യോഗസാധനയിൽ മുഴുകിയവൻ ശാലഗ്രാമത്തിൽ തന്റെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചു, മഹർഷേ, പിന്നെ അവൻ യോഗികളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു. മഹാത്മാവായ സുമതിയിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് പരമേഷ്ഠി, അവനിൽ നിന്ന് പ്രതിഹാര, പിന്നെ അവന്റെ പുത്രനായ പ്രതിഹർത്താ ജനിച്ചു. ഭൂവയിൽ നിന്ന് ഉദ്ഗിത, അവന്റെ പുത്രനായി പ്രസ്ഥാര; പൃഥുവിൽ നിന്ന് നക്ത, നക്തയിൽ നിന്ന് ഗയ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു. ഗയയുടെ പുത്രനായി നര, അവന്റെ പുത്രനായി വീരാട്, അവനിൽ നിന്ന് ബലവും ബുദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു. അവന്റെ പുത്രനായിരുന്നു മഹാന്ത, മഹാന്തന്റെ പുത്രനായി ഉമനസ്യു; ത്വഷ്ട്രിയുടെ പുത്രനായിരുന്നു ത്വഷ്ട്രി, രാജയുടെ പുത്രനായിരുന്നു വിരാജ. ശതജിദ് രാജാവിന് നൂറ് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടവർ വിഷഗു, ജ്യോതി എന്നിവർ ആയിരുന്നു. ഇവരുടെ വംശജന്മാർ ഈ ഭൂമിയിൽ ജനസംഖ്യ വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ഇവരുടെ പ്രവർത്തനഫലമായി ഭാരതഭൂമി ഒൻപതു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. പുരാതനകാലത്ത് ഈ ഭാഗങ്ങൾ അവരുടെ വംശജന്മാർ അനുഭവിച്ചു. കൃത, ത്രേത, തുടങ്ങിയ യುಗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ യുഗചക്രം സ്ഥാപിതമാവുകയും ചെയ്തു. സ്വായംഭുവൻ്റെ സൃഷ്ടി ഇതാണ്; അവൻ ലോകം നിറച്ചവനാണ്. എന്നാൽ വരാഹകല്പത്തിൽ, മഹർഷേ, അവൻ മുൻമന്വന്തരത്തിലെ അധിപനായിരുന്നു. അപ്പോൾ മൈത്രേയൻ ചോദിച്ചു: ഭഗവൻ, സ്വായംഭുവൻ്റെ സൃഷ്ടിയെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾ എനിക്ക് വിശദീകരിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഭൂമിയുടെ മുഴുവൻ വ്യാപ്തിയെക്കുറിച്ചും ദയവായി പറയാമോ? എത്ര സമുദ്രങ്ങൾ, ദ്വീപുകൾ, ദേശങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, കാടുകൾ, നദികൾ, നഗരങ്ങൾ, ദേവതാദികളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ എന്നിവയുണ്ട്? ഇവയുടെ അളവുമെന്ത്, അടിസ്ഥാനവും സ്വഭാവവും എന്ത്? മഹർഷേ, ദയവായി ഇവയുടെ ക്രമീകരണം വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ. പറാശരൻ ഉത്തരം നൽകി: മൈത്രേയ, ഞാൻ ഇതിനെ കുറിച്ച് സംക്ഷിപ്തമായി പറയാം; കാരണം, നൂറ് വർഷം പറഞ്ഞാലും അതിന്റെ മുഴുവൻ വിശദാംശങ്ങൾ പറയാൻ കഴിയില്ല. ജംബൂ, പ്ലക്ഷ എന്നീ രണ്ടു ദ്വീപുകൾ ഉണ്ട്; ശാല്മലി എന്ന മറ്റൊരു ദ്വീപും ഉണ്ട്; കുശ, ക്രൗഞ്ച, ശാക, പുഷ്കര എന്നിവയും ചേർത്ത് ഏഴു ദ്വീപുകളാണ്. ഈ ദ്വീപുകൾ ഏഴും ഏഴു സമുദ്രങ്ങൾ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവയിൽ ഉപ്പു, ഇഞ്ചിപ്പാനീയം, മദ്യം, നെയ്യ്, തൈര്, പാൽ, വെള്ളം എന്നിവയാണ് സമുദ്രജലം. ജംബൂദ്വീപം ഇവയുടെ നടുവിലാണുള്ളത്. അതിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത്, മൈത്രേയ, സ്വർണ്ണപർവതമായ മെരു നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ പർവതം പതിനാറായിരം യോജനങ്ങൾ താഴേക്ക്, മുപ്പത്തി രണ്ടായിരം യോജനങ്ങൾ മേലേക്ക് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം എല്ലാ ദിശകളിലും പതിനാറായിരം യോജന വീതിയിലാണ്. ഈ പർവതാധിപൻ താമരപ്പൂവിന്റെ കർണികാരൂപത്തിലാണ്. മെറുവിന്റെ തെക്കോട്ട് ഹിമവത്, ഹേമകൂട, നിഷധ എന്നീ പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്; വടക്കോട്ട് നീല, ശ്വേത, ശ്രിംഗി എന്നിങ്ങനെ പർവതങ്ങൾ. ഇവയിൽ രണ്ട് പർവതങ്ങൾ ഇടയ്ക്ക് നൂറായിരം യോജന വീതിയിലാണ്; മറ്റുള്ളവ ഓരോന്നും പത്തായിരം യോജന കുറവാണ്. ഇവയുടെ ഉയരം മൂവായിരം യോജനവും, വീതിയോളം നീളവും ഉണ്ട്. ഭാരതം ആദ്യ പ്രദേശമാണ്; അതിനു ശേഷം കിംപുരുഷം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ദേശം, അതിനു തെക്കോട്ട് ഹരിവർഷം. വടക്കോട്ട് രാമ്യകം, അതിനടുത്ത് ഹിരൺമയ, ഉത്തരക്കുരുക്കളും അവിടെയുണ്ട്, ഭാരതം പോലെ തന്നെ. ഇവയൊന്നൊന്നും ഒൻപതിനായിരം യോജന വീതിയിലാണ്; ഇവയുടെ മധ്യത്തിൽ സ്വർണ്ണമെരു ഉയർന്നിരിക്കുന്ന ഇലാവൃത പ്രദേശം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. പ്രഭയുള്ളവനേ, മെറുവിന്റെ കിഴക്കോട്ട് ഇലാവൃത പ്രദേശം ഒൻപതിനായിരം യോജന വ്യാപ്തിയിലാണ്; അവിടെ നാലു പർവതങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇവയെല്ലാം മെരുവിൽ നിന്നുള്ള ചുവടുകൾ പോലെ പത്തായിരം യോജന ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. കിഴക്കോട്ട് മന്ദര, തെക്കോട്ട് ഗന്ധമാദന, പടിഞ്ഞാറോട്ട് വിപുല, വടക്കോട്ട് സുബാർശ്വ—ഇവയാണ് ആ പർവതങ്ങൾ. ഇവയിൽ കടമ്പ, ജംബൂ, പിപ്പല, ആൽമരം എന്നിവയുടെ വൻവൃക്ഷങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഓരോ വൃക്ഷവും പർവതശൃംഗം പോലെ പതിനൊന്ന് നൂറ് യോജന ഉയരത്തിൽ വളരുന്നു. മഹർഷേ, അവിടെ കാണുന്ന ജംബൂവൃക്ഷം തന്നെയാണ് ജംബൂദ്വീപത്തിന് ആ നാമം ലഭിക്കാൻ കാരണം. അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ വലിയാനകളുടെ വലിപ്പത്തിലാണ്. ഈ ഫലങ്ങൾ മലകളിൽ വീണു പൊട്ടുമ്പോൾ അവയുടെ നീർ എല്ലായിടത്തും ഒഴുകുന്നു; ആ നീരിൽ നിന്ന് ജംബൂനദി എന്ന പ്രശസ്തമായ നദി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ആ നദിയിൽ നിന്നുള്ള വെള്ളം അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ കുടിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവർക്കു വിയർപ്പ്, ദുർഗന്ധം, വാർദ്ധക്യം, ഇന്ദ്രിയക്ഷയം എന്നിവ ഒന്നുമില്ല. ആ ജലമുപയോഗിച്ചാൽ ശുദ്ധചിത്തരായ മനുഷ്യർ അവിടെ ജനിക്കുന്നു. നദിയിലെ ഫേനങ്ങൾ നനഞ്ഞു കാറ്റിൽ ഉണങ്ങുമ്പോൾ അതു കരയിൽ എത്തുമ്പോൾ ജാംബൂനദ എന്ന സ്വർണ്ണമായി മാറുന്നു; ഇത് സിദ്ധന്മാരുടെ ആഭരണങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമാണ്. മെറുവിന്റെ കിഴക്കോട്ട് ഭദ്രാശ്വം, പടിഞ്ഞാറോട്ട് കേതുമാലം; ഇവയുടെ ഇടയിലാണ് ഇലാവൃത പ്രദേശം. കിഴക്കോട്ട് ചൈത്രരഥം എന്ന കാട്, തെക്കോട്ട് ഗന്ധമാദനം, പടിഞ്ഞാറോട്ട് വൈഭ്രാജം, വടക്കോട്ട് പ്രശസ്തമായ നന്ദനം എന്നിങ്ങനെ കാടുകൾ ഉണ്ട്. അരുണോദ, മഹാഭദ്ര, അസിതോദ, ശമാന—ഈ നാലു തടാകങ്ങൾ ദേവതകൾക്ക് സദാ ആസ്വാദ്യമാണ്. മെറുവിന്റെ കിഴക്കോട്ട് ശീതാന്ത, ശ്വക്രമുഞ്ച, കുരരി, മാല്യവാൻ, വൈകങ്ക തുടങ്ങിയവയും മറ്റ് പല കെസരാചലപർവതങ്ങളും ഉണ്ട്. ട്രികൂറ്റ, ശിശിര, പതംഗ, രുചക എന്നിവയും അവിടെയുണ്ട്. തെക്കോട്ട് നിഷധ തുടങ്ങിയവ തുടങ്ങി കെസരാചലപർവതങ്ങൾ: ശിഖിവാസ, സവൈദൂര്യ, കപില, ഗന്ധമാദന; പടിഞ്ഞാറോട്ട് ജാരുധി തുടങ്ങി കെസരാചലപർവതങ്ങൾ. മെരുവിനോടു ചേർന്നുള്ള ജഠരാദി പ്രദേശങ്ങളിൽ ശംഖകൂറ്റ, ഋഷഭ, ഹംസ, നാഗ തുടങ്ങിയ പർവതങ്ങൾ; വടക്കോട്ട് കാലഞ്ചര തുടങ്ങിയവയും കെസരാചലപർവതങ്ങൾ. മൈത്രേയ, മെറുവിന്റെ മുകളിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മഹാനഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു; സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രശസ്തമായ ഈ നഗരം പതിനാലായിരം യോജന വ്യാപ്തിയിലാണ്. അതിന്റെ ചുറ്റും എട്ട് ദിശകളിലും ഇടത്തരം ദിശകളിലും ഇന്ദ്രനും ലോകപാലന്മാരും വാസം ചെയ്യുന്ന പ്രശസ്തമായ നഗരങ്ങൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.