ತತಃ ಕೋಪಪರೀತಾತ್ಮಾ ಭರ್ತೂಸಯಾಮಾಸ ತಂ ಬಲಃ । ತಥಾಪಿ ತಮವಜ್ಞಾಯ ಚಕ್ರ ಕಿಲಕಿಲಾಧ್ವನಿಮ್ ।। ೫-೩೬-
ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಬಲದೇವನು ಕೋಪದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲು ಹೊರಟನು; ಆದರೂ ಆ ವಾನರನು ಅವನನ್ನು ಅಣಕಿಸಿ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.
ತತಃ ಸಮುತ್ಥಾಯ ಬಲೋ ಜಗ್ರಾಹ ಮುಷಲ ರುಷಾ । ಸೋಽಪಿ ಶೈಲಶಿಲಾಂ ಭೀಮಾಂ ಜಗ್ರಾಹ ಪ್ಲವಗೋತ್ತಮಃ ।। ೫-೩೬-
ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಬಲದೇವನು ಎಚ್ಚರವಾಗಿ ಎದ್ದು, ಕೋಪದಿಂದ ಮುಷಲವನ್ನು ಹಿಡಿದನು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನು ಭಯಾನಕವಾದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಎತ್ತಿದನು.
ಚಿಕ್ಷೇಪ ಚ ಸ ತಾಂ ಕ್ಷಿಪ್ತಾಂ ಮುಷಲೇನ ಸಹಸ್ತ್ರಧಾ । ಬಿಭೇದ ಯಾದವಶ್ವೇಷ್ಠಃ ಸಾ ಪಪಾತ ಮಹೀತಲೇ ।। ೫-೩೬-
ಅವನು ಆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಎಸೆದಾಗ, ಬಲದೇವನು ಮುಷಲದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಾವಿರ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದನು; ಆ ಕಲ್ಲು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು.
ಆಪತನ್ಮುಷಲಞ್ಚಾಸೌ ಸಮುಲ್ಲಙ್ಘಯ ಪ್ಲವಙ್ಗಮಃ । ವೇಗೇನಾಗಮ್ಯ ರೋಷೇಣ ತಲೇನೋರಸ್ಯತಾಡ಼ಯತ್ ।। ೫-೩೬-
ಮುಷಲವು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಆ ವಾನರನು ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರಿಬಂದು, ಕೋಪದಿಂದ ಬಲದೇವನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಹೊಡೆದನು.
ತತೋ ಬಲೇನ ಕೋಪೇನ ಮುಷ್ಟಿನಾ ಮೂದ್ಧಿ ತಾಡ಼ಿತಃ । ಪಪಾತ ರುಧಿರೋದೂಗಾರೀ ದ್ರಿವಿದಃ ಕ್ಷೀಣಾಜೀವಿತಃ ।। ೫-೩೬-
ಆಮೇಲೆ, ಕೋಪದಿಂದ ಬಲದೇವನು ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವನ ತಲೆಗೆ ಹೊಡೆದನು; ದ್ರಾವಿಡನು ರಕ್ತ ಉಕ್ಕುತ್ತಾ, ಪ್ರಾಣಹೀನನಾಗಿ ಬಿದ್ದನು.
ಪತತಾ ತಚ್ಛರೀರೇಣ ಗಿರೇಃ ಶ್ವೃಙ್ಗಮದೀರ್ಯ್ಯತ । ಮೈತ್ರೇಯ!ಶತಧಾ ವಜ್ರಿವಜಣೇವ ಹಿ ತಾಡ಼ಿತಮ್ ।। ೫-೩೬-
ಅವನ ದೇಹ ಬಿದ್ದಾಗ, ಪರ್ವತದ ಶಿಖರವು ಸಹ ಚೂರುಚೂರುವಾಗಿ ಒಡೆದುಹೋಯಿತು, ಮೈತ್ರೇಯ, ಅದು ವಜ್ರದಿಂದ ಹೊಡೆದಂತೆ ನೂರಾರು ತುಂಡುಗಳಾಯಿತು.
ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಂ ತತೋ ದೇವಾ ರಾಮಸ್ಯೋಪರಿ ಚಿಕ್ಷಿಪುಃ । ಪ್ರಶಶಂಸುಸ್ತಥಾಭ್ಯೇತ್ಯ ಸಾಧ್ವೇತತ್ತೇ ಮಹತ್ ಕೃತಮ್ ।। ೫-೩೬-
ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಹೂವಿನ ಮಳೆ ಸುರಿದು, ಹತ್ತಿರ ಬಂದು, 'ಶಭಾಶ್! ನೀನು ಮಹತ್ತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೀಯೆ' ಎಂದು ಹೊಗಳಿದವು.
ಅನೇನ ದುಷ್ಟಕಪಿನಾ ದೈತ್ಯಪಕ್ಷೋಪಕಾರಿಣಾ । ಜಗನ್ನಿರಾಕೃತಂ ವೀರ! ದಿಷ್ಟ್ಯಾಸೌ ಕ್ಷಯಮಾಗತಃ ।। ೫-೩೬-
ಈ ದುಷ್ಟ ವಾನರನು ದೈತ್ಯರ ಪರವಾಗಿ ಸಹಾಯಮಾಡಿ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತೊಂದರೆ ತಂದನು, ವೀರನೇ! ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಅವನು ಈಗ ನಾಶವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾನೆ.
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ದಿವಮಾಜಗ್ಮುರ್ದೇವಾ ಹ್ಟಷ್ಟಾಃ ಸಗುಹ್ಯಕಾಃ ।। ೫-೩೬-
ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿ ಆ ಹರ್ಷಿತ ದೇವತೆಗಳು ಗುಹ್ಯಕರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದವು.
ಏವಂವಿಧಾನ್ಯನೇಕಾನಿ ಬಲದೇವಸ್ಯ ಧೀಮತಃ । ಕರ್ಮ್ಮಾಣ್ಯಪರಿಮೇಯಾಣಿ ಶೇಷಸ್ಯ ಧರಣೀಬೃತಃ ।। ೫-೩೬-
ಈ ರೀತಿ ಧೀಮಂತನಾದ ಬಲದೇವನು, ಭೂಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಅವನು, ಅನೇಕ ಅಪಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀಪರಾಶರ ಉವಾಚ। ಏವಂ ದೈತ್ಯವಧಂ ಕೃಷ್ಣೋ ಬಲದೇವ ಸಹಾಯವಾನ್ । ಚಕ್ರೇ ದುಷ್ಟಕ್ಷಿತೀಶಾನಾಂ ತಥೈವ ಜಗತಃ ಕೃತೇ
ಶ್ರೀ ಪರಾಶರರು ಹೇಳಿದರು: ಈ ರೀತಿ ಕೃಷ್ಣನು ಬಲರಾಮನ ಸಹಾಯದಿಂದ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ದುಷ್ಟ ರಾಜರನ್ನು ಕೂಡ ಕೊಂದು ಲೋಕದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡಿದನು.
ಕ್ಷಿತೇಶ್ಚ ಭಾರಂ ಭಗವಾನ್ಫಾಲ್ಗುನೇನ ಸಮನ್ವಿತಃ । ಆವತಾರಯಾಮಾಸ ವಿಭುಸ್ಸಮಸ್ತಾಕ್ಷೋಹಿಣೀ ವಧಾತ್
ಭಗವಂತನು ಅರ್ಜುನನ ಜೊತೆಗೆ ಭೂಮಿಯ ಭಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಎಲ್ಲಾ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು.
ಕೃತ್ವಾ ಭಾರಾವತರಣಂ ಭುವೋ ಹತ್ವಾಽಖಿಲಾನ್ನೃಪಾನ್ । ಶಾಪವ್ಯಾಜೇನ ವಿಪ್ರಾಣಾಮುಪಸಂಹೃತವಾನ್ಕುಲಮ್
ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರನ್ನು ಕೊಂದು ಭೂಮಿಯ ಭಾರವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶಾಪದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಂಶವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದನು.
ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ದ್ವಾರಕಾಂ ಕೃಷ್ಣಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಮಾನುಷ್ಯಮಾತ್ಮನಃ । ಸಾಂಶೋ ವಿಷ್ಣುಮಯಂ ಸ್ಥಾನಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಮುನೇ ನಿಜಮ್
ದ್ವಾರಕೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಮಾನವ ರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮುನಿಯೇ, ವಿಷ್ಣುಮಯವಾದ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ಮೈತ್ರೇಯ ಉವಾಚ। ಸ ವಿಪ್ರಶಾಪವ್ಯಾಜೇನ ಸಂಜಹ್ರೇ ಸ್ವಕುಲಂ ಕಥಮ್ । ಕಥಂ ಚ ಮಾನುಷಂ ದೇಹಮುತ್ಸಸರ್ಜ ಜನಾರ್ದನಃ
ಮೈತ್ರೇಯನು ಕೇಳಿದನು: ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶಾಪದಿಂದ ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಗೆ ತನ್ನ ವಂಶವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು? ಜನಾರ್ದನನು ತನ್ನ ಮಾನವ ದೇಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಿಟ್ಟನು?
ಶ್ರೀಪರಾಶರ ಉವಾಚ। ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಸ್ತಥಾ ಕಣ್ವೋ ನಾರದಶ್ಚ ಮಹಾಮುನಿಃ । ಪಿಂಡಾರಕೇ ಮಹಾತೀರ್ಥೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯದುಕುಮಾರಕೈಃ
ಶ್ರೀ ಪರಾಶರರು ಹೇಳಿದರು: ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಕಣ್ವ ಮತ್ತು ಮಹಾಮುನಿ ನಾರದರು ಪಿಂಡಾರಕ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯದುಕುಮಾರರಿಂದ ಕಂಡುಬಂದರು.
ತತಸ್ತೇ ಯೌವನೋನ್ಮತ್ತಾ ಭಾವಿಕಾರ್ಯಪ್ರಚೋದಿತಾಃ । ಸಾಂಬಂ ಜಾಂಬವತೀಪುತ್ರಂ ಭೂಷಯಿತ್ವಾ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಯಥಾ
ಆ ಯುವಕರು ಯುವಾವಸ್ಥೆಯ ಗರ್ವದಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಧಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ, ಜಾಂಬವತಿಯ ಮಗ ಸಾಮ್ಬನನ್ನು ಹೆಂಗಸಿನಂತೆ ಅಲಂಕರಿಸಿದರು.
ಪ್ರಶ್ರಿತಾಸ್ತಾನ್ಮುನೀನೂಚುಃ ಪ್ರಣಿಪಾತಪುರಸ್ಸರಮ್ । ಇಯಂ ಸ್ತ್ರೀ ಪುತ್ರಕಾಮಾ ವೈ ಬ್ರೂತ ಕಿಂ ಜನಯಿಷ್ಯತಿ
ಅವರು ಮುನಿಗಳನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, 'ಈ ಹೆಂಗಸು ಮಗುವಿಗಾಗಿ ಆಶಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅವಳು ಏನು ಹೆರಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ' ಎಂದು ಕೇಳಿದರು.
ಶ್ರೀಪರಾಶರ ಉವಾಚ। ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನೋಪಪನ್ನಾಸ್ತೇ ವಿಪ್ರಲಬ್ಧಾಃ ಕುಮಾರಕೈಃ । ಮುನಯಃ ಕುಪಿತಾಃ ಪ್ರೋಚುರ್ಮುಸಲಂ ಜನಯಿಷ್ಯತಿ
ಶ್ರೀ ಪರಾಶರರು ಹೇಳಿದರು: ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆ ಮುನಿಗಳು ಯುವಕರಿಂದ ಮೋಸಹೊಂದಿ ಕೋಪಗೊಂಡು, 'ಅವಳು ಒಬ್ಬ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೆರಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಸರ್ವಯಾದವಸಂಹಾರಕಾರಣಂ ಭುವನೋತ್ತರಮ್ । ಯೇನಾಖಿಲಕುಲೋತ್ಸಾದೋ ಯಾದವಾನಾಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಆ ಮೊತ್ತು ಎಲ್ಲ ಯಾದವರ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಯಾದವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಂಶವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಇತ್ಯುಕ್ತಾಸ್ತೇ ಕುಮಾರಾಸ್ತು ಆಚಚಕ್ಷುರ್ಯಥಾತಥಮ್ । ಉಗ್ರಸೇನಾಯ ಮುಸಲಂ ಜಜ್ಞೇ ಸಾಂಬಸ್ಯ ಚೋದರಾತ್
ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಯುವಕರು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಉಗ್ರಸೇನನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಜಾಂಬವತಿಯ ಮಗ ಸಾಮ್ಬನ ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಒಂದು ಮೊತ್ತು ಹುಟ್ಟಿತು.
ತದುಗ್ರಸೇನೋ ಮುಸಲಮಯಶ್ಚೂರ್ಣಮಕಾರಯತ್ । ಜಜ್ಞೇ ತದೇರಕಾಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತಂ ತೈರ್ಮಹೋದಧೌ
ಉಗ್ರಸೇನನು ಆ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪುಡಿ ಮಾಡಿಸಿದನು; ಆ ಪುಡಿಯನ್ನು ಅವರು ಮಹಾ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರು.
ಮುಸಲಸ್ಯಾಥ ಲೋಹಸ್ಯ ಚೂರ್ಣಿತಸ್ಯ ತು ಯಾದವೈಃ । ಖಂಡಂ ಚೂರ್ಣಿತಶೇಷಂ ತು ತತೋ ಯತ್ತೋಮರಾಕೃತಿ
ಯಾದವರು ಲೋಹದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪುಡಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಒಂದು ತುಂಡು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದು, ಅದು ಗದೆಯ ತುದಿಯಂತೆ ರೂಪಗೊಂಡಿತ್ತು.
ತದಪ್ಯಂಬುನಿಧೌ ಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಮತ್ಸ್ಯೋ ಜಗ್ರಾಹ ಜಾಲಿಭಿಃ । ಘಾತಿತಸ್ಯೋದರಾತ್ತಸ್ಯ ಲುಬ್ಧೋ ಜಗ್ರಾಹ ತಜ್ಜರಾಃ
ಆ ತುಂಡನ್ನೂ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರು; ಒಂದು ಮೀನು ಅದನ್ನು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿತು. ಆ ಮೀನು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಒಂದು ಬೇಟೆಗಾರನು ಅದರ ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಆ ತುಂಡನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.
ವಿಜ್ಞಾತಪರಮಾರ್ಥೋಪಿ ಭಗವಾನ್ಮಧುಸೂದನಃ । ನೈಚ್ಛತ್ತದನ್ಯಥಾ ಕರ್ತ್ತುಂ ವಿಧಿನಾ ಯತ್ಸಮೀಹಿತಮ್
ಮಧುಸೂದನನು ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ವಿಧಿಯಂತೆ ನಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಬೇರೆಯದನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ.
ದೇವೈಶ್ಚ ಪ್ರಹಿತೋ ವಾಯುಃ ಪ್ರಣಿಪತ್ತ್ಯಾಹ ಕೇಶವಮ್ । ರಹಸ್ಯೇವಮಹಂ ದೂತಃ ಪ್ರಹಿತೋ ಭಗವನ್ಸುರೈಃ
ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ವಾಯುದೇವರು, ಕೇಶವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು: 'ಭಗವಂತಾ, ನಾನು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ದೂತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.'
ವಸ್ವಶ್ವಿಮರುದಾದಿತ್ಯರುದ್ರ ಸಾಧ್ಯಾದಿಭಿಸ್ಸಹ । ವಿಜ್ಞಾಪಯತಿ ಶಕ್ರಸ್ತ್ವಾಂ ತದಿದಂ ಶ್ರೂಯತಾಂ ವಿಭೋ
ವಸುಗಳು, ಅಶ್ವಿನಿಗಳು, ಮರುತ್ಗಳು, ಆದಿತ್ಯರು, ರುದ್ರರು, ಸಾಧ್ಯರು ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಶಕ್ರನು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಯವನೇ, ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ.
ಭಾರಾವತರಣಾರ್ಥಾಯ ವರ್ಷಾಣಾಮಧಿಕಂ ಶತಮ್ । ಭಗವಾನವತೀರ್ಣೋತ್ರ ತ್ರಿದಶೈಸ್ಸಹ ಚೋದಿತಃ
ಭೂಮಿಯ ಭಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಭಗವಂತನು ನೂರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ಅವತಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.
ದುರ್ವೃತ್ತಾ ನಿಹತಾ ದೈತ್ಯಾ ಭುವೋ ಭಾರೋಽವತಾರಿತಃ । ತ್ವಯಾ ಮನಾಥಾಸ್ತ್ರಿದಶಾ ಭವಂತು ತ್ರಿದಿವೇ ಸದಾ
ದುಷ್ಟ ದೈತ್ಯರನ್ನು ನೀನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಭಾರವು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಈಗ ದೇವತೆಗಳು ರಕ್ಷಕರಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೂ, ಅವರು ಸದಾ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸೋಣ.
ತದತೀತಂ ಜಗನ್ನಾಥ ವರ್ಷಾಣಾಮಧಿಕಂ ಶತಮ್ । ಇದಾನೀಂ ಗಮ್ಯತಾಂ ಸ್ವರ್ಗೋ ಭವತಾ ಯದಿ ರೋಚತೇ
ಜಗತ್ತಿನ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಸ್ವಾಮಿ, ನೂರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಳೆದಿದೆ. ಈಗ ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದರೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗು.