പരാശര മഹർഷി മൈത്രേയനോട് പറഞ്ഞു: മഹർഷേ, സകലത്തിനും അടിസ്ഥാനമായത്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ആ പരമാത്മാവാണ് കിംപുരുഷാദികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന എട്ട് ദിക്കുകൾക്കും ആധാരമായിരിക്കുന്നത്. ആ പ്രദേശങ്ങളിൽ ദു:ഖമോ, കഷ്ടമോ, വിശപ്പോ, ഭയമോ, ഇത്തരത്തിലുള്ള യാതൊരു ബുദ്ധിമുട്ടുകളും ഇല്ല. അവിടെ ജീവിക്കുന്നവർ ആരോഗ്യവാന്മാരാണ്, അവർക്കു യാതൊരു വേദനയോ ദു:ഖമോ ബാധിക്കാറില്ല; അവരുടെയൊക്കെയും ആയുസ്സു സ്ഥിരമാണ്—പത്തായിരം മുതൽ പന്ത്രണ്ടായിരം വർഷം വരെ അവർ ജീവിക്കുന്നു. അവിടുത്തെ ദേശങ്ങളിൽ ദേവന്മാർ മഴ പെയ്യിക്കുന്നില്ല, ഭൂമിയിൽ മറ്റിടങ്ങളിലേതുപോലെ വെള്ളവും ഇല്ല; കൂടാതെ, കൃതയുഗം, ത്രേതായുഗം എന്നിങ്ങനെയുള്ള കാലചക്രങ്ങളുടെ ധാരണയും അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾക്ക് ഇല്ല. ഓരോ പ്രദേശത്തും ഏഴ് വലിയ പർവ്വതശ്രേണികളുണ്ട്; അവിടുന്ന് നൂറുകണക്കിന് നദികൾ ഉത്ഭവിക്കുന്നു. പരാശരൻ വിശദീകരിച്ചു: സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കിലും ഹിമാലയത്തിന്റെ തെക്കിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദേശം ഭാരതം എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്; ഇവിടെ തന്നെയാണ് ഭാരത വംശജർ വസിക്കുന്നത്. ഈ ദേശത്തിന്റെ വീതി ഒൻപതിനായിരം യോജനമാണ്. മനുഷ്യർക്ക് സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്ന കര്മഭൂമി ഇതാണ്. ഇവിടുത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഏഴ് പർവ്വതങ്ങൾ—മഹേന്ദ്ര, മലയ, സാഹ്യ, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷ, വിന്ധ്യ, പാർയാത്ര—എന്നിവയാണ്. ഇവിടെ നിന്നാണ് മനുഷ്യർ പുണ്യഫലമായി സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കോ, പാപഫലമായി മൃഗജന്മത്തിലേക്കോ, നരകത്തിലേക്കോ പോകുന്നത്. സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം, ഇടത്തരം, അന്ത്യം—ഇവയൊക്കെയും ഇവിടെ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്; മനുഷ്യർക്കായി കര്മഭൂമി മറ്റൊന്നുമില്ല. ഭാരതഭൂമിയിൽ ഒമ്പത് പ്രധാന ദേശങ്ങളുണ്ട്: ഇന്ദ്രദ്വീപ, കാസേരു, താം്രപർണി, ഗഭസ്തിമാൻ, നാഗദ്വീപ, സാമ്യക, ഗന്ധർവ, ചാരുണ, ഒപ്പം സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്ന ഒമ്പതാമത്തെ ദ്വീപ്. ഈ ദ്വീപ് തെക്കുനിന്ന് വടക്ക് വരെ ആയിരം യോജന നീളമുണ്ട്; കിഴക്കേ അറ്റത്ത് കിരാതന്മാർ, പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്ത് യവനന്മാർ വസിക്കുന്നു. നടുവിൽ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവർ തങ്ങളുടെ തത്വചാര്യപ്രകാരം പൂജ, യുദ്ധം, വ്യാപാരം തുടങ്ങിയവയിലേർപ്പെടുന്നു. ഹിമാലയത്തിന്റെ അടിവാരത്തിൽ നിന്നാണ് ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ എന്നിവയും മറ്റു നദികളും ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; പാർയാത്ര പർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് വേദസ്മൃതി, മുഖാ തുടങ്ങിയവ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. വിന്ധ്യപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് നർമദ, മുരസാ മുതലായവയും, ഋക്ഷപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് താപി, പയോഷ്ണി, നിർവിന്ദ്യ, പ്രസൂഖ തുടങ്ങിയവയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. സാഹ്യപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണവേണി എന്നിവയും മറ്റും ഉത്ഭവിക്കുന്നത്—ഇവ പാപഭയത്തെ അകറ്റുന്നവയാണെന്ന് പറയുന്നു. മലയപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് കൃതമാല, താം്രപർണി, പ്രസൂഖ എന്നിവയും, മഹേന്ദ്രപർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ത്രിസാമ, ചർഷികുല്യ എന്നിവയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. ശുക്തിമാൻ പർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഋഷികുല്യ, കുമാര തുടങ്ങിയവയും, കൂടാതെ അനേകം ഉപനദികളും ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റും നദികളും ഉത്ഭവിക്കുന്നു. ഇവിടുത്തെ കുരുക്കൾ, പാഞ്ചാലന്മാർ, മധ്യദേശവാസികൾ, കിഴക്കൻ പ്രദേശവാസികൾ, പുന്ദ്രർ, കാലിംഗർ, മഗധർ, ദക്ഷിണദേശവാസികൾ, അപരാന്തർ, സൗരാഷ്ട്രർ, ശൂരർ, അഭീരർ, അർബുദർ, കരുഷർ, മലവർ, പരിപാത്രപർവ്വതവാസികൾ, സൗവീരർ, സൈന്ധവർ, ഹുണർ, ശാൽവർ, കോശലവാസികൾ, മദ്രകർ, രാമർ, അംബസ്ഥർ, പാർശികർ എന്നിവരും മറ്റും ഉണ്ട്. ഇവർ എല്ലാവരും ഈ നദികളുടെ ജലം കുടിച്ചു സന്തോഷത്തോടും സമൃദ്ധിയോടും കൂടിയ ജനാവാസങ്ങളിൽ ഒരുമിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്. ഭാരതഭൂമിയിൽ മാത്രം കൃത, ത്രേത, ദ്വാപര, കലി എന്നിങ്ങനെയുള്ള നാലു യുഗങ്ങൾ ഉണ്ട്; മറ്റിടങ്ങളിൽ ഇല്ല. ഇവിടെ തന്നെയാണ് വ്രതങ്ങൾ ആചരിക്കുകയും യാഗങ്ങൾ നടത്തുകയും, ഭക്തിപൂർവ്വം ദാനങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നത്. ജംബൂദ്വീപിൽ മനുഷ്യർ യാഗങ്ങളിലൂടെ യജ്ഞപുരുഷനായ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുന്നു; എന്നാൽ മറ്റു ദ്വീപുകളിൽ യജ്ഞവിഷ്ണുവിനെ വ്യത്യസ്തമായി ആരാധിക്കുന്നു. ജംബൂദ്വീപിൽ തന്നെ ഭാരതം ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്, കാരണം ഇത് കര്മഭൂമിയാണ്; മറ്റു ദ്വീപുകൾ ഭോഗഭൂമികളാണ്. മഹർഷേ, അനേകം ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം വലിയ പുണ്യഫലമായി മാത്രമേ മനുഷ്യജന്മം ഭാരതത്തിൽ ലഭിക്കുകയുള്ളൂ. ദേവതകൾ പോലും പാടുന്നു: “ഭാരതദേശത്ത് ജനിക്കുന്നവർ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്; അവിടെ പുണ്യഫലമായി മനുഷ്യർ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു, അവിടുത്തെ പാത സ്വർഗ്ഗത്തിനും മോക്ഷത്തിനുമാണ്.” ഭാരതത്തിൽ ജനിച്ചവരിൽ, നിർമലരായവൻ തന്റെ കര്മവും അതിന്റെ ഫലവും പരമാത്മാവായ വിഷ്ണുവിൽ സമർപ്പിച്ച്, കര്മമഹത്വം പ്രാപിച്ച് ഒടുവിൽ അവനിൽ ലയിക്കുന്നു—അവരാണു യഥാർത്ഥത്തിൽ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നത്. സ്വർഗ്ഗഫലമായ കര്മം കഴിഞ്ഞ് ശരീരം ത്യജിച്ചാൽ നമ്മൾ എങ്ങോട്ട് പോകുമെന്ന് നമുക്ക് അറിയില്ല; അതുകൊണ്ട്, ഭരതദേശത്ത് ജനിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നഷ്ടമാകാതെ കഴിയുന്നവർ ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്. മൈത്രേയ, ഞാൻ ഈ ജംബൂദ്വീപും അതിലെ ഒമ്പത് ദേശങ്ങളും, ഒരു ലക്ഷം യോജന വ്യാപ്തിയിലുള്ളതും, സംക്ഷിപ്തമായി വിശദീകരിച്ചു. ഈ ജംബൂദ്വീപിനെ ചുറ്റി, അതേ അളവിൽ, ഉപ്പു വെള്ളമുള്ള സമുദ്രം വലയംപോലെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ജംബൂദ്വീപിനെ പോലെ തന്നെ, ഉപ്പു സമുദ്രത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി പ്ലക്ഷദ്വീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ജംബൂദ്വീപിന് ഒരു ലക്ഷം യോജന വ്യാപ്തിയാണെങ്കിൽ, പ്ലക്ഷദ്വീപിന് അതിന്റെ ഇരട്ടിയാണ്. പ്ലക്ഷദ്വീപിന്റെ അധിപനായ മേധാതിഥിയുടെ ഏഴു പുത്രന്മാർ—ശാന്തഹയ, ശിശിര, സുഖോദയ, ആനന്ദ, ശിവ, ക്ഷേമക, ധ്രുവ—ഇവരാണ് അവിടുത്തെ ഭരണാധികാരികൾ. അവിടുത്തെ ദേശങ്ങൾക്കും അതിരുകൾക്കും ഏഴ് പ്രധാന പർവ്വതങ്ങൾ അതിരുകളാണ്: ഗോമദ, ചന്ദ്ര, നാരദ, ദുണ്ടുഭി, സോമക, മുമന, വൈഭ്രാജ—ഇവയാണ് അവ. ഈ മനോഹരമായ പർവ്വതപ്രദേശങ്ങളിലും ദേശങ്ങളിലും പാപരഹിതരായ ജനങ്ങൾ ദേവന്മാരോടും ഗന്ധർവരോടും ഒത്തിരിപ്പോടെ സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ, മഹർഷി പരാശരൻ, ജഗതിന്റെ ഭൗതികവും ആത്മീയവുമായ ഘടന, ഭാരതഭൂമിയുടെ മഹത്വം, അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, നദികൾ, മറ്റു ദ്വീപുകൾ എന്നിവയെല്ലാം മൈത്രേയനോട് ആദരവോടെ വിശദീകരിച്ചു.