പരാശര മഹർഷി മൈത്രേയർക്ക് വിശ്വത്തിന്റെ അദ്ഭുതമായ ഘടനയെ വിശദമായി വിവരിച്ചു. മഹർഷിയുടെ വചനങ്ങളിൽ, ഭൂമിയിലും അതിന്റെ അതിരുകളിലും നിലനിൽക്കുന്ന ലോകങ്ങളെക്കുറിച്ചും, അവയുടെ അകത്തും പുറത്തും നിലനിൽക്കുന്ന അനന്തമായ സങ്കേതങ്ങളെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഭൂമിയുടെ മുകളില് ഒരു ലക്ഷം യോജന ദൂരത്തില് ധ്രുവനക്ഷത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഇത് ആകാശത്തിലെ എല്ലാ ജ്യോതിസ്സാക്ഷികളുടെ ചക്രത്തിന് അക്ഷമായി സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ ലോകങ്ങളുടെ ഉയരമനുസരിച്ച്, ഭൂമി യാഗഫലത്തിന്റെ ക్షേത്രം, യാഗം ഇവിടെ സ്ഥാപിതമാണ്. ധ്രുവയുടെ മുകളില് മഹര്ലോകം, ഒരു കല്പകാലം അവിടെ താമസിക്കുന്നവര് വസിക്കുന്നു; ഇത് ധ്രുവയില് നിന്ന് പത്തു ദശലക്ഷം യോജന ദൂരത്തിലാണ്. അതിനുമുകളില് ഇരുനൂറ് ദശലക്ഷം യോജന ദൂരത്ത് ജനലോകം, ബ്രഹ്മയുടെ സനന്ദനന് പോലുള്ള ശുദ്ധചിത്തരായ പുത്രന്മാര് അവിടെ പ്രശസ്തരായി വസിക്കുന്നു. ജനലോകത്തില് നിന്ന് നാലു ഗുണം ദൂരത്തില് തപോലോകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, അവിടെ വിരാജാസ് ദേവതകള്, ദുഃഖമില്ലാതെ, സ്ഥിരമായി വസിക്കുന്നു. തപോലോകത്തില് നിന്ന് ആറു ഗുണം ഉയരത്തില് സത്യലോകം, ബ്രഹ്മയുടെ ലോകം, അവിടെ മരണമുള്ള ജന്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങേണ്ടതില്ല. ഭൂമിയില് കാലുകൊണ്ട് നടന്നു കഴിയുന്ന, മണ്ണില് നിന്നുള്ള എല്ലാ വസ്തുക്കളും ഭൂലോകം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; അതിന്റെ വ്യാപ്തി പരാശരന് വിശദീകരിച്ചു. ഭൂമിയും സൂര്യനും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശം, മഹർഷിമാരും യോഗ്യതയുള്ള ജീവികളും സന്ദര്ശിക്കുന്ന സ്ഥലം, ഭൂവര്ലോകം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ധ്രുവയും സൂര്യനും തമ്മിലുള്ള ദൂരം, പതിനാലു നിയുത, സ്വര്ഗ്ഗലോകം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; ലോകങ്ങളുടെ ക്രമീകരണത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നവര് ഇതിനെ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൈത്രേയേ, ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങള് (ഭൂ, ഭൂവ, സ്വര്ഗ്ഗ) കൃത്രിമമായവയായി കണക്കാക്കുന്നു; ജന, തപസ്, സത്യ ലോകങ്ങള് കൃത്രിമമല്ലാത്തവയാണ്. കൃത്രിമവും അകൃത്രിമവുമായ ലോകങ്ങളുടെ ഇടയില് മഹര്ലോകം നിലകൊള്ളുന്നു; ഒരു കല്പത്തിന്റെ അവസാനം അത് ശൂന്യമാണ്, പക്ഷേ പൂര്ണ്ണമായും നശിക്കില്ല. മൈത്രേയേ, ഈ ഏഴു ലോകങ്ങളും ഏഴു അധോലോകങ്ങളും ഞാന് വിവരിച്ചു; ഇതാണ് ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ വ്യാപ്തി. ബ്രഹ്മാണ്ഡം, വടക്കു, തെക്കു, മുകളിലും താഴെയും, ഒരു വുഡ്ഡാപ്പിളിന്റെ വിത്ത് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതുപോലെ, കോസ്മിക് എഗ്ഗിന്റെ ഷെല്ലില് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ എഗ്ഗ്, അതിന്റെ വലിപ്പം പത്തു ഗുണം കൂടുതല് ആയ ജലത്തില് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ പുറത്ത് എല്ലാ മൂലകങ്ങളും, പിന്നെ അഗ്നി ചുറ്റുന്നു. അഗ്നിയെ വായു ചുറ്റുന്നു, വായുവിനെ ആകാശം, ആകാശത്തെ തത്വം, തത്വത്തെ മഹാത് ചുറ്റുന്നു; ഈ ഏഴു കവചങ്ങള് ഓരോന്നും മുന്പത്തേതില് നിന്ന് വലിപ്പത്തില് കൂടുതല്. മഹാതിനെ ചുറ്റുന്ന പ്രധാനം അതിവിശാലമായതും അനന്തമായതും അളവുകണക്കിടാനാവാത്തതും ആണ്. അതിന്റെ വ്യാപ്തി അളക്കാനാവില്ല, കാരണം അതാണ് സകലത്തിന്റെ കാരണമായ പ്രകൃതിയാണ്. അത്തരത്തില് ആയിരക്കണക്കിന്, ലക്ഷക്കണക്കിന്, കോടിക്കണക്കിന് ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങള് ഉണ്ട്. എങ്ങനെ എള്ളില് എണ്ണ മുഴുവന് അഗ്നി നിറയുന്നുവോ, അതുപോലെ ചൈതന്യവും സ്വഭാവവും ഉള്ള ആത്മാവ് പ്രധാനയില് പൂർണമായി നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പ്രധാനവും ആത്മാവും, സകല ജീവികളുടെ സാരവും, വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തിയും മഹാബുദ്ധിയും കൊണ്ട് നിലനില്ക്കുന്നു; അവര് പരസ്പരം ആശ്രിതത്വം കൊണ്ടാണ് നിലനില്ക്കുന്നത്. ഇവയുടെ വ്യത്യാസത്തിനും ആശ്രിതത്വത്തിനും കാരണമാകുന്ന ശക്തി, സൃഷ്ടിയുടെ സമയത്ത് ചലനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എങ്ങനെ കാറ്റ് വെള്ളത്തില് കലർന്നാല് നൂറ് തുള്ളികള് നിലനില്ക്കുന്നുവോ, അങ്ങനെ വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തി പ്രധാനവും ആത്മാവും നിലനിര്ത്തുന്നു. ഒരു വിത്തില് നിന്ന് ചെടിയുടെ വേരും തണ്ടും ശാഖകളും ഉണ്ടാവുന്നതുപോലെ, ആദ്യ വിത്തില് നിന്ന് മറ്റ് വിത്തുകള് ഉണ്ടാവുന്നു; അവയില് നിന്ന് മറ്റുള്ളവ, പിന്നെ അവയില് നിന്ന് മറ്റുള്ളവ, എല്ലാം മുന്കരുതല് പ്രകാരമുള്ള സ്വഭാവവും കാരണവും അനുസരിച്ച് വളരുന്നു. അപ്രകൃതിയില് നിന്ന് മഹതും മറ്റും ജനിക്കുന്നു; അവയില് നിന്ന് പ്രത്യേക മൂലകങ്ങള്, അവയില് നിന്ന് ദേവതകളും മറ്റും, അവരില് നിന്ന് അവരുടെ പുത്രന്മാര്, അവരുടെ പുത്രന്മാരില് നിന്ന് മറ്റ് വംശജന്മാര്. ഒരു മരത്തില് വിത്തുകള് വളരുന്നുവെന്ന് കൊണ്ട് മരത്തിന് കുറവുണ്ടാകുന്നില്ല; അതുപോലെ, സൃഷ്ടിയില് ജീവികള് വര്ദ്ധിച്ചാലും ജീവികളില് കുറവുണ്ടാകുന്നില്ല. സമീപത, സ്ഥലം, കാലം മുതലായ കാരണങ്ങള് ഒരു ചെടിക്ക് ആവശ്യമായതുപോലെ, വിശ്വത്തിന്റെ പരിവര്ത്തനത്തിന് ഹരി മാത്രമാണ് പ്രധാന കാരണമെന്നു പറയുന്നു. ഒരു അരി വിത്തില് നിന്ന് വേരും തണ്ടും ഇലകളും, മുളയും, തണ്ടും, പാളിയും, പൂവും, പാല്യും, അരിയുമൊക്കെ, അങ്ങനെ ശരിയായ വളര്ച്ചയ്ക്ക് കാരണങ്ങള് ലഭിച്ചാല് സകലവും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. അതുപോലെ, വിവിധ കര്മങ്ങളില് ദേവതകളും മറ്റുള്ളവരും വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തി ലഭിച്ചാല് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ആ വിഷ്ണുവാണ് പരബ്രഹ്മം; ഈ മുഴുവന് വിശ്വം അവില് നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നു, അവില് നിലനില്ക്കുന്നു, അവില് ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആ ബ്രഹ്മം, അതി ഉന്നതമായ സ്ഥാനം, സതാസത്പരമായ പരമാവസ്ഥ, സകല ചലനവും അചലനവും അവന് നിറയുന്നു; അവില് നിന്ന് എല്ലാം ഉത്ഭവിക്കുന്നു. അവന് തന്നെ മൂലപ്രകൃതിയും, പ്രത്യക്ഷ രൂപവും, വിശ്വവും; അവില് എല്ലാം ലയിക്കുന്നു, അവില് നിലനില്ക്കുന്നു. അവന് കര്മ്മങ്ങളുടെ കര്ത്താവാണ്, യാഗമായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവന്, യാഗഫലവും അവനാണ്; യാഗത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങള് പോലും ഹരിയില് നിന്ന് വേറെയില്ല. ഹരിയാണ് സകലത്തിന്റെ ആധാരം. പരാശരന് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: ആകാശത്തിലെ ജ്യോതിസ്സാക്ഷികളില് മകരാകൃതിയില് (ഡോള്ഫിന്) രൂപംകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഹരിയുടെ രൂപമാണ്; ധ്രുവന് അതിന്റെ വാലില് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഈ രൂപം ചുറ്റുമ്പോള് ചന്ദ്രനും, സൂര്യനും, മറ്റ് ഗ്രഹങ്ങളും ചുറ്റുന്നു; നക്ഷത്രങ്ങള് അതിന്റെ ചക്രം പോലെ ചുറ്റുന്നു. സൂര്യന്, ചന്ദ്രന്, ഗ്രഹങ്ങള്, നക്ഷത്രങ്ങള് എല്ലാം ധ്രുവനില് കാറ്റിന്റെ ബന്ധനത്തില് ബന്ധിതരായി, അതില് സ്ഥിരമായി നിലനില്ക്കുന്നു. ആകാശത്തിലെ മകരാകൃതിയിലുള്ള ജ്യോതിസ്സാക്ഷികളുടെ രൂപം നാരായണനാണ്; അവന് തന്നെ സകല ലോകങ്ങളുടെ ആധാരവും, ഹൃദയത്തില് ആധാരവുമാണ്. ഉത്താനപാദന്റെ പുത്രന് ലോകത്തിന്റെ അധിപനായ ഹരിയെ ആരാധിച്ച് ആ നക്ഷത്രമായി; ധ്രുവന് മകരയുടെ വാലില് സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു. ജനാര്ദനന് ആണ് മകരയുടെ ആധാരം, സകലത്തിന്റെ മേല്നോട്ടക്കാരന്; മകര ആധാരമാണ് ധ്രുവയ്ക്ക്, സൂര്യന് ധ്രുവയില് സ്ഥാപിതമാണ്. ഇങ്ങനെ, പരാശര മഹർഷി വിശ്വത്തിന്റെ ഘടനയും, അതിലെ ലോകങ്ങളുടെ ക്രമവും, സകലത്തിനും ആധാരമായ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമസത്യവും, ധ്രുവനക്ഷത്രത്തിന്റെ മഹത്വവും, ഹരിയുടെ ആകാശരൂപവും മൈത്രേയര്ക്ക് മനസ്സിലാക്കുകയും, വിശ്വത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള രഹസ്യങ്ങൾ തുറന്നു പറയുകയും ചെയ്തു.