ശബ്ദങ്ങള്ക്കപ്പുറം ഉള്ള പരമാവസ്ഥയുള്ളവനും, യോഗികള് ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവനും, സകലവിശ്വവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നവനും, പരമേശ്വരനായ വിഷ്ണുവാണ്—എന്നാണു പ്രഹ്ലാദന് ഉചിതമായ ഭക്തിയോടെ പ്രഖ്യാപിച്ചത്. അപ്പോള് ഹിരണ്യകശിപു, അവനോടു പ്രകോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: “അജ്ഞാനിയേ, സ്വശക്തിയാല് നിലനില്ക്കുന്ന പരമേശ്വരനായി മറ്റാരെയാണ് വിളിക്കേണ്ടത്? നീ വീണ്ടും വീണ്ടും ഇതു പറയുന്നത്, മരണത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണോ?” പ്രഹ്ലാദന് വിനയപൂര്വ്വം മറുപടി പറഞ്ഞു: “പിതാവേ, എന്റെ മാത്രം അല്ല, സകല ജന്തുക്കളുടെയും സ്രഷ്ടാവും മൂലകാരണവുമാണ് ആ വിഷ്ണു; ദയവായി, ക്രോധം കാണിക്കരുതേ?” എന്നാല്, ഹിരണ്യകശിപു അതു കേട്ടു മനസ്സിലാക്കി: “ആള്ക്കേട് നിറഞ്ഞ ഈ ദുഷ്ടന് ആര് മനസ്സിനെ വിഷമം നിറച്ച്, അധര്മ്മ വാക്കുകള് പറയാന് പ്രേരിപ്പിച്ചു?” എന്നുവെച്ചു. പ്രഹ്ലാദന് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: “വിഷ്ണു എന്റെ ഹൃദയത്തില് മാത്രമല്ല, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അവനാണ് ഞാനും, നിങ്ങളും, നമുക്ക് ബന്ധമുള്ള എല്ലാവരും ഓരോ കര്മ്മത്തിലും ഏകത്വം പ്രാപിക്കുന്നത്, പിതാവേ.” ഇതു കേട്ട് ഹിരണ്യകശിപു ദുഷ്ടനെന്നോണം പറഞ്ഞു: “ഈ ദുഷ്ടനെ ഗുരുകുലത്തില് കഠിനമായി ശിക്ഷിക്കണം; ആരാണ് ശത്രുവിനെ ഈ പോലെ പ്രശംസിക്കാന് ഈ പാപിയെ പ്രേരിപ്പിച്ചത്?” അങ്ങനെ, ദൈത്യന്മാര് പ്രഹ്ലാദനെ വീണ്ടും ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; അവിടെ അവന് ദിവസം രാത്രിയും അദ്ധ്വാനത്തോടെ വിജ്ഞാനം അഭ്യസിച്ചു. ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, അസുരാധിപതി ഹിരണ്യകശിപു പ്രഹ്ലാദനെ വിളിച്ചു: “മകനേ, നീ പഠിച്ച ശ്ലോകം ഒന്നൊന്നു പറയൂ,” എന്നു പറഞ്ഞു. പ്രഹ്ലാദന് പറഞ്ഞു: “പ്രധാനവും പുരുഷനും ഉദ്ഭവിക്കുന്നവനും, സകല ചരാചരങ്ങളുടെയും കാരണമാവുന്നവനും, അങ്ങയാളായ വിഷ്ണു ഞങ്ങളോടു ദയവാണാകട്ടെ.” ഇതു കേട്ട് ഹിരണ്യകശിപു ക്രൂരതയോടെ വിധിച്ചു: “ഈ ദുഷ്ടനെ കൊല്ലണം; ജീവിച്ചിരിയ്ക്കേണ്ടതില്ല. കുടുംബത്തിന്റെ അപമാനമായി, പക്ഷിയുടെ ചിറകു മുറിക്കുന്നവനെപ്പോലെ ആകുന്നു.” അപ്പോള് ദൈത്യന്മാര് ആയുധങ്ങള് എടുത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകള് പ്രഹ്ലാദനെ നശിപ്പിക്കാന് പുറപ്പെട്ടു. എന്നാല് വിഷ്ണു പ്രസാദിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: “ദൈത്യന്മാരേ, നിങ്ങളുടേയും ആയുധങ്ങളുടേയും ഇടയില് ഞാന് നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ സത്യം കൊണ്ട്, നിങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങള് എന്നെ തൊടേണ്ടതില്ല.” അതിനുശേഷം, നൂറുകണക്കിന് ആയുധങ്ങള് പ്രഹ്ലാദനെ പ്രഹരിച്ചിട്ടും, അവന് ഒരു ചെറിയ വേദന പോലും അനുഭവിച്ചില്ല; അവന് വീണ്ടും പുതുമയോടെ നിലകൊണ്ടു. ഹിരണ്യകശിപു പറഞ്ഞു: “മൂഢനായവനേ, ശത്രുവിന്റെ പക്ഷം വിട്ടു തിരിച്ചു വരിക; ഭയമില്ലെന്ന അനുഗ്രഹം നല്കുന്നു; വിവേകത്തോടെ നീ മനസ്സു മാറ്റുക.” പ്രഹ്ലാദന് മറുപടി പറഞ്ഞു: “എന്റെ ഹൃദയത്തില് ഭീതികളെ അകറ്റുന്നവന് നിലകൊള്ളുമ്പോള്, പിതാവേ, ഭയം എവിടെയാണ്? അവനെ ഓര്ത്താല് ജനനം, ജര, മരണം എന്നിവയുടെ ഭയങ്ങള് എല്ലാം അകന്നു പോകുന്നു.” പിന്നീട് ഹിരണ്യകശിപു, പാമ്ബുകളോട് വിളിച്ചു: “സര്പ്പങ്ങളേ, ഈ ദുഷ്ടനെ, പാപമനസ്സുള്ളവനെ, വിഷാഗ്നിയില് ഉടനെ സംഹരിക്കൂ.” അങ്ങനെ, കുഹകന്, തക്ഷകന്, അന്ധകനെന്നി മഹാസര്പ്പങ്ങള് അത്യന്തം വിഷമുള്ള കടിയോടെ പ്രഹ്ലാദനെ മുഴുവനും കടിച്ചു. എന്നാല്, കൃഷ്ണസ്മരണയില് ലീനനായ പ്രഹ്ലാദന്, മഹാസര്പ്പങ്ങള് കടിച്ചിട്ടും, തന്റെ ശരീരത്തെ അവന് അറിയാതെ, ഓര്മ്മയുടെ ആനന്ദത്തില് നിലകൊണ്ടു. സര്പ്പങ്ങളുടെ പല്ലുകള് പൊട്ടി, മുത്തുകള് തകര്ന്നുപോയി, ഹൃദയത്തില് ചൂട് നിറഞ്ഞു, അവര് വിറച്ചു; എങ്കിലും പ്രഹ്ലാദന്റെ ശരീരത്തില് ഒരു ചെറിയ മുറിവ് പോലും ഉണ്ടാകാതെ, ദൈത്യാധിപതിയെ ഉപദേശിച്ചു: “മറ്റൊരു മാര്ഗം അന്വേഷിക്കൂ.” പിന്നീട്, ദിക്കുകളുടെ രക്ഷകരായ, മഹാകളഭങ്ങളോട് ഹിരണ്യകശിപു വിളിച്ചു: “വൈരികളുടെ നിരകള് തകര്ത്ത ഈവനെ കുത്തി വീഴ്ത്തൂ; തീപ്പൊരി ഉണരുന്ന പോലെ നശിപ്പിക്കൂ.” ആ കല്പകലയപോലെയുള്ള ദിഗ്ഗജങ്ങള് പ്രഹ്ലാദനെ ഭൂമിയില് വീഴ്ത്തി, കുത്തികൊണ്ടു. എന്നാല്, ഗോവിന്ദനെ ഓര്ത്തപ്പോള്, ആയിരക്കണക്കിന് ആനക്കൊമ്പുകള് അവന്റെ നെഞ്ചില് തകര്ന്നു; അവന് പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു: “ആനകളുടെ വജ്രംപോലുള്ള കൊമ്പുകള് തകര്ന്നത് എന്റെ ശക്തിയല്ല; മഹാവിപത്തുകളും പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന ജനാര്ദ്ദനനെ ഓര്ക്കുന്ന ശക്തിയാണ് ഇത്.” പിന്നീട്, ഹിരണ്യകശിപു ദാനവന്മാരോട് വിളിച്ചു: “അഗ്നി തെളിയിക്കൂ, ദിക്കുകളുടെ രക്ഷകര് പിന്വാങ്ങൂ; വായു, അഗ്നിയെ ഉണര്ത്തുക; വലിയ മരക്കൊമ്പുകളും ചേര്ത്ത്, ഈ പാപപുത്രനെ ദഹിപ്പിക്കുവിന്.” അങ്ങനെ, ദാനവന്മാര് അഗ്നിയെ ഉണര്ത്തി പ്രഹ്ലാദനെ കത്തിച്ചു. എന്നാല്, പ്രഹ്ലാദന് പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു: “പിതാവേ, ഈ അഗ്നി വായുവാല് ഉണര്ത്തിയാലും എന്നെ ഒരു തരത്തിലും ദഹിപ്പിക്കുന്നില്ല; എല്ലാ ദിശകളും ശീതളവും, കമലതടങ്ങളുമാണ് എനിക്കു കാണുന്നത്.” അപ്പോള് ഭൃഗുപുത്രന്മാരായ മഹാത്മാക്കള് ഹിരണ്യകശിപുവിനോട് പറഞ്ഞു: “രാജാവേ, ഈ ബാലനോടുള്ള ക്രോധം നിര്ത്തൂ; ദൈവങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തോടാണ് നിങ്ങളുടെ ക്രോധം ഫലപ്രദമാവുക.” അവര് തുടര്ന്നു: “ഇനിയും, ഇവര് നിങ്ങളുടെ മകനെ ശാസിക്കും. ബാല്യമാണ് എല്ലാ ദോഷങ്ങളുടെയും ആധാരം; അതുകൊണ്ട്, ദൈത്യാധിപതിയായ രാജാവേ, കുട്ടിയോട് അതിക്രമമായി കോപിക്കരുത്. ഞങ്ങളുടെ ഉപദേശങ്ങള് കേട്ടും ഹരിയുടെ പക്ഷം അവന് വിട്ടില്ലെങ്കില്, മായാവിധിയാല് അവനെ മരണത്തിലേക്ക് നേര്ത്തു തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാം.” ഇങ്ങനെ, പുരോഹിതരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം, ഹിരണ്യകശിപു തന്റെ മകനെ അഗ്നിരംഗത്തില് നിന്ന് പുറത്താക്കി. ഗുരുകുലത്തില് താമസിക്കുമ്പോള് പ്രഹ്ലാദന് മറ്റു ബാലദൈത്യന്മാരെ, ഗുരു മറ്റുപാഠങ്ങള് പഠിപ്പിക്കുമ്പോഴും, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉപദേശിച്ചു. അവന് പറഞ്ഞു: “എന്റെ പരമപാഠം കേള്ക്കൂ, ദിതിപുത്രന്മാരേ; ഇതില് ലാഭമോ മറ്റേതെങ്കിലും ഉദ്ദേശമോ ഇല്ല. ജനനത്തിനും ബാല്യത്തിനും ശേഷം, എല്ലാ ജീവികളും യൗവനം പ്രാപിക്കുന്നു; പിന്നീട്, ദിവസേന തടസ്സമില്ലാതെ വൃദ്ധാവസ്ഥ എത്തുന്നു. പിന്നെ, ദൈത്യാധിപതികളുടെ പുത്രന്മാരേ, മരണവും അനുഭവപ്പെടുന്നു; ഞങ്ങള്ക്കും നിങ്ങള്ക്കും ഇതെല്ലാം നേരിട്ട് കാണാം. മരിച്ചവന് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകുന്നു—ഇത് സംശയമില്ലാതെ ഉറപ്പാണ്; ഇതാണ് പാരമ്പര്യവും, കാരണം ഇല്ലാതെ ഒന്നും ഉണ്ടാകില്ല. ഗര്ഭവാസം മുതലായ എല്ലാ അവസ്ഥകളും, പുനര്ജന്മം വരെയുള്ളവയും, ദു:ഖം മാത്രമാണ്. വിഷയവഞ്ചിതമായ മനസ്സുകള്ക്ക്, വിശപ്പും ദാഹവും ശമിപ്പിക്കുകയോ, തണുപ്പില് നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന സമയം സന്തോഷം പോലെ തോന്നുമെങ്കിലും, അതും ദു:ഖം മാത്രമാണ്. അവയവങ്ങള് പ്രയാസത്തില് ആകുന്നവര്ക്കും, ആനന്ദം തേടി പരിശ്രമിക്കുന്നവര്ക്കും, ഇന്ദ്രിയങ്ങള് മോഹം കൊണ്ടു മറഞ്ഞവര്ക്കും, അടിത്തടി പോലും സുഖമായി തോന്നും. ശരീരം എന്താണ്? കഫം മുതലായവയുടെ കൂട്ടം മാത്രമല്ലേ? അതിന് എന്ത് സൗന്ദര്യവും, തേജസ്സും, സുഗന്ധവും, ആകര്ഷണവും?