ಕಿಂ ನ ವೇತ್ಸಿ ಯಥಾಹಂ ಚ ತ್ವಂ ಚೈಕಂ ಕಾರಣಂ ಭುವಃ । ಭಾರಾವತಾರಣಾರ್ಥಾಯ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕಮುಪಾಗತೌ ॥ ೫,೯.
ನಾನು ಮತ್ತು ನೀನು, ಭೂಮಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಒಂದೇ ತತ್ವ ಎಂದು ನೀನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಭೂಭಾರದ ನಿವಾರಣೆಗೆ ನಾವು ಮನುಷ್ಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ.
ನಭಶ್ಶಿರಸ್ತೇಂಬುವಹಾಶ್ಚ ಕೇಶಾಃ ಪಾದೌ ಕ್ಷಿತಿರ್ವಕ್ತ್ರಮನನ್ತವಹ್ನಿ । ಸೋಮೋ ಮನಸ್ತೇ ಶ್ವಸಿತಂ ಸಮೀರಣೋ ದಿಶಶ್ಚತಸ್ರೋಽವ್ಯಯ ಬಾಹವಸ್ತೇ ॥ ೫,೯.
ಆಕಾಶವು ನಿನ್ನ ತಲೆ, ನದಿಗಳು ನಿನ್ನ ಕೂದಲು, ಭೂಮಿ ನಿನ್ನ ಕಾಲುಗಳು, ನಿನ್ನ ಬಾಯಿ ಅನಂತ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿದೆ; ಚಂದ್ರನು ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು, ಉಸಿರು ಗಾಳಿ, ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳು ನಿನ್ನ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕೈಗಳಾಗಿವೆ.
ಸಹಸ್ರವಕ್ತ್ರೋ ಭಗವಾನ್ಮಹಾತ್ಮಾ ಸಹಸ್ರಹಸ್ತಾಙ್ಘ್ರಿಶರೀರಭೇದಃ । ಸಹಸ್ರಪದ್ಮೋದ್ಭವಯೋನಿರಾದ್ಯಃಸಹಸ್ರಶಸ್ತ್ವಾಂ ಮುನಯೋ ಗೃಣನ್ತಿ ॥ ೫,೯.
ಭಗವಂತನು, ಮಹಾತ್ಮನು, ಸಾವಿರ ಮುಖಗಳು, ಸಾವಿರ ಕೈಗಳು, ಸಾವಿರ ಕಾಲುಗಳು, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು; ಸಾವಿರ ಪದ್ಮಗಳ ಮೂಲ, ಆದಿಯಾದವನು; ಸಾವಿರಾರು ಋಷಿಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದಿವ್ಯಂ ಹಿ ರೂಪಂ ತವ ವೇತ್ತಿ ನಾನ್ಯೋ ದೇವೈರಶೇಷೈರವತಾರರೂಪಮ್ । ತದರ್ಚ್ಯತೇ ವೇತ್ಸಿ ನ ಕಿಂ ಯದನ್ತೇ ತ್ವಯ್ಯೇವ ವಿಶ್ವಂ ಲಯಮಭ್ಯುಪೈತಿ ॥ ೫,೯.
ನಿನ್ನ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನೂ, ಅವತಾರ ರೂಪವನ್ನೂ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ತಿಳಿಯಲಾಗದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶ್ವವೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವೇ?
ತ್ವಯಾ ಧೃತೇಯಂ ಧರಣೀ ಬಿಭರ್ತಿ ಚರಾಚರಂ ವಿಶ್ವಮನನ್ತಮೂರ್ತೇ । ಕೃತಾದಿಭೇದೈರಜ ಕಾಲರೂಪೋ ನಿಮೇಷಪೂರ್ವೋ ಜಗದೇತದತ್ಸಿ ॥ ೫,೯.
ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಈ ಭೂಮಿ ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರಗಳನ್ನೂ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದೆ, ಅನಂತ ರೂಪವಳಿಯವನೇ. ಜನನರಹಿತನಾದ ನೀನು ಕಾಲಸ್ವರೂಪ, ಕ್ಷಣಗಳ ಆದಿ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತಾಗಿರುವವನು ನೀನೇ.
ಅತ್ತಂ ಯಥಾ ಬಾಡವವಹ್ನಿನಾಂಬು ಹಿಮಸ್ವರೂಪಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಕಾಸ್ತಮ್ । ಹಿಮಾಚಲೇ ಭಾನುಮತೋಂಶುಸಂಗಾಜ್ಜಲತ್ವಮಭ್ಯೇತಿ ಪುನಸ್ತದೇವ ॥ ೫,೯.
ಹಾಗೆ, ಬಾಡವಾನಲದಿಂದ ನೀರು ಹೀರಿ ಹಿಮರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಹಿಮಾಚಲದಲ್ಲಿ ಭಾನುಮಂತನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ನೀರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಏವಂ ತ್ವಯಾ ಸಂಹರಣೇಽತ್ತಮೇತಜ್ಜಗತ್ಸಮಸ್ತಂ ತ್ವದಧೀನಕಂ ಪುನಃ । ತವೈವ ಸರ್ಗಾಯ ಸಮುದ್ಯತಸ್ಯ ಜಗತ್ತ್ವಮಭ್ಯೇತ್ಯಸುಕಲ್ಪಮೀಶ ॥ ೫,೯.
ಅದೆಯಂತೆ, ನೀನು ಸಂಹರಿಸುವಾಗ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ; ನೀನು ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದಾಗ, ಪ್ರಭುವೇ, ಜಗತ್ತು ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನಿಂದ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.
ಭವಾನಹಂ ಚ ವಿಶ್ವಾತ್ಮನ್ನೇಕಮೇವ ಚ ಕಾರಣಮ್ । ಜಗತೋಸ್ಯ ಜಗತ್ಯರ್ಥೇ ಭೇದೇನಾವಾಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ ॥ ೫,೯.
ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು, ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮನಾಗಿ, ನಿಜವಾಗಿ ಒಂದೇ ಕಾರಣ. ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದೇವೆ.
ತತ್ಸ್ಮರ್ಯತಾಮಮೇಯಾತ್ಮಸ್ತ್ವಯಾತ್ಮಾ ಜಹಿ ದಾನವಮ್ । ಮಾನುಷ್ಯಮೇವಾವಲಂಬ್ಯ ಬನ್ಧೂನಾಂ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಹಿತಮ್ ॥ ೫,೯.
ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು, ಅಳೆಯಲಾಗದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನನ್ನು ನೆನೆಸು. ನೀನು ಮಾನವನ ರೂಪವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಆ ದಾನವನನ್ನು ನಾಶಮಾಡು. ನಿನ್ನ ಬಂಧುಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡು.
ಶ್ರೀ ಪರಾಶರ ಉವಾಚ ಇತಿ ಸಂಸ್ಮಾರಿತೋ ವಿಪ್ರ ಕೃಷ್ಣೇನ ಸುಮಹಾತ್ಮನಾ । ವಿಹಸ್ಯ ಪೀಡಯಾಮಾಸ ಪ್ರಲಂಬಂ ಬಲವಾನ್ಬಲಃ ॥ ೫,೯.
ಶ್ರೀ ಪರಾಶರರು ಹೇಳಿದರು: ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಕೃಷ್ಣನು ಹೀಗೆ ನೆನಪು ಮಾಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಬಲರಾಮನು ನಗುತ್ತಾ ತನ್ನ ಬಲದಿಂದ ಪ್ರಲಂಬನನ್ನು ಪೀಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ಮುಷ್ಟಿನಾ ಸೋಹನನ್ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಕೋಪಸಂರಕ್ತಲೋಚನಃ । ತೇನ ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರಹಾರೇಣ ಬಹಿರ್ಯಾತೇ ವಿಲೋಚನೇ ॥ ೫,೯.
ಕೋಪದಿಂದ ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗಿದ್ದ ಬಲರಾಮನು, ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಲಂಬನ ತಲೆಗೆ ಹೊಡೆದನು. ಆ ಹೊಡೆಯಿಂದ ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೊರಗೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟವು.
ಸ ನಿಷ್ಕಾಸಿತಮಸ್ತಿಷ್ಕೋ ಮುಖಾಚ್ಛೋಣಿತಮುದ್ವಮನ್ । ನಿಪಪಾತ ಮಹೀಪೃಷ್ಠೇ ದತ್ಯ ವರ್ಯೋ ಮಮಾರ ಚ ॥ ೫,೯.
ಅವನ ತಲೆ ಚೂರುಮೂರುವಾಗಿ, ಬಾಯಿಂದ ರಕ್ತ ಹರಿದು, ಆ ದೈತ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಪ್ರಲಂಬನು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದು ಸತ್ತನು.
ಪ್ರಲಂಬಂ ನಿಹತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಬಲೇನಾದ್ಭುತಕರ್ಮಣಾ । ಪ್ರಹೃಷ್ಟಾಸ್ತುಷ್ಟುವುರ್ಗೌಪಾಃಸಾಧುಸಾಧ್ವಿತಿ ಚಾಬ್ರುವನ್ ॥ ೫,೯.
ಬಲರಾಮನು ಅದ್ಭುತ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಲಂಬನನ್ನು ಹೊಡೆದುಹಾಕಿದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಗೋಪರು ಸಂತೋಷದಿಂದ 'ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಾಡಿದರು.
ಸಂಸ್ತೂಯಮಾನೋ ಗೋಪೈಸ್ತು ರಾಮೋ ದೈತ್ಯೇ ನಿಪಾತಿತೇ । ಪ್ರಲಂಬಂ ಸಹ ಕೃಷ್ಣೇನ ಪುನರ್ಗೋಕುಲಮಾಯಯೌ ॥ ೫,೯.
ದೈತ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಗೋಪರು ಬಲರಾಮನನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು. ನಂತರ ಬಲರಾಮನು ಕೃಷ್ಣನ ಜೊತೆ ಮತ್ತೆ ಗೋಕುಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.
ತಯೋವಿಂಹರತೋಸ್ತತ್ರ ರಾಮ-ಕೇಶವಯೋರ್ವ್ರಜೇ । ಪ್ರಾವೃಟ್ ವ್ಯತೀತಾ ವಿಕಸತ್-ಸರೋಜಾ ಚಾಭವಚ್ಛರತ್ ।। ೫-೧೦-
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಲರಾಮ ಮತ್ತು ಕೇಶವನು ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮಳೆಗಾಲ ಮುಗಿದು, ಹೂವಿನ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಶರತ್ಕಾಲವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
ಅವಾಪುಸ್ತಾಪಮತ್ಯರ್ಥಂ ಶಫರ್ಯ್ಯಃ ಪಲ್ವಲೋದಕೇ । ಪುತ್ರಕ್ಷೇತ್ರಾದಿಸಕ್ತೇನ ಮಮತ್ವೇನ ಯಥಾ ಗೃಹೀ ।। ೫-೧೦-
ಪಾಲು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮೀನುಗಳು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟವು. ಅದು ಮಕ್ಕಳೂ ಹೊಲಗಳೂ ಎಂಬ ಮಮಕಾರದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ಗೃಹಸ್ಥನ ದುಃಖದಂತಿತ್ತು.
ಮಯೂರಾ ಮೌನಿಸ್ತಸ್ಥುಃ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಮದಾ ವನೇ । ಅಸಾರತಾಂ ಪರಿಜ್ಞಾಯ ಸಂಸಾರಸ್ಯೇವ ಯೋಗಿನಃ ।। ೫-೧೦-
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನವಿಲುಗಳು ತಮ್ಮ ಗರ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದವು. ಅದು ಜಗತ್ತಿನ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರಿತ ಯೋಗಿಗಳಂತೆ ಆಗಿತ್ತು.
ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ಜಲಸರ್ವಸ್ವಂ ನಿರ್ಮ್ಮಲಾಃ ಸಿತಮೂರ್ತ್ತಯಃ । ತತ್ಯಜುಶ್ವಾಮ್ಬರಂ ಮೇಘಾ ಗೃಹಂ ವಿಜ್ಞಾನಿನೋ ಯಥಾ ।। ೫-೧೦-
ಬಿಳಿಯ, ಶುದ್ಧವಾದ ಮೋಡಗಳು ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ನೀರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಆಕಾಶವನ್ನು ತೊರೆದವು. ಅದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಂತೆ ಆಗಿತ್ತು.
ಶರತ್ಸೂರ್ಯ್ಯಾಂಶುತಪ್ತಾನಿ ಯಯುಃ ಶೋಷ ಸಂರಾಸಿ ಚ । ಬಹ್ವಾಲಮ್ಬಿ-ಮಮತ್ವೇನ ಹೃದಯಾನೀವ ದೇಹಿನಾಮ್ ।। ೫-೧೦-
ಶರತ್ಕಾಲದ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಸರೋವರಗಳು ಒಣಗಿಹೋಯಿತು. ಅದು ಅತಿಯಾದ ಮಮಕಾರದಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯ ಒಣಗುವಂತಿತ್ತು.
ಕುಮುದೈಃ ಶರದಮ್ಭಾಂಸಿ ಯೋಗ್ಯತಾಲಕ್ಷಣಂ ಯಯುಃ। ಅವಬೋಧೈರ್ಮನಾಂಸೀವ ಸಮ್ಬನ್ಧಮಮಲಾತ್ಮನಾಮ್ ।। ೫-೧೦-
ಕಮಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಶರದ್ಕಾಲದ ನೀರು, ಯೋಗ್ಯತೆಯ ಗುರುತು ಪಡೆದವು. ಅದು ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನವರು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಆಗಿತ್ತು.
ತಾರಕಾ ವಿಮಲೇ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ರರಾಜಾಖಣ್ಡಮಣ್ಡಲಃ । ಚನ್ದ್ರಶ್ಚರಮದೇಹಾತ್ಮಾ ಯೋಗೀ ಸಾಧುಕುಲೇ ಯಥಾ ।। ೫-೧೦-
ನಿರ್ಮಲವಾದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದವು. ಚಂದ್ರನು ಯೋಗಿಯಂತೆ ಸದ್ಗುಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು.
ಶನಕೈಃ ಶನಕೈಸ್ತೀರಂ ತತ್ಯಜುಶ್ವ ಜಲಾಶಯಾಃ । ಮಮತ್ವಂ ಕ್ಷೇತ್ರಪುತ್ರಾದಿರೂಢ಼ಮುಚ್ಚೈರ್ಯಥಾ ಬುಧಾಃ ।। ೫-೧೦-
ನೀರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ದಡವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಅದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೊಲ, ಮಕ್ಕಳು ಎಂಬ ಮಮಕಾರವನ್ನು ಮೀರಿ, ಆ ಅಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುವಂತೆ ಆಗಿತ್ತು.
ಪೂರ್ವ್ವಂ ತ್ಯಕ್ತೈಃ ಸರೋಽಮ್ಭೋಭಿರ್ಹಂಸಾ ಯೋಗಂ ಪುನರ್ಯಯುಃ । ಕ್ಲೇಶೈಃ ಕುಯೋಗಿನೋಽಶೇಷೈರನ್ತರಾಯಹತಾ ಇವ ।। ೫-೧೦-
ಹಂಸಗಳು ಮೊದಲು ಸರೋವರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದರೂ, ಮತ್ತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದವು. ಅದು ಯೋಗಿಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಏಕತೆ ಪಡೆಯುವಂತಿತ್ತು.
ನಿಭೃತೋಽಭವದತ್ಯರ್ಥಂ ಸಮುದ್ರಃ ಸ್ತಿಮಿತೋದಕಃ । ಕ್ರಮಾವಾಪ್ತಮಹಾಯೋಗೋ ನಿಶ್ವಲಾತ್ಮಾ ಯಥಾ ಯತಿಃ ।। ೫-೧೦-
ಸಮುದ್ರವು ತುಂಬಾ ಶಾಂತವಾಗಿ, ಅದರ ನೀರು ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಕ್ರಮೇಣ ಮಹಾಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದ, ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾದ ಯತಿವಂತನಂತಿತ್ತು.
ಸರ್ವ್ವತ್ರಾತಿಪ್ರಸನ್ನಾನಿ ಸಲಿಲಾನಿ ತದಾಭವನ್ । ಜ್ಞಾತೇ ಸರ್ವ್ವಗತೇ ವಿಷ್ಣೌ ಮನಾಂಸೀವ ಸುಮೇಧಸಾಮ್ ।। ೫-೧೦-
ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೀರು ತುಂಬಾ ಪವಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಅರಿತ ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗುವಂತೆ ಆಗಿತ್ತು.
ಬಭೂವ ನಿರ್ಮ್ಮಲಂ ವ್ಯೋಮ ಶರದಾ ಧ್ವಸ್ತತೋಯದಮ್ । ಯೋಗಾಗ್ನಿದಗ್ಧಕ್ಲೇಶೌಘಂ ಯೋಗಿನಾಮಿವ ಮಾನಸಮ್ ।। ೫-೧೦-
ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವು ಮೋಡವಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಯೋಗಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದುಃಖಗಳು ಸುಟ್ಟಹೋಗಿದ ಯೋಗಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಂತಿತ್ತು.
ಸೂರ್ಯ್ಯಾಂಶುಜನಿತಂ ತಾಪಂ ನಿನ್ಯಂ ತಾರಾಪತಿಃ ಶಮಮ್ । ಅಹಙ್ಕಾರೋದ್ಭವಂ ದುಃಖಂ ವಿವೇಕಃ ಸುಮಹಾನಿವ ।। ೫-೧೦-
ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಬಿಸಿಯನ್ನು ಚಂದ್ರನು ತಣಿಯಿಸಿದಂತೆ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಬರುವ ದುಃಖವನ್ನು ಮಹಾ ವಿವೇಕವು ಶಮನಮಾಡುತ್ತದೆ.
ನಭಸೋಽಭ್ರಾನ್ ಭುವಃ ಪಙ್ಕಾನ್ ಕಾಲುಷ್ಯಂ ಚಾಮ್ಭಸಃ ಶರತ್ । ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣೀನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಭ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಇವಾಹರತ್ ।। ೫-೧೦-
ಆತನನು ಆಕಾಶದಿಂದ ಮೋಡಗಳನ್ನು, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕೆಸರನ್ನು, ಜಲದಿಂದ ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಮಷವನ್ನು ತೆಗೆದನು; ಹೀಗೆಯೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಇವಾಮ್ಭೋಭಿಃ ಸರಸಾಂ ಕೃತಪೂರಕೈಃ । ಅಭ್ಯಸ್ಯತೇಽನುದಿವಸಂ ರೇಚಕಾಕುಮ್ಭಕಾದಿಭಿಃ ।। ೫-೧೦-
ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಉಸಿರಾಟದ ಮೂಲಕ ಹಿಂಡು, ಬಿಡುವು, ತಡೆ ಇವುಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ಸರೋವರಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ವಿಮಲಾಮ್ಬರನಕ್ಷತ್ರೇ ಕಾಲೇ ಚಾಭ್ಯಾಗತೇ ವ್ರಜೇ। ದದರ್ಶೇನ್ದ್ರಮಹಾರಮ್ಭಾಯೌದ್ಯತಾಂಸ್ತಾನ್ ವ್ರಜೌಕಸಃ ।। ೫-೧೦-
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವೂ ನಕ್ಷತ್ರಗಳೂ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿದ್ದಾಗ, ವ್ರಜದ ಜನರು ಇಂದ್ರನ ಮಹೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದನು.