ಉದೀಚ್ಯಾಞ್ಚ ತಥೈವಾನುಂ ಕೃತ್ವಾ ಮಣಡಲಿನೋ ನೃಪಾನ್ । ಸರ್ವ್ವಪೃಥ್ವೀಪತಿಂ ಪೂರು ಸೋಽಭಿಷಿಚ್ಯ ವನಂ ಯಯೌ ।। ೪-೧೦-
ಅನುವನ್ನು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನೇಮಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಪ್ರಾಂತಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಪುರುವನ್ನು ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲದ ರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ತಾನೇ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಶ್ರೀಪರಾಶರ ಉವಾಚ ಕ್ರೋಷ್ಟೋಸ್ತು ಯದುಪುತ್ರಸ್ಯಾತ್ಮಜೋ ಧ್ವಜಿನೀವಾನ್ ॥ ೪,೧೨.
ಶ್ರೀ ಪರಾಶರರು ಹೇಳಿದರು: ಯದುನ ಮಗನಾದ ಕ್ರೋಷ್ಟುವಿಗೆ ಧ್ವಜಿನೀವಾನ್ ಎಂಬ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು.
ತತಶ್ಚ ಸ್ವಾತಿಃ ತತೋ ರುಶಙ್ಕುಃ ರುಶಙ್ಕೋಶ್ಚಿತ್ರರಥಃ ॥ ೪,೧೨.
ಆತನಿಗೆ ಸ್ವಾತಿ, ಸ್ವಾತಿಗೆ ರುಶಂಕು, ರುಶಂಕುವಿಗೆ ಚಿತ್ರರಥ ಎಂಬವರು ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು.
ತತ್ತನಯಃ ಶಶಿಬಿನ್ದುಃ ಚತುರ್ದಶಮಹಾರತ್ನೇಶಶ್ಚಕ್ರವರ್ತ್ಯಭವತ್ ॥ ೪,೧೨.
ಅವರ ಮಗನಾದ ಶಶಿಬಿಂದು, ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಹಾ ರತ್ನಗಳ ಒಡೆಯನಾಗಿ ಚಕ್ರವರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದನು.
ತಸ್ಯ ಚ ಶತಸಹಸ್ರಂ ಪತ್ನೀ ನಾಮಭವತ್ ॥ ೪,೧೨.
ಅವನಿಗೆ ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಹೆಂಡತಿಯರು ಇದ್ದರು.
ದಶಲಕ್ಷಸಂಖ್ಯಾಶ್ಚ ಪುತ್ರಾಃ ॥ ೪,೧೨.
ಅವನಿಗೆ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ಮಕ್ಕಳೂ ಇದ್ದರು.
ತೇಷಾಂ ಚ ಪೃಥುಶ್ರವಾಃ ಪೃಥುಕರ್ಮಾ ಪೃಥುಕೀರ್ತಿಃ ಪೃಥುಯಶಾಃ ಪೃಥುಜಯಃ ಪೃಥುದಾನಃ ಷಟ್ಪುತ್ರಾಃ ಪ್ರಧಾನಾಃ ॥ ೪,೧೨.
ಅವರಲ್ಲಿ ಪೃಥುಶ್ರವಾಃ, ಪೃಥುಕರ್ಮಾ, ಪೃಥುಕೀರ್ತಿ, ಪೃಥುಯಶಾಃ, ಪೃಥುಜಯ ಮತ್ತು ಪೃಥುದಾನ ಎಂಬ ಆರು ಮಂದಿ ಪ್ರಮುಖ ಪುತ್ರರು ಆಗಿದ್ದರು.
ಪೃಥುಶ್ರವಸಶ್ಚ ಪುತ್ರಃ ಪೃಥುತಮಃ ॥ ೪,೧೨.
ಪೃಥುಶ್ರವಾಸನ ಮಗನಿಗೆ ಪೃಥುತಮ ಎಂದು ಹೆಸರಿತ್ತು.
ತಸ್ಮಾದುಶನಾ ಯೋ ವಾಜಿಮೇಧಾನಾಂ ಶತಮಾಜಹಾರ ॥ ೪,೧೨.
ಅವನಿಂದ ಉಶನಾ ಎಂಬವನು ಜನಿಸಿದ್ದನು, ಅವನು ನೂರು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
ತಸ್ಯ ಚ ಶಿತಪುರ್ನಾಮ ಪುತ್ರೋಽಭವತ್ ॥ ೪,೧೨.
ಅವನ ಮಗನಿಗೆ ಶಿತಪೂರ್ಣ ಎಂದು ಹೆಸರು.
ತಸ್ಯಾಪಿ ರುಕ್ಮಕವಚಸ್ತತಃ ಪರವೃತ್ ॥ ೪,೧೨.
ಅವನ ಮಗನು ರುಕ್ಮಕವಚ, ಆತನ ನಂತರ ಪರಾವೃತ ಜನಿಸಿದನು.
ತಸ್ಯ ಪರಾವೃತೋ ರುಕ್ಮೇಷುಪೃಥುಜ್ಯಾಮಘವಲಿತಹರಿತಸಂಜ್ಞಾಸ್ತಸ್ಯ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಜಾ ಬಭೂವುಃ ॥ ೪,೧೨.
ಪರಾವೃತನಿಗೆ ಐದು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರು: ರುಕ್ಮೇಷು, ಪೃಥುಜ್ಯಾಮ, ಅಘವಾಲಿತ ಮತ್ತು ಹರಿತ.
ತಸ್ಮಾದ್ಯಾಪಿ ಜ್ಯಾಮಘಸ್ಯ ಶ್ಲೋಕೋ ಗೀಯತೇ ॥ ೪,೧೨.
ಇಂದಿಗೂ ಜ್ಯಾಮಘನ ಕುರಿತು ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರ್ಯಾವಶ್ಯಾಸ್ತು ಯೇ ಕೇಚಿದ್ಭವಿಷ್ಯನ್ತ್ಯಥ ವಾ ಮೃತಾಃ । ತೇಷಾಂ ತು ಜ್ಯಾಮಘಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಶೈವ್ಯಾಪತಿರಭೂನ್ನೃಪಃ ॥ ೪,೧೨.
ಯಾರೇನಾದರೂ ಹೆಂಡತಿಯರು ಇದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಜ್ಯಾಮಘನು ಅವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಅವನು ಶೈವ್ಯೆಯ ಪತಿ ಮತ್ತು ರಾಜನು.
ಅಪುತ್ರಾ ತಸ್ಯ ಸಾ ಪತ್ನೀ ಶೈವ್ಯಾ ನಾಮ ತಥಾಪ್ಯಸೌ । ಅಪತ್ಯಕಾಮೋಽಪಿ ಭಯಾನ್ನಾನ್ಯಾಂ ಭಾರ್ಯಾಮವಿನ್ದತ ॥ ೪,೧೨.
ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಶೈವ್ಯೆ ಮಗವಿಲ್ಲದವಳು; ಮಗ ಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೂ, ಭಯದಿಂದ ಅವನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
ಸ ತ್ವೇಕದಾ ಪ್ರಭೂತರಥತುರಗಗಜಸಂಮರ್ದಾತಿದಾರುಣೇ ಮಹಾಹವೇ ಯುದ್ಧ್ಯಮಾನಃಚ ಸಕಲಮೇವಾರಿಚಕ್ರಮಜಯತ್ ॥ ೪,೧೨.
ಒಂದು ಬಾರಿ, ಅನೇಕ ರಥ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಆನೆಯ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಹೋರಾಡಿ ಎಲ್ಲಾ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.
ತಚ್ಚಾರಿಚಕ್ರಮಪಾಸ್ತಪುತ್ರಕಲತ್ರಬನ್ಧುಬಲಕೋಶಂ ಸ್ವಮಧಿಷ್ಠಾನಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ದಿಶಃ ಪ್ರತಿವಿದ್ರುತಮ್ ॥ ೪,೧೨.
ಆ ಶತ್ರುಗಳು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಹೆಂಡತಿಯರನ್ನು, ಬಂಧುಗಳನ್ನು, ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಧನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ತಮ್ಮ ಊರನ್ನು ತೊರೆದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿಹೋದರು.
ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ವಿದ್ರುತೇತಿತ್ರಾಸಲೋಲಾಯತಲೋಚನಯುಗಲಂ ತ್ರಾಹಿತ್ರಾಹಿ ಮಾಂ ತಾತಾಂಬ ಭ್ರತರಿತ್ಯಾಕುಲವಿಲಾಪವಿಧುರಂ ಸ ರಾಜಕನ್ಯಾರತ್ನಮದ್ರಾಕ್ಷೀತ್ ॥ ೪,೧೨.
ಅವರು ಓಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಭಯದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾದ, ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅಲುಗಾಡುತ್ತಿರುವ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ರಾಜನು ನೋಡಿದನು; ಆಕೆ 'ಉಳಿಸಿ, ಉಳಿಸಿ, ಅಪ್ಪಾ, ಅಮ್ಮಾ, ಅಣ್ಣಾ' ಎಂದು ಆಕ್ರಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.
ತದ್ದರ್ಶನಾಚ್ಚ ತಸ್ಯಾಮನುರಾಗನುಗತಾನ್ತರಾತ್ಮಾ ಸ ನೃಪೋಽಚಿನ್ತಯತ್ ॥ ೪,೧೨.
ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿದೊಡನೆ, ಆ ರಾಜನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ತುಂಬಿತು.
ಸಾಧ್ವಿದಂ ಮಮಾಪತ್ಯರಹಿತಸ್ಯ ವನ್ಧ್ಯಾಭರ್ತುಃ ಸಾಂಪ್ರತಂ ವಿಧಿನಾಪತ್ಯಕಾರಣಂ ಕನ್ಯಾರತ್ನಮುಪಪಾದಿತಮ್ ॥ ೪,೧೨.
'ನಾನು ಮಗವಿಲ್ಲದವನೂ, ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಸಂತಾನಹೀನಳೂ ಆಗಿರುವಾಗ, ಈಗ ವಿಧಿಯೇ ನನಗೆ ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ' ಎಂದು ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದನು.
ತದೇತತ್ಸಮುದ್ವಹಾಮೀತಿ ॥ ೪,೧೨.
'ಆದುದರಿಂದ, ನಾನು ಈಕೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.
ಅಥ ವೈನಾಂ ಸ್ಯನ್ದನಮಾರೋಪ್ಯ ಸ್ವಮಧಿಷ್ಠಾನಂ ನಯಾಮಿ ॥ ೪,೧೨.
ನಂತರ, ಆಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ, ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು.
ತಯೈವ ದೇವ್ಯಾಶೈವ್ಯಯಾಹಮನುಜ್ಞಾತಃಸಮುದ್ವಹಾಮೀತಿ ॥ ೪,೧೨.
ಅವನು ದೇವಿ ಶೈವ್ಯೆಯ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಆಕೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದನು.
ಅಥೈನಾಂ ರಥಮಾರೋಪ್ಯ ಸ್ವನಗರಮಗಚ್ಛತ್ ॥ ೪,೧೨.
ನಂತರ, ಆಕೆಯನ್ನು ರಥದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ, ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ವಿಜಯಿನಂ ಚ ರಾಜಾನಮಶೇಷಪೌರಭೃತ್ವಯರಿಜನಾಮಾತ್ಯಸಮೇತಾ ಶೈವ್ಯಾ ದ್ರಷ್ಟುಮಧಿಷ್ಠನದ್ವಾರಮಾಗತಾ ॥ ೪,೧೨.
ವಿಜಯಿಯಾದ ರಾಜನು, ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರು, ಬಂಧುಗಳು, ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಅಮಾತ್ಯರು ಜೊತೆಗೆ ಇದ್ದಾಗ, ಶೈವ್ಯಾ ಅವನನ್ನು ನೋಡಲು ಅರಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದಳು.
ಸಾ ಚಾವಲೋಕ್ಯ ರಾಜ್ಞಃ ಸವ್ಯಪಾರ್ಶವವರ್ತ್ತಿನೀಂ ಕನ್ಯಾಮೀಷದುದ್ಭೂತಾಮರ್ಷಸ್ಫುರದಧರಪಲ್ಲವಾ ರಾಜಾನಮವೋಚತ್ ॥ ೪,೧೨.
ಅವಳು ರಾಜನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಯುವತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಆಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೋಪದಿಂದ ತುಟಿಗಳು ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಶೈವ್ಯಾ ರಾಜನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
ಅತಿಚಪಲಚಿತ್ತಾತ್ರ ಸ್ಯನ್ದನೇ ಕೇಯಮಾರೋಪಿತೇತಿ ॥ ೪,೧೨.
ಇಲ್ಲಿ ರಥದಲ್ಲಿ ಕೂತಿರುವ ಈ ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಹುಡುಗಿ ಯಾರು?
ಅಸಾವಪ್ಯನಾಲೋಚಿತೋತ್ತರವಚನೋತಿಭಯಾತ್ತಾಮಾಹ ಸ್ನುಷಾ ಮಮೇಯಮಿತಿ ॥ ೪,೧೨.
ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ, ಯೋಚನೆ ಮಾಡದೆ, ಅವನು 'ಈಕೆ ನನ್ನ ಸೊಸೆ' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಅಥೈನಂ ಶೈವ್ಯೋವಾಚ ॥ ೪,೧೨.
ಆಗ ಶೈವ್ಯಾ ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದಳು:
ನಾಹಂ ಪ್ರಸೂತಾ ಪುತ್ರೇಣ ನಾನ್ಯಾ ಪತ್ನ್ಯಭವತ್ತವ । ಸ್ನುಷಾಸಂಬನ್ಧತಾ ಹ್ಯೋಷಾ ಕತಮೇನ ಸುತೇನ ತೇ ॥ ೪,೧೨.
ನಾನು ನಿನಗೆ ಮಗನನ್ನು ಹೆತ್ತಿಲ್ಲ, ನಿನಗೆ ಬೇರೆ ಹೆಂಡತಿ ಕೂಡ ಇಲ್ಲ; ಹಾಗಾದರೆ ಈಕೆಗೆ ಸೊಸೆ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧ ಯಾವ ಮಗನಿಂದ ಬಂದಿದೆ?