നാഗദ്വീപം, സാമ്യക, ഗന്ധർവ, ചാരുണ എന്നിങ്ങനെ ഒമ്പതാമത്തേതായി സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്ന ദ്വീപാണ് ഇത്. ഈ ദ്വീപ് തെക്കുനിന്ന് വടക്ക് വരെ ആയിരം യോജന ദൂരത്തോളം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ ദ്വീപിന്റെ കിഴക്കൻ അറ്റത്ത് കിരാതന്മാർ താമസിക്കുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ അറ്റത്ത് യവനന്മാർ വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇടക്കളിൽ ബ്രാഹ്മണൻമാർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ എന്നിങ്ങനെ ഓരോ വർണ്ണം തങ്ങളുടേതായ പ്രദേശങ്ങളിൽ തങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട് ജീവിക്കുന്നു—ആരോ പూజയിൽ, ആരോ യുദ്ധത്തിൽ, ആരോ വ്യാപാരത്തിൽ, മറ്റുള്ളവർ മറ്റു പ്രവർത്തികളിൽ. ഹിമാലയപർവതങ്ങളുടെ അടിയിൽ നിന്നാണ് ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ എന്നീ നദികളും മറ്റു നദികളും ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. പാരിയാത്രപർവതങ്ങളിൽ നിന്ന് വേദസ്മൃതി, മുഖാ തുടങ്ങിയ നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു. വിന്ധ്യപർവതങ്ങളിൽ നിന്ന് നർമ്മദ, മുരസാ മുതലായ നദികൾ ഒഴുകുന്നു. ഋക്ഷപർവതത്തിൽ നിന്നാണ് താപി, പയോഷ്ണി, നിർവിന്ദ്യ, പ്രസൂഖ എന്നിവ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. സഹ്യപർവതങ്ങളുടെ അടിയിൽ നിന്നാണ് ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണവേണി തുടങ്ങിയ പാപഭയമകറ്റുന്ന നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. മലയപർവതത്തിൽ നിന്നാണ് കൃതമാല, താമ്രപർണി, പ്രസൂഖാ എന്നിവയും, മഹേന്ദ്രപർവതത്തിൽ നിന്നാണ് ത്രിസാമ, ചർഷികുല്യ തുടങ്ങിയവയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ഋഷികുല്യ, കുമാര തുടങ്ങിയവ ശുക്തിമാൻ പർവതത്തിന്റെ അടിയിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ഇവയെല്ലാം അനേകം ഉപനദികളോടും, ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു നദികളോടും കൂടി ഒഴുകുന്നു. ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ കുരു, പാഞ്ചാല, മദ്ധ്യദേശ തുടങ്ങിയ ജനങ്ങൾക്കും, കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെയും മറ്റു പല സ്ഥലങ്ങളിലെയും ജനങ്ങൾക്കും തങ്ങളിഷ്ടംപോലെ താമസിക്കാം. പുത്ര, കലിംഗ, മഗധ, ദക്ഷിണദേശക്കാർ, അപരാന്ത, സൗരാഷ്ട്ര, ശൂര, അഭീര, അർബുദ തുടങ്ങിയവർ, കരുഷ, മാലവ, പരിപാത്രപർവതനിവാസികൾ, സൗവീര, സൈന്ധവ, ഹൂണ, ശാൽവ, കോസലവാസികൾ, മദ്രക, രാമ, അംബസ്ഥ, പരശിക മുതലായവരും ഇവിടെയുണ്ട്. ഇവരെല്ലാവരും ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ പുണ്യവതിയായ ജനസമാഹാരത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുകയും, ഈ നദികളിൽ നിന്ന് വെള്ളം കുടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭാരതവർഷത്തിൽ, മഹർഷേ, നാല് യുഗങ്ങൾ ഉണ്ട്—കൃത, ത്രേത, ദ്വാപര, കലി—മറ്റു ദ്വീപുകളിൽ ഇവയില്ല. ഇവിടെ തന്നെ തപസ്സുകാരും യാഗകർമ്മം ചെയ്യുന്നവരും, ഭക്തിപൂർവ്വം ദാനങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നവരും ഉണ്ട്. ജംബുദ്വീപത്തിൽ മനുഷ്യർ യാഗങ്ങൾക്കായി യജ്ഞപുരുഷനെ ആരാധിക്കുന്നു; എന്നാൽ മറ്റു ദ്വീപുകളിൽ യജ്ഞവിഷ്ണുവിനെ വ്യത്യസ്തമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജംബുദ്വീപത്തിൽ ഭാരതം ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണെന്ന് മഹർഷിയെ പുണ്യാത്മാവേ, കാരണം ഇവിടെയാണ് കർമ്മഭൂമി; മറ്റെവിടെയും ഭോഗഭൂമികളാണ്. ഇവിടെ, മഹാഭാഗവ, ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങൾക്ക് ശേഷം, പുണ്യസഞ്ചയത്താൽ മനുഷ്യജന്മം ലഭിക്കുക ഒരുപാട് ദുർലഭമാണ്. ദേവതകൾ പോലും പാടുന്നു: "ഭാരതഭൂമിയിൽ ജനിക്കുന്നവർ ഭാഗ്യശാലികളാണ്; സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കും മോക്ഷത്തിലേക്കും പോകുന്ന മാർഗ്ഗം അവിടെയാണ്; പുണ്യത്താൽ അവിടെ മനുഷ്യർ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു." യജ്ഞഫലവും കർമ്മവും പരമാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന് സമർപ്പിച്ച്, കർമ്മമഹത്വം പ്രാപിച്ചവർ അവനിൽ ലയിക്കുന്നു—അവർ ശുദ്ധന്മാർ ആണെന്നും അവർക്ക് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നുവെന്നും പറയുന്നു. സ്വർഗ്ഗഫലം ലഭിച്ച ശേഷം, കർമ്മം തീർന്നാൽ, നമ്മൾ എവിടേക്ക് പോകുമെന്ന് നമുക്ക് അറിയില്ല; ഭാരതത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നഷ്ടമാകാതെ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചവർ അതിശയപൂർവ്വം ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്. മഹർഷേ, ഞാൻ ജംബുദ്വീപത്തിന്റെ ഒൻപതു ഭാഗങ്ങളും, ഒരു ലക്ഷം യോജന വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും, സംക്ഷേപത്തിൽ വിശദീകരിച്ചു. ഈ ജംബുദ്വീപത്തെ ചുറ്റി, അതേ അളവിൽ, ഉരുക്കൊണ്ടുള്ള ഒരു വലയംപോലെ ഉപ്പ് വെള്ളക്കടൽ വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശ്രീ പരാശരർ പറയുന്നു: ജംബുദ്വീപം ഉപ്പ് വെള്ളക്കടലാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് പോലെ, ആ ഉപ്പ് കടലിനെ ചുറ്റി പ്ലക്ഷദ്വീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ജംബുദ്വീപം ഒരു ലക്ഷം യോജന വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; പ്ലക്ഷദ്വീപം അതിന്റെ ഇരട്ടിയായാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. പ്ലക്ഷദ്വീപത്തിലെ അധിപനായ മേധാതിഥിയുടെ ഏഴു പുത്രന്മാർ: മൂത്തവൻ ശാന്തഹയ, പിന്നെ ശിശിര, സുഖോദയ, ആനന്ദ, ശിവ, ക്ഷേമക, ഏഴാമൻ ധ്രുവ—ഇവരാണ് പ്ലക്ഷദ്വീപത്തിലെ ഭരണാധികാരികൾ. ഈ പ്രദേശങ്ങൾ പർവതങ്ങൾ കൊണ്ട് പരിമിതമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ആ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഏഴു പ്രധാനപർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്: ഗോമദ, ചന്ദ്ര, നാരദ, ദുന്ദുഭി, സോമക, മുമനാ, വൈഭ്രാജ എന്നിങ്ങനെ. ഈ മനോഹരമായ പർവതപ്രദേശങ്ങളിലും, ദ്വീപത്തിലും, പാപരഹിതരായ ജനങ്ങൾ ദേവതകളോടും ഗന്ധർവരോടും ഒത്തു സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു. അവിടെയുള്ളവർ ദീർഘായുസോടെ ജീവിക്കുകയും, ദുഃഖവും രോഗവും ഇല്ലാതെ എപ്പോഴും സുഖസമൃദ്ധിയോടെയാണ് അവിടെയുള്ള ജീവിതം. അവിടെയുണ്ട് ഏഴു പ്രധാന നദികൾ, സമുദ്രത്തിലേക്കു ഒഴുകുന്നവ—അനുതപ്താ, ശിഖി, വിപാശ, ത്രിദിവാക്ലമ, അമൃതാ, സുകൃതാ, ഏഴാമത്തേത്—ഇവയുടെ പേരുകൾ കേൾക്കുന്നത് പോലും പാപനാശിനിയാണെന്ന് പറയുന്നു. ഇവയോടൊപ്പം അനേകം ചെറിയ പർവതങ്ങളും നദികളും ഉണ്ട്; അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ ആനന്ദത്തോടെ അവയിൽ നിന്ന് വെള്ളം കുടിക്കുന്നു. അവിടുത്തെ ഏഴു പ്രദേശങ്ങളിൽ അപസർപ്പിണി, ഉത്സർപ്പിണി എന്ന ചക്രങ്ങളോ, യുഗങ്ങളുടെ വിഭജനമോ ഇല്ല. പ്ലക്ഷദ്വീപത്തിലും അതിനടുത്തുള്ള ദ്വീപുകളിലും, ശാകദ്വീപം ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലും, സമയം എപ്പോഴും ത്രേതായുഗം പോലെ സമമാണ്. അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ അഞ്ചായിരം വർഷം രോഗരഹിതമായി ജീവിക്കുന്നു; അവിടുത്തെ അഞ്ചു പ്രദേശങ്ങളിൽ വർണ്ണാശ്രമധർമ്മം അനുസരിച്ച് ജീവിതം നയിക്കുന്നു. അവിടെയും നാല് വർണ്ണങ്ങൾ ഉണ്ട്—ആര്യക, കുറാര, വിദിശ്യ, ഭാവിന എന്നിങ്ങനെ ബ്രാഹ്മണ, ക്ഷത്രിയ, വൈശ്യ, ശൂദ്രർ. ആ ദ്വീപിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്ത് ഭൂമിയിലെ വൃക്ഷങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് അതിവിശാലമായ ഒരു വൃക്ഷം നിലകൊള്ളുന്നു; അതാണ് പ്ലക്ഷവൃക്ഷം, അതിന്റെ പേരിലാണ് ദ്വീപിന് പ്ലക്ഷദ്വീപം എന്ന പേരായത്.