ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣಮ್

ಇತಿ ಭರತಃನರೇನ್ದ್ರಸಾರವೃತ್ತಂ ಕಥಯತಿ ಯಶ್ವ ಶ್ವೃಣೋತಿ ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತಃ । ಸ ವಿಮಲಮತಿರೇತಿ ನಾತ್ಮಮೋಹಂ ಭವತಿ ಚ ಸಂಸರಣೇಷು ಮುಕ್ತಿಯೋಗ್ಯಃ

ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಭಾರತ ಮಹಾರಾಜನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಆತ್ಮಮೋಹದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜನ್ಮಮರಣದ ಚಕ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಮೈತ್ರೇಯ ಉವಾಚ ಕಥಿತಾ ಗುರುಣಾ ಸಮ್ಯಗ್ಭೂಸಮುದ್ರಾದಿಸಂಸ್ಥಿತಿಃ । ಸೂರ್ಯಾದಿನಾಂ ಚ ಸಂಸ್ಥಾನಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಚಾತಿವಿಸ್ತರಾತ್ ॥ ೩,೧.

ಮೈತ್ರೇಯನು ಕೇಳಿದನು: ಗುರುವು ಭೂಮಿ, ಸಮುದ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು, ಸೂರ್ಯನಾದಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವಿವರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ದೇವಾದೀನಾಂ ತಥಾ ಸೃಷ್ಟಿರ್ಋಷೀಣಾಂ ಚಾಪಿ ವರ್ಣಿತಾ । ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ಚೋತ್ಪತ್ತಿಸ್ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗತಸ್ಯ ಚ ॥ ೩,೧.

ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನೂ, ಇತರ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಧ್ರುವಪ್ರಹ್ಲಾದಚರಿತಂ ವಿಸ್ತರಾಚ್ಚ ತ್ವಯೋದಿತಮ್ । ಮನ್ವನ್ತರಾಣ್ಯಶೇಷಾಣಿ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮ್ಯನುಕ್ರಮಾತ್ ॥ ೩,೧.

ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಹ್ಲಾದರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ನೀನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೀಯೆ. ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಮನ್ವಂತರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇಳಲು ನನಗೆ ಆಸೆಯಿದೆ.

ಮನ್ವನ್ತರಾಧಿಪಾಂಶ್ಚೈವ ಶಕ೩ ಏವಪುರೋಗಮಾನ್ । ಭವತಾ ಕಥಿತಾನೇತಾಞ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಂ ಗುರೋ ॥ ೩,೧.

ಮನ್ವಂತರಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳನ್ನೂ, ಅವರ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನೂ ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದೀಯೆ. ಅವುಗಳನ್ನೂ ಗುರುವೇ, ನಾನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಶ್ರೀಪರಾಶರ ಉವಾಚ ಅತೀತಾನಾಗತಾನೀಹ ಯಾನಿ ಮನ್ವನ್ತರಾಣಿ ವೈ । ತಾನ್ಯಹಂ ಭವತಃ ಸಮ್ಯಕ್ಲಥಯಾಮಿ ಯಥಾ ಕ್ರಮಮ್ ॥ ೩,೧.

ಶ್ರೀ ಪರಾಶರನು ಹೇಳಿದನು: ಕಳೆದ ಮನ್ವಂತರಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಮನ್ವಂತರಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಸ್ವಾಯಂಭುವೋ ಮನುಃ ಪೂರ್ವಂ ಪರಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷಸ್ತಥಾ । ಉತ್ತಮಸ್ತಾಮಸಶ್ಚೈವ ರೈವತಶ್ಚಾಕ್ಷುಷಸ್ತಥಾ ॥ ೩,೧.

ಮೊದಲು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವು, ನಂತರ ಸ್ವಾರೋಚಿಷ, ನಂತರ ಉತ್ತಮ, ತಾಮಸ, ರೈವತ ಮತ್ತು ಆಮೇಲೆ ಚಾಕ್ಷುಷ ಎಂಬ ಆರು ಮನುಗಳು ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

ಷಡೇತೇ ಮನವೋತೀತಾಃ ಸಾಂಪ್ರತಂ ತು ರವೇಃ ಸುತಃ । ವೈವಸ್ವತೇಯಂ ಯಸ್ತ್ವೇತತ್ಮಪ್ತಮಂ ವರ್ತತೇನ್ತರಮ್ ॥ ೩,೧.

ಈ ಆರು ಮನುಗಳು ಕಳೆದಿವೆ. ಈಗ ಸೂರ್ಯನ ಮಗನಾದ ವೈವಸ್ವತನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮನ್ವಂತರದ ಮನುವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಸ್ವಾಯಂಭುವಂ ತು ಕಥಿತಂ ಕಲ್ಪಾದಾವನ್ತರಂ ಮಯಾ । ದೇವಾಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಶ್ಚೈವ ಯಥಾವತ್ಕಥಿತಾ ಮಯಾ ॥ ೩,೧.

ಕಲ್ಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರವನ್ನು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಹೇಗಿದ್ದರೋ ಹಾಗೆ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮನೋಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷಸ್ಯ ತು । ಮನ್ವನ್ತರಾಧಿಪಾನ್ಸಮ್ಯಗ್ದೇವರ್ಷಿಂಸ್ತತ್ಸುತಾಂಸ್ತಥಾ ॥ ೩,೧.

ಇಗಾ ನಾನು ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರದ ಅಧಿಪತಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರರನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಪಾರಾವತಾಃ ಸತುಷಿತಾ ದೇವಾಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷೇಽನ್ತರೇ । ವಿಪಶ್ಚಿತ್ತತ್ರ ದೇವೇನ್ದ್ರೋ ಮೈತ್ರೇಯಾಸೀನ್ಮಹಾಬಲಃ ॥ ೩,೧.

ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾರಾವತ ಮತ್ತು ತುಷಿತ ದೇವತೆಗಳು ಇದ್ದರು. ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ವಿಪಶ್ಚಿತ್ ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಾಗಿದ್ದನು, ಮೈತ್ರೇಯ.

ಊರ್ಜಸ್ತಂಭಸ್ತಥಾ ಪ್ರಾಣೋ ವಾತೋಥ* ಪೃಷಭಸ್ತಥಾ । (*ಪಾಠ. ದತ್ತೋಗ್ನೀ ಋಷಭಸ್ತಥಾ) ನಿರಯಶ್ಚ ಪರೀವಾಂಶ್ಚ ತತ್ರ ಸಪ್ತರ್ಷಯೋಽಭವನ್ ॥ ೩,೧.

ಊರ್ಜ, ಸ್ಥಂಭ, ಪ್ರಾಣ, ವಾತ, ಋಷಭ, ನಿರಯ ಮತ್ತು ಪರೀವಾನ್ ಎಂಬ ಏಳು ಜನರು ಆ ಮನ್ವಂತರದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.

ಚೈತ್ರಕಿಂಪುರುಷಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಸುತಾಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷಸ್ಯ ತು । ದ್ವಿತೀಯಮೇತದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮನ್ತರಂ ಶೃಣು ಚೋತ್ತಮಮ್ ॥ ೩,೧.

ಚೈತ್ರ, ಕಿಂಪುರುಷ ಮತ್ತು ಇತರರು ಸ್ವಾರೋಚಿಷ ಮನುವಿನ ಪುತ್ರರಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಎರಡನೇ ಮನ್ವಂತರವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಮುಂದಿನದು ಕೇಳು.

ತೃತೀಯೇಪ್ಯನ್ತರೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನುತ್ತಮೋ ನಾಮ ಯೋ ಮನುಃ । ಸುಶಾನ್ತಿರ್ನಾಮ ದೇವೇನ್ದ್ರೋ ಮೈತ್ರೇಯಾಸೀತ್ಸುತಾಞ್ಛೃಣು ॥ ೩,೧.

ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ಮೂರನೇ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಎಂಬ ಮನುವು ಜನಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸುಶಾಂತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇತ್ತು. ಮೈತ್ರೇಯ, ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ಈಗ ಕೇಳು.

ಸುಧಾಮಾನಸ್ತಥಾ ಸತ್ಯಾ ಜಪಾಶ್ಚಾಥ ಪ್ರತರ್ದನಾಃ । ವಶವರ್ತಿಶ್ಚ ಪಞ್ಚೈತೇ ಗಣಾ ದ್ವಾದಶಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೩,೧.

ಸುಧಾಮಾನ್, ಸತ್ಯ, ಜಪ, ಪ್ರತರ್ದನ ಮತ್ತು ವಶವರ್ಥಿ—ಈ ಐದು ಮಂದಿ ಒಟ್ಟು ಹನ್ನೆರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ವಸಿಷ್ಠತನಯಾ ಹ್ಯೇತೇ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತರ್ಷಯೋಭವನ್ । ಅಜಃ ಪರಶುದೀಪ್ತಾದ್ಯಾಸ್ತಥೋತ್ತಮಮನೋಃ ಸುತಾಃ ॥ ೩,೧.

ಇವರು ವಸಿಷ್ಠನ ಮಗರಾದ ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳು. ಅಜ, ಪರಶುದೀಪ್ತ ಮತ್ತು ಇತರರು ಉತ್ತಮ ಮನುವಿನ ಮಕ್ಕಳು.

ತಾಮಸಸ್ಯಾನ್ತರೇ ದೇವಾಃ ಸುಪಾರಾ ಹರಯಸ್ತಥಾ । ಸತ್ಯಾಶ್ಚ ಸುಧಿಯಶ್ಚೈವ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಕಾ ಗಣಾಃ ॥ ೩,೧.

ತಾಮಸ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸುಪಾರರು ಮತ್ತು ಹರಯರು ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿದ್ದವು. ಸತ್ಯರು ಮತ್ತು ಸುಧಿಯರು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಗುಂಪುಗಳಿದ್ದರು.

ಶಿವಿರಿನ್ದ್ರಸ್ತಥಾ ಚಾಸೀಚ್ಛತಯಜ್ಞೋಪಲಕ್ಷಮಃ । ಸಪ್ತರ್ಷಯಶ್ಚ ಯೇ ತೇಷಾಂ ತೇಷಾಂ ನಾಮಾನಿ ಮೇ ಶೃಣು ॥ ೩,೧.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಿ ಎಂಬವನು ಶತಯಜ್ಞ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಇಂದ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಕಾಲದ ಏಳು ಋಷಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈಗ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.

ಜ್ಯೋತಿರ್ಧಾಮಾ ಪುಥುಃ ಕಾತ್ಯಶ್ಚೈತ್ರೋಗ್ನಿರ್ಧನಕಸ್ತಥಾ । ಪೀವರಶ್ಚರ್ಷಯೋ ಹ್ಯೇತೇ ಸಪ್ತ ತತ್ರಾಪಿ ಚಾನ್ತರೇ ॥ ೩,೧.

ಜ್ಯೋತಿರ್ಧಾಮ, ಪುತು, ಕಾತ್ಯ, ಚಿತ್ರಾಗ್ನಿ, ಧನಕ, ಪೀವರ—ಇವರು ಆ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಏಳು ಮಹರ್ಷಿಗಳು.

ನರಃ ಖ್ಯಾತಿಃ ಕೇತುರೂಪೋ ಜಾನುಜಙ್ಘಾದಯಸ್ತಥಾ । ಪುತ್ರಾಸ್ತು ತಾಮಸಸ್ಯಾಸನ್ನಾಜಾನಃ ಸುಮಹಾಬಲಾಃ ॥ ೩,೧.

ನರ, ಖ್ಯಾತಿ, ಕೆತುರೂಪ, ಜಾನುಜಂಘ ಮತ್ತು ಇತರರು—ಇವರು ತಾಮಸ ಮನುವಿನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪುತ್ರರು.

ಪಞ್ಚಮೇ ವಾಪಿ ಮೈತ್ರೇಯ ರೈವತೋ ನಾಮ ನಾಮತಃ । ಮನುರ್ವಿಭುಶ್ಚ ತತ್ರೇನ್ದ್ರೋ ದೇವಾಂಶ್ಚಾತ್ರಾನ್ತರೇ ಶೃಣು ॥ ೩,೧.

ಮೈತ್ರೇಯ, ಐದನೇ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ರೈವತ ಎಂಬ ಮನುವಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಭು ಎಂಬವನು ಇಂದ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಕಾಲದ ದೇವತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಈಗ ಕೇಳು.

ಅಮಿತಾಭಾ ಭೂತರಯಾ ವೈಕುಣ್ಠಾಃ ಸುಸಮೇಧಸಃ । ಏತೇ ದೇವಗಣಾಸ್ತತ್ರ ಚತುರ್ದಶ ಚತುರ್ದಶ ॥ ೩,೧.

ಅಮಿತಾಭ, ಭೂತರಯ, ವೈಕುಂಠ ಮತ್ತು ಸುಸಮೇಧ—ಈ ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಇದ್ದವು.

ಹಿರಣ್ಯರೋಮಾ ವೇದಾಶ್ರಿರೂರ್ಧ್ವಬಾಹುಸ್ತಥಾವರಃ । ವೇದಬಾಹುಃ ಸುಧಾಮಾ ಚ ಪರ್ಜನ್ಯಶ್ಚ ಮಹಾಮುನಿಃ । ಏತೇ ಸಪ್ತರ್ಷಯೋ ವಿಪ್ರ ತತ್ರಾಸನ್ರೈವತೇನ್ತರೇ ॥ ೩,೧.

ಹಿರಣ್ಯರೋಮ, ವೇದಾಶ್ರಿ, ಊರ್ಧ್ವಬಾಹು, ವೇದಬಾಹು, ಸುಧಾಮ, ಪರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯ—ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ರೈವತ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಇವರು ಏಳು ಋಷಿಗಳು.

ಬಲಬನ್ಧುಶ್ಚ ಸಂಭಾವ್ಯಃ ಸತ್ಯಕಾದ್ಯಾಶ್ಚ ತತ್ಸುತಾಃ । ನರೇನ್ದ್ರಾಶ್ಚ ಮಹಾವೀರ್ಯಾ ಬಭೂವುರ್ಮುನಿಸತ್ತಮ ॥ ೩,೧.

ಬಲಬಂಧು, ಸಂಭಾವ್ಯ, ಸತ್ಯಕ ಮತ್ತು ಇತರರು—ಈ ಮಕ್ಕಳು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು, ಮಹಾಮುನಿಯೇ.

ಸ್ವಾರೋಚಿಷಶ್ಚೌತ್ತಮಶ್ಚ ತಾಮಸೋ ರೈವತಸ್ತಥಾ । ಪ್ರಿಯವ್ರತಾನ್ವಯಾ ಹ್ಯೇತೇ ಚತ್ವಾರೋ ಮನವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೩,೧.

ಸ್ವಾರೋಚಿಷ, ಉತ್ತಮ, ತಾಮಸ ಮತ್ತು ರೈವತ—ಈ ನಾಲ್ಕು ಮನುವುಗಳು ಪ್ರಿಯವ್ರತನ ವಂಶದಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಷ್ಣುಮಾರಾಧ್ಯ ತಪಸಾ ಸ ರಾಜರ್ಷಿಃ ಪ್ರಿಯವ್ರತಃ । ಮನ್ವನ್ತರಾಧಿಪಾನೇತಾಲ್ಲಂಬ್ಧವಾನಾತ್ಮವಂಶಜಾನ್ ॥ ೩,೧.

ಪ್ರಿಯವ್ರತ ಮಹಾರಾಜನು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿ, ತನ್ನ ವಂಶದವರನ್ನು ಮನ್ವಂತರಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ ಪಡೆದನು.

ಷಷ್ಠೇ ಮನ್ವಂರತೇ ಚಾಸೀಚ್ಚಾಕ್ಷುಷಾಖ್ಯಸ್ತಥಾ ಮನುಃ । ಮನೋಜವಸ್ತಥೈವೇನ್ದ್ರೋ ದೇವಾನಪಿ ನಿಬೋಧ ಮೇ ॥ ೩,೧.

ಆರನೆಯ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ಚಾಕ್ಷುಷ ಎಂಬ ಮನುವಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನೋಜವ ಎಂಬವನು ಇಂದ್ರನಾಗಿದ್ದನು. ಆ ಕಾಲದ ದೇವತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.

ಆಪ್ಯಾಃ ಪ್ರಸೂತಾ ಭವ್ಯಾಶ್ಚ ಪೃಥುಕಾಶ್ಚಾ ದಿವೌಕಸಃ । ಮಹಾನುಭಾವಾ ಲೇಖಾಶ್ಚ ಪಞ್ಚೈತೇ ಹ್ಯಷ್ಟಕಾ ಗಣಾಃ ॥ ೩,೧.

ಆಪ್ಯ, ಪ್ರಸೂತ, ಭವ್ಯ, ಪೃಥುಕ ಮತ್ತು ಲೇಖಾ—ಈ ಐದು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಎಂಟು ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಸುಮೇಧಾ ವಿರಜಾಶ್ಚೈವ ಹವಿಷ್ಮಾನುತ್ತಮೋ ಮಧುಃ । ಅತಿನಾಮಾ ಸಹಿಷ್ಣುಶ್ಚ ಸಪ್ತಾಸನ್ನಿತಿ ಚರ್ಷಯಃ ॥ ೩,೧.

ಸುಮೇಧ, ವಿರಜಾ, ಹವಿಷ್ಮಾನ್, ಉತ್ತಮ, ಮಧು, ಅತಿನಾಮ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣು—ಇವರು ಆ ಕಾಲದ ಏಳು ಋಷಿಗಳು.