ്ട്; ഈ പതിനെട്ടു മഹാപുരാണങ്ങളാണ് പ്രധാനമായുള്ളത്. സൃഷ്ടി, പ്രളയം, വംശാവലികൾ, മനുവCycleകൾ, രാജവംശങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങൾ—ഈ വിഷയങ്ങൾ ഓരോ പുരാണത്തിലും വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. മൈത്രേയാ, ഞാൻ പറഞ്ഞ ഈ പുരാണങ്ങൾ വൈഷ്ണവപുരാണം എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്; പദ്മപുരാണത്തിന് ശേഷം ഇതാണ്. സൃഷ്ടി, പ്രളയം, വംശാവലികൾ, മനുവCycleകൾ—ഈ എല്ലായിടത്തും മഹാവിഷ്ണുവിനെക്കുറിച്ചാണ് പ്രതിപാദിക്കുന്നത്. നാലു വേദങ്ങൾ, അവയുടെ ഉപവിഭാഗങ്ങൾ, മീമാംസ, ന്യായശാസ്ത്രം, പുരാണങ്ങൾ, ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ—ഇവയാണ് പതിനാലു ശാസ്ത്രങ്ങൾ. ആയുർവേദം, ധനുര്വേദം, ഗന്ധർവവേദം—ഇവ മൂന്നും; അർത്ഥശാസ്ത്രം നാലാമത്തേതാണ്; അങ്ങനെ പതിനെട്ട് ശാസ്ത്രങ്ങൾ. ബ്രഹ്മർഷിമാരാണ് ആദ്യം അറിയപ്പെടേണ്ടത്; അവരിൽ നിന്നാണ് ദേവർഷിമാർ, പിന്നെ രാജർഷിമാർ, അങ്ങനെ മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ഋഷിവംശങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇതുവരെ ശാഖകളും ഉപശാഖകളും, അവയുടെ സൃഷ്ടാക്കളും വിഭജനകാരണങ്ങളും ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും ശാഖാവിഭാഗങ്ങൾ തുല്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; പ്രാജാപത്യസംപ്രദായം, ശാശ്വതവേദങ്ങൾ—ഇവയാണ് മൂന്നു പ്രധാന ക്രമീകരണങ്ങൾ. മൈത്രേയാ, നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു; ഇതിൽ നിന്നു വേറെ എന്തെങ്കിലും വേദങ്ങൾ സംബന്ധിച്ചുള്ളത് അറിയാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ടോ? അപ്പോൾ, “നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു, മഹർഷേ; എന്നാൽ ഞാൻ നിന്നിൽ നിന്ന് ഒരു കാര്യം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ദയവായി അതും പറഞ്ഞുതരൂ,” എന്നിങ്ങനെ കഥ മുന്നോട്ടുപോകുന്നു.