ನಿಮಿತ್ತಮಾತ್ರಂ ಮುಕ್ತ್ವೈವಂ ನಾನ್ಯತ್ಕಿಂಚಿದಪೇಕ್ಷತೇ । ನೀಯತೇ ತಪತಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ವಶಕ್ತ್ಯಾ ವಸ್ತು ವಸ್ತುತಾಮ್
ಈ ರೀತಿ ಅವನು ಕಾರಣಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸಹಾಯವನ್ನೂ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಪಸ್ವಿಗಳೊಳಗಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀಮೈತ್ರೇಯ ಉವಾಚ ಅರ್ವಾಕ್ಸ್ರೋತಾಸ್ತು ಕಥಿತೋ ಭವತಾ ಯಸ್ತು ಮಾನುಷಃ । ಬ್ರಹ್ಮನ್ವಿಸ್ತರತೋ ಬ್ರೂಹಿ ಬ್ರಹ್ಮ ತಮಸೃಜದ್ಯಥಾ ॥ ೧,೬.
ಶ್ರೀ ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದನು: ಮಾನವ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕುರಿತು ನೀನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೀ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳು.
ಯಥಾ ಚ ವರ್ಣಾನಸೃಜದ್ಯದ್ಗುಣಾಂ ಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಯಚ್ಚ ತೇಷಾಂ ಸ್ಮೃತಂ ಕರ್ಮ ವಿಪ್ರಾದೀನಾಂ ತದುಚ್ಯತಾಮ್ ॥ ೧,೬.
ಪ್ರಜಾಪತಿ ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು? ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಇತರರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದನ್ನೂ ಹೇಳು.
ಶ್ರೀಪರಾಶರ ಉವಾಚ ಸತ್ಯಾಭಿಧ್ಯಾಯಿನಃ ಪೂರ್ವಂ ಸಿಸೃಕ್ಷೇರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಜಗತ್ । ಅಜಾಯನ್ತ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ ಸತ್ತ್ವೋದ್ರಿಕ್ತಾ ಮುಖಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ॥ ೧,೬.
ಶ್ರೀ ಪರಾಶರನು ಹೇಳಿದನು: ಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಇಚ್ಛೆ ಉಂಟಾದಾಗ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವ, ಸತ್ವಗುಣದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವನ ಬಾಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು, ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ.
ವಕ್ಷಮೋ ರಜಸೋದ್ರಿಕ್ತಾಸ್ತಥಾ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಭವನ್ । ರಜಸಾ ತಮಸಾ ಚೈವ ಸಮುದ್ರಿಕ್ತಾಸ್ತಥೋರುತಃ ॥ ೧,೬.
ಬ್ರಹ್ಮನ ಹೃದಯದಿಂದ ರಜೋಗುಣದಿಂದ ತುಂಬಿದವರು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಅವನ ತೊಡೆಯಿಂದ ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು ಎರಡೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುವವರು ಹುಟ್ಟಿದರು.
ಪದ್ಭ್ಯಾಮನ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಸರ್ಜ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ । ತಮಃಪ್ರಧಾನಾಸ್ತಾಃ ಸರ್ವಶ್ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಮಿದಂ ತತಃ ॥ ೧,೬.
ಅವನ ಕಾಲಿನಿಂದ, ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಬ್ರಹ್ಮನು ಇತರ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮೋಗುಣದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳು ಉದಯಿಸಿದವು.
ಬ್ರಹ್ಮಣಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ವೇಶ್ಯಾಃ ಶೂದ್ರಾಶ್ಚ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ । ಪಾದೋರುವಕ್ಷಸ್ಥಲತೋ ಮುಖತಶ್ಚ ಸಮುದ್ಗತಾಃ ॥ ೧,೬.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು, ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರು, ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಅವನ ಬಾಯಿ, ಹೃದಯ, ತೊಡೆ, ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದರು.
ಯಜ್ಞನಿಷ್ಪತ್ತಯೇ ಸರ್ವಮೇತದ್ಬ್ರಹ್ಯಾ ಚಕಾರ ವೈ । ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಂ ಮಹಾಭಾಗ ಯಜ್ಞಸಾಧನಮುತ್ತಮಮ್ ॥ ೧,೬.
ಯಜ್ಞಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಈ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಮಹಾಭಾಗ, ಇದು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.
ಯಜ್ಞೈರಾಪ್ಯಾಯಿತಾ ದೇವಾ ವೃಷ್ಟ್ಯುತ್ಸರ್ಗೇಣ ವೈ ಪ್ರಜಾಃ । ಆಪ್ಯಾಯಯನ್ತೇ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಯಜ್ಞಾಃ ಕಲ್ಯಾಣಹೇತವಃ ॥ ೧,೬.
ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಪೋಷಿತರಾಗಿ, ಮಳೆಯನ್ನೂ ಸುರಿಸಿ, ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವನೇ, ಯಜ್ಞಗಳು ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.
ನಿಷ್ಪಾದ್ಯನ್ತೇ ನರೈಸ್ತೈಸ್ತು ಸ್ವಧರ್ಮಾಭಿರತೈಃ ಸದಾ । ವಿಶುದ್ಧಾಚರಣೈಪೇತೈಃ ಸದ್ಭಿಃ ಸನ್ಮಾರ್ಗಗಾಮಿಭಿಃ ॥ ೧,೬.
ಆ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಸದಾ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ಶುದ್ಧವಾದ ನಡೆ ಇರುವ, ಸತ್ಪಂಥದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಜ್ಜನರು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ವರ್ಗಾಪವರ್ಗೌ ಮಾನುಷ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ನರಾ ಮುನೇ । ಯಚ್ಚಾಭಿರುಚಿತಂ ಸ್ಥಾನಂ ತದ್ಯಾನ್ತಿ ಮನುಜಾ ದ್ವಿಜ ॥ ೧,೬.
ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ, ಮುನಿಯೇ, ಜನರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನಾಗಲಿ, ಮುಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟದ ಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಲಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ದ್ವಿಜನೇ.
ಪ್ರಜಾಸ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸೃಷ್ಟಾಶ್ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯವ್ಯವಸ್ಥಿ ತಾಃ । ಸಮ್ಯಕ್ಛ್ರದ್ಧಾಃ ಸಮಾಚಾರಪ್ರವಣಾ ಮುನಿಸತ್ತಮ ॥ ೧,೬.
ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಆ ಪ್ರಜೆಗಳು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸರಿಯಾದ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುವವರು, ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ.
ಯಥೇಚ್ಛಾವಾಸನಿರತಾಃ ಸರ್ವಬಾಧಾವಿವರ್ಜಿತಾಃ । ಶುದ್ಧಾನ್ತಃ ಕರಣಾಃ ಶುದ್ಧಾಃ ಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾ ನನಿರ್ಮಲಾಃ ॥ ೧,೬.
ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ವಾಸಮಾಡುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲ ಬಾಧೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಮನಸ್ಸೂ ಶುದ್ಧ, ಅವರ ಕರ್ಮವೂ ಶುದ್ಧ, ಯಾವ ದೋಷವೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಶುದ್ಧೇ ಚ ತಾಸಾಂ ಮನಸಿ ಶುದ್ಧೇನ್ತಃಸಂಸ್ಥಿತೇ ಹರೌ । ಸುದ್ಧಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಪಶ್ಯನ್ತಿ ಬಿಲ್ವಾಖ್ಯಂ ಯೇನ ತತ್ಪದಮ್ ॥ ೧,೬.
ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧನಾದ ಹರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದ ಬಿಲ್ವ ಎಂಬ ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತತಃ ಕಾಲಾತ್ಮ ಕೋ ಯೋಽಸೌ ಸ ಚಾಂಶಃ ಕಥಿತೋ ಹರೇಃ । ಸ ಪಾತಯತ್ಯಘಂ ಘೋರಮಲ್ಪಮಲ್ಪಾಲ್ಪಸಾರವತ್ ॥ ೧,೬.
ಆಮೇಲೆ, ಕಾಲ ಎಂಬುದು, ಅದು ಹರಿಯ ಭಾಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅದು ಭಯಾನಕ ಪಾಪವನ್ನು—even ಅದು ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ—ಕೆಡವುತ್ತದೆ.
ಅಧರ್ಮಬೀಜಮುದ್ಭುತಂ ತಮೋಲೋಭಸಮುದ್ಭವಮ್ । ಪ್ರಜಾಸು ತಾಸು ಮೈತ್ರೇಯ ರಾಗಾದಿಕಮಸಾಧಕಮ್ ॥ ೧,೬.
ಮೈತ್ರೇಯ, ಆ ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮದ ಬೀಜವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಅದು ಅಂಧಕಾರ ಮತ್ತು ಲೋಭದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ರಾಗಾದಿ ದುಷ್ಟಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ತತಃ ಸಾ ಸಹಜಾ ಸಿದ್ಧಸ್ತಾಸಾಂ ನಾತೀವ ಜಾಯತೇ । ರಸೋಲ್ಲಾಸಾದಯಶ್ಚಾನ್ಯಾಃ ಸಿದ್ಧಯೋಷ್ಟೌ ಭವನ್ತಿ ಯಾಃ ॥ ೧,೬.
ಆಮೇಲೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾದ ಸಿದ್ಧಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ರುಚಿಯ ಆನಂದ ಮೊದಲಾದ ಇನ್ನೂ ಎಂಟು ವಿಧದ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
ತಾಸು ಕ್ಷೀಣಾಸ್ವಶೇಷಾಸು ವರ್ಧಮಾನೇ ಚ ಪಾತಕೇ । ದ್ವನ್ದ್ವಾಭಿಭವದುಃಖಾರ್ತಾಸ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ತತಃ ಪ್ರಜಾಃ ॥ ೧,೬.
ಆ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿ, ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಳಿದಾಗ, ಪಾಪವು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಆ ಪ್ರಜೆಗಳು ದ್ವಂದ್ವಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ತತೋ ದುರ್ಗಾಣಿ ತಾಶ್ಚಕ್ರುರ್ಧಾನ್ವಂ ಪಾರ್ವತಮೌದಕಮ್ । ಕೃತ್ರಿಮಂ ಚ ತಥಾ ದುರ್ಗಂ ಪುರಖರ್ವಟಕಾದಿಕಮ್ ॥ ೧,೬.
ಆಮೇಲೆ, ಅವರು ಅರಣ್ಯ, ಪರ್ವತ, ಜಲಕೋಟೆ, ಹಾಗು ಕೃತಕ ಕೋಟೆ, ನಗರ, ಹಳ್ಳಿ ಇತ್ಯಾದಿ ದುರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ಗೃಹೀಣಿ ಚ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ತೇಷು ಚಕುಃ ಪುರಾದಿಷು । ಶೀತಾತಪಾದಿಬಾಧಾನಾಂ ಪ್ರಶಮಾಯ ಮಹಾಮತೇ ॥ ೧,೬.
ಆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು, ಮಹಾಮತಿವಂತನೇ, ಶೀತ, ಬಿಸಿಲು ಮೊದಲಾದ ಬಾಧೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಣೆಗೆ.
ಪ್ರತೀಕಾರಮಿಮಂ ಕತ್ವಾ ಶೀತಾದೇಸ್ತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುನಃ । ವಾರ್ತೋಪಾಯಂ ತತಶ್ಚಕ್ರುರ್ಹಸ್ತಸಿದ್ಧಿಂ ಚ ಕರ್ಮಜಾಮ್ ॥ ೧,೬.
ಈ ರೀತಿ ಶೀತಾದಿ ಬಾಧೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಆ ಪ್ರಜೆಗಳು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು, ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರು.
ವ್ರೀಹಯಶ್ಚ ಯವಾಶ್ಚೈವ ಗೋಧೂಮಾಶ್ಚಣವಸ್ತಿಲಾಃ । ಪ್ರಿಯಙ್ಗವೋ ಹ್ಯುದಾ ರಾಶ್ಚ ಕೋರದೂಷಾಃ ಸತೀನಕಾಃ ॥ ೧,೬.
ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಕಡಲೆ, ಎಳ್ಳು, ಪ್ರಿಯಂಗು, ಉದಾರ, ಕೊರಡುಷ, ಸತೀನಕ—ಇವುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಾಷಾ ಮುದ್ಗಾ ಮಸೂರಾಶ್ಚ ನಿಷ್ಪಾವಾಃ ಸಕುಲಾತ್ಥಕಾಃ । ಆಢಕ್ಯಶ್ಚಣಕಾಶ್ಚೈವ ಶಣಾಃ ಸಪ್ತದಶ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೧,೬.
ಹುರಳಿಕಾಯಿ, ಹೇಶರುಕಾಳು, ಮಸೂರಕಾಳು, ನಿಷ್ಪಾವ, ಕುಲತ್ತ, ಆಢಾಕ್ಯ, ಕಡಲೆ, ಹಾಗೂ ಸಣ—ಈ ಹದಿನೇಳು ಪ್ರಕಾರಗಳು ನೆನಪಾಗಿವೆ.
ಇತ್ಯೇತಾ ಓಷಧೀನಾಂ ತು ಗ್ರಾಮ್ಯಾನಾಂ ಜಾತಯೋ ಮುನೇ । ಓಷಧ್ಯೋ ಯಜ್ಞಿಯಾಶ್ಚೈವ ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ದಶ ॥ ೧,೬.
ಮುನಿಯೇ, ಇವು ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳು; ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಗೃಹ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಿವೆ.
ವ್ರೀಹಯಃಸಯವಾ ಮಾಷಾ ಗೋಧೂಮಾಶ್ಚಾಣವ ಸ್ತಿಲಾಃ । ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಸಪ್ತಮಾ ಹ್ಯೇತೇ ಅಷ್ಟಮಾಸ್ತು ಕುಲತ್ಥಕಾಃ ॥ ೧,೬.
ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ, ಹುರಳಿ, ಗೋಧಿ, ಕಡಲೆ, ಎಳ್ಳು, ಪ್ರಿಯಂಗು—ಇವು ಏಳನೆಯದು; ಎಂಟನೆಯದು ಕುಲತ್ತ.
ಶ್ಯಾಮಾಕಾಸ್ತ್ವಥ ನೀವಾರಾ ಜರ್ತಿಲಾಃ ಸಗವೇಧುಕಾಃ । ತಥಾ ವೇಣುಯವಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಸ್ತಥಾ ಮರ್ಕಟಕಾ ಮುನೇ ॥ ೧,೬.
ಶ್ಯಾಮಾಕ, ನೀವಾರ, ಜರ್ತಿಲ ಮತ್ತು ಗವೇಧುಕ, ವೇಣುಯವ, ಮಾರ್ಕಟಕ ಎಂಬುವುಗಳೂ ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮುನಿಯೇ.
ಗ್ರಾಮ್ಯಾರಣ್ಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ಹ್ಯೇತಾ ಓಷಧ್ಯಸ್ತು ಚತುರ್ದಶ । ಯಜ್ಞನಿಷ್ಪತ್ತಯೇ ಯಜ್ಞಸ್ತಥಾಸಾಂ ಹೇತುರುತ್ತಮಃ ॥ ೧,೬.
ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಔಷಧಿಗಳು ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಇದ್ದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯಜ್ಞವೇ ಅವುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.
ಏತಾಶ್ಚ ಸಹ ಯಜ್ಞೇನ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಕಾರಣಂ ಪರಮ್ । ಪರಾವರವಿದಃ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಸ್ತತೋ ಯಜ್ಞಾನ್ವಿತನ್ವೇತ ॥ ೧,೬.
ಈ ಔಷಧಿಗಳು ಯಜ್ಞದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉತ್ಭವಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಬೇಕು.
ಅಹನ್ಯಹನ್ಯನುಷ್ಠಾನಂ ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಮುನಿಸತ್ತಮ । ಉಪಕಾರಕರಂ ಪುಂಸಾಂ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾ ಘಶಾನ್ತಿದಮ್ ॥ ೧,೬.
ಮಹರ್ಷಿಯೇ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರು ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ಜನರಿಗೆ ಉಪಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಯೇಷಾಂ ತು ಕಾಲಸೃಷೋಽಸೌ ಪಾಪಬನ್ದುರ್ಮಹಾಮುನೇ । ಚೇತಃಸು ವವೃಧೇ ಚಕ್ರುಸ್ತೇ ನ ಯಜ್ಞೇಷು ಮಾನಸಮ್ ॥ ೧,೬.
ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪಾಪದ ಸಂಗತಿಯು ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು, ಅವರು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಡಲಿಲ್ಲ.