ബ്രഹ്മാവ് സർവ്വലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായി വിവിധ ജാതികൾക്കും വർഗങ്ങൾക്കും അവരുടെ രാജാക്കന്മാരെയും അധിപന്മാരെയും നിയോഗിച്ചു. ധർമ്മത്തിന്റെ ദേവനായ യമനെ പിതൃകളുടെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു; ആനകളുടെ രാജാവായി ഐരാവതത്തെ നൽകിയപ്പോൾ, മുഴങ്ങുന്ന സിംഹങ്ങൾക്ക് അവരുടെ അധിപതിയെയും നൽകി. പക്ഷികൾക്കായി ഗരുഡനെ, ദേവന്മാർക്കായി വാസവനായ ഇന്ദ്രനെ, കുതിരകൾക്കായി ഉച്ചൈശ്രവസിനെ, പശുക്കൾക്കായി കാളയെ രാജാവായി നിയോഗിച്ചു. എല്ലാ മൃഗങ്ങൾക്കും സിംഹത്തെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിച്ചു; അനശ്വരനായ ശേഷനാണ് സർപ്പങ്ങളുടെ അധിപൻ. അചഞ്ചലങ്ങളായ പർവതങ്ങളിൽ ഹിമാലയത്തെ രാജാവാക്കിയപ്പോൾ, സപ്തർഷിമാരിൽ കപിലമുനിയെ ശ്രേഷ്ഠനായ സന്യാസിയായി നിയമിച്ചു. നഖംകത്തും പല്ലും ഉള്ള മൃഗങ്ങളിൽ കടുവയാണ് അധിപൻ. വൃക്ഷങ്ങളിൽ പ്ലക്ഷവൃക്ഷം രാജാവായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ, എല്ലാ വർഗങ്ങളിൽ പ്രാധാന്യമുള്ളവരെ ബ്രഹ്മാവ് അധിപന്മാരായി നിയോഗിച്ചു. രാജ്യങ്ങൾ വിഭജിച്ച് ദിശകളുടെ രക്ഷിതാക്കളെയും നിയോഗിച്ചതിനുശേഷം, ബ്രഹ്മാവ് സകല ദിക്കുകളിലും അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ ഉറപ്പിച്ചു. കിഴക്കൻ ദിക്കിൽ വൈരാജപുത്രനായ സുധൻവനാണ് രാജാവും ദിക്കിന്റെ രക്ഷകനും. തെക്കൻ ദിക്കിൽ കര്ദമപ്രജാപതിയുടെ പുത്രനായ ശംഖപാദനാണ് രാജാവ്. പടിഞ്ഞാറൻ ദിക്കിൽ രാജസയുടെ പുത്രനായ മഹാത്മാവായ കെതുമാനാണ് രാജാവ്. വടക്കൻ ദിക്കിൽ പര്ജന്യപ്രജാപതിയുടെ ജയിക്കാനാവാത്ത പുത്രനായ ഹിരണ്യരോമയാണ് അധിപൻ. ഈ അധിപന്മാർ ഓരോ ദിക്കിലും, ഏഴു ദ്വീപുകളോടുകൂടിയ ഭൂമിയും നഗരങ്ങളും സംരക്ഷിക്കുന്നു, നീതിപഥത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരായി. മഹാത്മാവായ വിഷ്ണുവിന്റെ അതിവിശിഷ്ടമായ അമ്ഷങ്ങളാണ് ഈ രാജാക്കന്മാരും മറ്റ് അധിപന്മാരും. ഭവാനേ, എല്ലാ കാലത്തും ഉണ്ടായവരും ഉണ്ടാവുന്നവരും ഇപ്പോൾ ഉള്ളവരും, സകല ജീവികളുടെ അധിപന്മാരും, സർവ്വഭൂട്ടാധിപനായ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭാഗങ്ങളാണ്. ദേവന്മാരുടെ അധിപന്മാരും, ദൈത്യന്മാരുടെ അധിപന്മാരും, ദാനവന്മാരുടെ അധിപന്മാരും, മാംസഭോജികളുടെ അധിപന്മാരും, മൃഗങ്ങളുടെ, പക്ഷികളുടെ, മനുഷ്യരുടെ, സർപ്പങ്ങളുടെ, നാഗരാജാക്കന്മാരുടെ, വൃക്ഷങ്ങളുടെ, പർവതങ്ങളുടെ, ഗ്രഹങ്ങളുടെ അധിപന്മാരും, ഭവാനേ, ഭവിച്ചവരും ഭവിക്കുന്നവരും ഭാവിയിലും വരുന്നവരും—all are born from portions of Vishnu, the Lord of all beings. ഹരി ഒഴികെ ഈ ലോകത്തെ നിഷ്കളങ്കമായി നിലനിർത്തുവാൻ മറ്റാര്ക്കും ശേഷിയില്ലെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയണം. അവൻ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, നിലനിർത്തുന്നു, അവസാനം നശിപ്പിക്കുന്നു—രാജസ, സത്ത്വ, മറ്റ് ഗുണങ്ങളിൽ അവൻ ഭാസിക്കുന്നു. സൃഷ്ടിയിൽ അവൻ നാലു രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; സംരക്ഷണത്തിലും നാലു വിധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അവസാനം ജനാർദ്ദനൻ നാലു രൂപങ്ങളിലായി ലയിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു ഭാഗം കൊണ്ട് അവൻ നിർഗുണമായ ബ്രഹ്മാവായി ഭാസിക്കുന്നു; മറ്റു ഭാഗങ്ങളിൽ മരീചിയുമായി ചേർന്ന പ്രജാപതിമാരായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. മൂന്നാമത്തെ ഭാഗം കാലവും, നാലാമത്തെ ഭാഗം എല്ലാ ജീവികളും. ഇതാണ് സൃഷ്ടിയിലെ നാലു രൂപം, രാജോഗുണത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നത്. സംരക്ഷണത്തിൽ ഒരു ഭാഗം വിഷ്ണുവായി നിലകൊള്ളുന്നു; മറ്റൊരു ഭാഗം മനുമാരും മറ്റുള്ളവരും; മറ്റൊരു ഭാഗം കാലം; മറ്റൊരു ഭാഗം എല്ലാ ജീവികളും. സത്ത്വഗുണത്തിൽ ലോകത്തിന്റെ പരമപുരുഷനായി എല്ലാ ജീവികളിലും അവൻ നിലനിൽക്കുന്നു. ലയകാലത്ത്, അവിദ്യാഗുണത്തിൽ ആശ്രയിച്ച്, ജന്മമില്ലാത്ത प्रभു ഒരു ഭാഗം കൊണ്ട് രുദ്രനായി ഭാസിക്കുന്നു. മറ്റൊരു ഭാഗം അഗ്നി, യമൻ മുതലായവ; മറ്റൊരു ഭാഗം കാലം; മറ്റൊരു ഭാഗം എല്ലാ ജീവികളും. destruction brings about the fourfold division of the Great Soul at all times. ബ്രഹ്മാവ്, ദക്ഷൻ മുതലായവ, കാലം, എല്ലാ ജീവികളും—ഇവയാണ് ഹരിയുടെ ശക്തികൾ, ലോകസൃഷ്ടിയുടെ കാരണങ്ങൾ. വിഷ്ണു, മനുമാർ, കാലം, എല്ലാ ജീവികളും—ഇവ ലോകസംരക്ഷണത്തിന്റെ കാരണമായ വിഷ്ണുവിന്റെ ശക്തികളാണ്. രുദ്രൻ, കാലം, മരണം മുതലായവർ, എല്ലാ ജീവികളും—ഇവയാണ് ജനാർദ്ദനന്റെ നാലു വിധ ശക്തികൾ ലയത്തിനായി. ലോകത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും മധ്യത്തിലും ലയകാലം വരെയും, സൃഷ്ടി ബ്രഹ്മാവും മരീചിയും മറ്റു പ്രജാപതിമാരും ജീവികളും ചേർന്ന് നടത്തുന്നു. ആദിയിൽ ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പിന്നെ മരീചിയും മറ്റ് പ്രജാപതിമാരും സന്തതികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഓരോ നിമിഷവും ജീവികൾ ജനിക്കുന്നു. കാലം ഇല്ലാതെ ബ്രഹ്മാവും മറ്റുള്ളവരും സൃഷ്ടി നടത്താൻ കഴിയില്ല. ഇതു പോലെ സംരക്ഷണത്തിലും ലയത്തിലും ഈ നാലു വിഭാഗം നിലനിൽക്കുന്നു. സത്ത്വഗുണത്തിൽ ജനിച്ചവ ഏതു ജീവിയും സൃഷ്ടിക്കുന്നതെല്ലാം ഹരിയുടെ ശരീരമാണ്. ചലനശീലമായോ അചലമായോ ഏതു ജീവിയും നശിക്കുമ്പോൾ, ആ നാശരൂപം ജനാർദ്ദനന്റെ ഉഗ്രസ്വരൂപമാണ്. ഇങ്ങനെ ഈ ഭഗവാൻ ജനാർദ്ദനൻ സൃഷ്ടാവും സംരക്ഷകനും സംഹാരകനുമാണ്. സൃഷ്ടി, സംരക്ഷണം, സംഹാരം—ഈ മൂന്നു ഘട്ടങ്ങളിലും ഗുണങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനപ്രകാരം ലോകം ഭാസിക്കുന്നു; എന്നാൽ അതിന്റെ പരമാവസ്ഥ ഗുണാതീതമാണ്, മഹത്താണ്. അത് ജ്ഞാനസ്വരൂപം, സർവ്വവ്യാപി, സ്വയംപ്രഭ, ഉപമയില്ലാത്തത്; അതിനും നാലു രൂപങ്ങളുണ്ട്, അവയാണ് പരമാത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥസ്വഭാവം. ഇതിൽ ശ്രീമൈത്രേയൻ ചോദിച്ചു: "ഭഗവൻ, ബ്രഹ്മണിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഈ നാലു രൂപവും അതിന്റെ പരമാവസ്ഥയും ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ." ശ്രീപരാശരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: "മൈത്രേയ, കാരണവും എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ഉപായവും, സ്വയം പ്രാപിക്കേണ്ട ലക്ഷ്യവും ഞാൻ വിശദമായി വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.