ಉತ್ಪನ್ನಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ಮಾತರಮಬ್ರವೀತ್
ಅವನಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಬಂದು ಬೆಳೆದಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಕೇಳಿದನು.
ಅಂಬ ಕಥಯಾತ್ರ ವಯಂ ಕ್ವ ತಾತೋಸ್ಮಾಕಮಿತ್ಯೇವಮಾದಿಪೃಚ್ಛಂತಂ ಮಾತಾ ಸರ್ವಮೇವಾವೋಚತ್
'ಅಮ್ಮ, ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಇದ್ದೇವೆ? ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ?' ಎಂದು ಅವನು ಕೇಳಿದಾಗ, ತಾಯಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು.
ತತಶ್ಚ ಪಿತೃರಾಜ್ಯಾಪಹರಣಾದಮರ್ಷಿತೋ ಹೈಹಯತಾಲಜಂಘಾದಿವಧಾಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಮಕರೋತ್
ನಂತರ ತಂದೆಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಹೈಹಯರು, ತಾಳಜಂಘರು ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು.
ಪ್ರಾಯಶಶ್ಚ ಹೈಹಯತಾಲಜಂಘಾಞ್ಜಘಾನ
ಅವನು ಬಹುತೇಕ ಹೈಹಯರು ಮತ್ತು ತಾಳಜಂಘರನ್ನು ಕೊಂದನು.
ಶಕಯವನಕಾಂಭೋಜಪಾರದಪಪ್ಲವಾಃ ಹನ್ಯಮಾನಾಸ್ತತ್ಕುಲಗುರುಂ ವಸಿಷ್ಠಂ ಶರಣಂ ಜಗ್ಮುಃ
ಶಕ, ಯವನ, ಕಾಂಬೋಜ, ಪಾರದ, ಪಹ್ಲವರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ತಮ್ಮ ಕುಲಗುರು ವಸಿಷ್ಠನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರು.
ಅಥೈನಾನ್ವಸಿಷ್ಠೋ ಜೀವನ್ಮೃತಕಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಸಗರಮಾಹ
ಆಗ ವಸಿಷ್ಠನು ಅವರನ್ನು ಜೀವಂತ ಸತ್ತವರಂತೆ ಮಾಡಿ, ಸಾಗರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ವತ್ಸಾಲಮೇಭಿರ್ಜೀವನ್ಮೃತಕೈರನುಮೃತೈಃ
'ಮಗನೇ, ಈ ಜೀವಂತ ಸತ್ತವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಜೊತೆ ಸತ್ತವರನ್ನು ಬಿಡು.'
ಏತೇ ಚ ಮಯೈವ ತ್ವತ್ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪರಿಪಾಲನಾಯ ನಿಜಧರ್ಮದ್ವಿಜಸಂಗಪರಿತ್ಯಾಗಂ ಕಾರಿತಾಃ
'ನಿನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಪೂರೈಸಲು, ನಾನು ಅವರನ್ನೇ ಅವರ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದ್ವಿಜರ ಸಂಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ.'
ತಥೇತಿ ತದ್ಗುರುವಚನಮಭಿನಂದ್ಯ ತೇಷಾಂ ವೇಷಾನ್ಯತ್ವಮಕಾರಯತ್
ಗುರುವರ್ಯರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಅವರ ವೇಷವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದನು.
ಯವನಾನ್ಮುಂಡಿತಶಿರಸೋರ್ದ್ಧಮುಂಡಿತಾಞ್ಚ್ಛಕಾನ್ ಪ್ರಲಂಬಕೇಶಾನ್ ಪಾರದಾನ್ ಪಪ್ಲವಾಞ್ಶ್ಮಶ್ರುಧರಾನ್ ನಿಸ್ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವಷಟ್ಕಾರಾನೇತಾನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಂಶ್ಚಕಾರ
ಯವನರಿಗೆ ತಲೆಮೂಡಿಸುವಂತೆ, ಶಕರಿಗೆ ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವಂತೆ, ಪಾರದರಿಗೆ ಕೂದಲು ದೀರ್ಘವಾಗಿರಿಸುವಂತೆ, ಪಹ್ಲವರಿಗೆ ದಾಡಿ ಬೆಳೆಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಇವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ವೇದಪಾಠ ಮತ್ತು ಹೋಮಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು.
ಏತೇ ಚಾತ್ಮಧರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಃ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಾ ಮ್ಲೇಚ್ಛತಾಂ ಯಯುಃ
ಇವರು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅವರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಮ್ಲೇಚ್ಛರಾಗಿದರು.
ಸಗರೋಪಿ ಸ್ವಮಧಿಷ್ಠಾನಮಾಗಮ್ಯ ಅಸ್ಖಲಿತಚಕ್ರಸ್ಸಪ್ತದ್ವೀಪವತೀಮಿಮಾಮುರ್ವೀಂ ಪ್ರಶಶಾಸ
ಸಗರು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಿಟ್ಟವಾಗಿ ಆಳಿದನು.
ಶ್ರೀಪರಾಶರ ಉವಾಚ । ಕಾಶ್ಯಪದುಹಿತಾ ಸುಮತಿರ್ವಿದರ್ಭರಾಜತನಯಾ ಕೇಶಿನೀ ಚ ದ್ವೇ ಭಾರ್ಯೇ ಸಗರಸ್ಯಾಸ್ತಾಮ್
ಶ್ರೀ ಪರಾಶರರು ಹೇಳಿದರು: ಸಗರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಂಡತಿಯರು ಇದ್ದರು—ಕಾಶ್ಯಪನ ಮಗಳು ಸುಮತಿ ಮತ್ತು ವಿದರ್ಭರಾಜನ ಮಗಳು ಕೇಶಿನಿ.
ತಾಭ್ಯಾಂ ಚಾಪತ್ಯಾರ್ಥಮೌರ್ವಃ ಪರಮೇಣ ಸಮಾಧಿನಾರಾಧಿತೋ ವರಮದಾತ್
ಅವರಿಂದ ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸಗರು ಮಹರ್ಷಿ ಔರ್ವರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದನು. ಆ ಮಹರ್ಷಿ ಅವನಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದರು.
ಏಕಾ ವಂಶಕರಮೇಕಂ ಪುತ್ರಮಪರಾ ಷಷ್ಟಿಂ ಪುತ್ರಸಹಸ್ರಾಣಾಂ ಜನಯಿಷ್ಯತೀತಿ ಯಸ್ಯಾ ಯದಭಿಮತಂ ತದಿಚ್ಛಯಾ ಗೃಹ್ಯತಾಮಿತ್ಯುಕ್ತೇ ಕೇಶಿನ್ಯೇಕಂ ವರಯಾಮಾಸ
ಒಬ್ಬಳು ವಂಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ಹೆರಳುತ್ತಾಳೆ; ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರಳುತ್ತಾಳೆ. ಯಾರಿಗೆ ಯಾವದು ಇಷ್ಟವೋ, ಅದನ್ನು ಆರಿಸಲಿ ಎಂದು ಋಷಿಯವರು ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ಕೇಶಿನಿ ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಳು.
ಸುಮತಿಃ ಪುತ್ರಸಹಸ್ರಾಣಿ ಷಷ್ಟಿಂ ವವ್ರೇ
ಸुमತಿ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಳು.
ತಥೇತ್ಯುಕ್ತೇ ಅಲ್ಪೈರಹೋಭಿಃ ಕೇಶಿನೀ ಪುತ್ರಮೇಕಮಸಮಂಜಸನಾಮಾನಂ ವಂಶಕರಮಸೂತ
ಹೌದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಶಿನಿಗೆ ಅಸಮಂಜಸ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಮಗನು ಜನ್ಮನೀಡಿದನು; ಅವನು ವಂಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದನು.
ಕಾಶ್ಯಪತನಯಾಯಾಸ್ತು ಸುಮತ್ಯಾಃ ಷಷ್ಟಿಂ ಪುತ್ರಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಭವನ್
ಕಾಶ್ಯಪನ ಮಗಳು ಸುಮತಿಗೆ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಕ್ಕಳು ಜನಿಸಿದರು.
ತಸ್ಮಾದಸಮಂಜಸಾದಂಶುಮಾನ್ನಾಮ ಕುಮಾರೋ ಜಜ್ಞೇ
ಅಸಮಂಜಸನಿಂದ ಅಂಶುಮಾನ ಎಂಬ ಮಗನು ಹುಟ್ಟಿದನು.
ಸ ತ್ವಸಮಂಜಸೋ ಬಾಲೋ ಬಾಲ್ಯಾದೇವಾಸದ್ವೃತ್ತೋಭೂತ್
ಆದರೆ ಅಸಮಂಜಸನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಟ್ಟ ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದಿದ್ದನು.
ಪಿತಾ ಚಾಸ್ಯಾಚಿಂತಯದಯಮತೀತಬಾಲ್ಯಃ ಸುಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ
ಅವನ ತಂದೆ, 'ಈತನ ಬಾಲ್ಯ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.
ಅಥ ತತ್ರಾಪಿ ಚ ವಯಸ್ಯತೀತೇ ಅಸಚ್ಚರಿತಮೇನಂ ಪಿತಾ ತತ್ಯಾಜ
ಆದರೂ ಬಾಲ್ಯ ಪೂರೈಸಿದ ನಂತರವೂ ಅವನು ಕೆಟ್ಟ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ತೊರೆದನು.
ತಾನ್ಯಪಿ ಷಷ್ಟಿಃ ಪುತ್ರಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಸಮಂಜಸಚರಿತಮೇವಾನುಚಕ್ರುಃ
ಆ ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಮಕ್ಕಳು ಕೂಡ ಅಸಮಂಜಸನ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.
ತತಶ್ಚಾಸಮಂಜಸಚರಿತಾನುಕಾರಿಭಿಸ್ಸಾಗರೈರಪಧ್ವಸ್ತಯಜ್ಞೈಸನ್ಮಾರ್ಗೇ ಜಗತಿ ದೇವಾಸ್ಸಕಲವಿದ್ಯಾಮಯಮಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಮಶ್ಷೋದೋಷೈರ್ಭಗವತಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮಸ್ಯಾಂಶಭೂತ ಕಪಿಲಂ ಪ್ರಣಮ್ಯ ತದರ್ಥಮೂಚುಃ
ಅಸಮಂಜಸನ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಸಗರರು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದಾಗ, ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತುಂಬಿರುವ, ದೋಷರಹಿತ ದೇವತೆಗಳು ಭಗವಂತನ ಭಾಗವಾದ ಕಪಿಲನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಆ ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿದರು.
ಭಗವನ್ನೇಭಿಸ್ಸಗರತನಯೈರಸಮಂಜಸಚರಿತಮನುಗಮ್ಯತೇ
ಪ್ರಭು, ಸಗರನ ಮಕ್ಕಳು ಅಸಮಂಜಸನ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಕಥಮೇಭಿರಸದ್ವೃತ್ತಮನುಸರದ್ಭಿರ್ಜಗದ್ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ
ಇವರು ಕೆಟ್ಟ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ, ಜಗತ್ತು ಹೇಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ?
ಅತ್ಯಾರ್ತ್ತ ಜಗತ್ಪರಿತ್ರಾಣಾಯ ಚ ಭಗವತೋತ್ರ ಶರೀರಗ್ರಹಣಮಿತ್ಯಾಕರ್ಣ್ಯ ಭಗವಾನಾಹಾಲ್ಪೈರೈವ ದಿನೈರ್ವಿನಂಕ್ಷ್ಯನ್ತೀತಿ
ಈ ಲೋಕವು ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿ, ಭಗವಂತನು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವತಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಆಗ ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: 'ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.'
ಅತ್ರಾಂತರೇ ಚ ಸಗರೋ ಹಯಮೇಧಮಾರಭತ
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸಾಗರನು ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ತಸ್ಯ ಚ ಪುತ್ರೈರಧಿಷ್ಠಿತಮಸ್ಯಾಶ್ವಂ ಕೋಪ್ಯಪಹೃತ್ಯ ಭುವೋ ಬಿಲಂ ಪ್ರವಿವೇಶ
ಸಾಗರನ ಮಗರು ಆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಯಾರೋ ಒಬ್ಬನು ಅದನ್ನು ಕದಿದು ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನ ಬಿಲಕ್ಕೆ ಹೊಗಿದನು.
ತತಸ್ತತ್ತನಯಾಶ್ಚಾಶ್ವಖುರಗತಿನಿರ್ವಂಧೇನಾವನೀಮೇಕೈಕೋ ಯೋಜನಂ ಚಖ್ನುಃ
ಆಮೇಲೆ ಸಾಗರನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಗನು ಆ ಕುದುರೆಯ ಹೂವಿನ ಗುರುತು ನೋಡಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಒಂದು ಯೋಜನ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ತೋಡಿದರು.