ದೂರೇ ಸ್ಥಿತಂ ಮಹಾಭಾಗಂ ಜಂನಸಮ್ಮರ್ದ್ದ ವರ್ಜ್ಜಕಮ್ । ಕ್ಷು ತ್ಕ್ಷಾಮಕಣ್ಠಮಾಯಾನ್ತಮರಾಣ್ಯಾತ್ ಸಸಮಿತುಕುಶಮ್
ಅವನು ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಮಹಾಪುಣ್ಯವಂತನನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಂದ, ಕಾಡಿನಿಂದ ಸಮಿತ್ ಕುಶಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬರುತ್ತಿದ್ದನು.
ದೃಷ್ವಾ ನಿದಾಘಂ ಸ ಋಭುರುಪಗಮ್ಯಾಭಿವಾದ್ಯ ಚ । ಉವಾಚ ಕಸ್ಮಾದೇಕಾನ್ತೇ ಸ್ಥೀಯತೇ ಭವತಾ ದ್ರಿಜ
ನಿದಾಘನನ್ನು ನೋಡಿ, ಋಭು ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಂದಿಸಿ, 'ನೀನು ಏಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ನಿಂತಿದ್ದೀಯ, ದ್ವಿಜ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಬೋ ವಿಪ್ರ ! ಜನಸಮ್ಮರ್ದ್ದೋ ಮಹಾನೇಷ ಮಹನಿಷ ಜನಿಶ್ವರೇ । ಪ್ರವಿವಿಕ್ಷೌ ಪುರಂ ರಮ್ಯಂ ತೇನಾತ್ರ ಸ್ಥೀಯತೇ ಮಯಾ
'ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಮೂಹವಿದೆ, ರಾಜನೇ. ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ನಾನು ಈ ಸುಂದರ ಊರಿನ ಹೊರಗಡೆ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ,' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ನರಾಧಿಪೋಽತ್ರ ಕತಮಃ ಕತಮಶ್ಚೇತರೋ ಜನಃ । ಕಥ್ಯತಾಂ ಮೇ ದ್ರಿಜಶ್ವೇಷ್ಠ! ತ್ವಮಭಿಜ್ಞೋ ಮತೋ ಮಮ
'ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ರಾಜನು, ಯಾರು ಇತರ ಜನರು? ಹೇಳು, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ನೀನು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದೀಯೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿದ್ದೇನೆ,' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಯೋಽಯಂ ಗಜೇನ್ದ್ರಮುನ್ಮತ್ತಮದ್ರಿಶ್ವೃಙ್ಗಸಮುಚ್ಛಿರ್ತಮ್ । ಅಧಿರೂಢೋ ನರೇನ್ದ್ರೋಽಯಂ ಪರಲೋಕಸ್ತಥೇತರಃ
'ಅವನು, ದೊಡ್ಡ ಆನೆ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವವನು, ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಂತೆ ಎತ್ತರವಾಗಿರುವವನೇ ರಾಜನು; ಉಳಿದವರು ಇತರರು,' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಏತೌ ಹಿ ಗಜ-ರಾಜಾನೌ ಯುಗಪದೂ ದಶಿತೌ ಮಮ । ಬವತಾ ನ ವಿಶೇಷೇಣ ಪೃಥಕೂಚಿಹ್ನಪಿಲಕ್ಷಣೌ
'ಈ ಇಬ್ಬರೂ, ರಾಜ ಮತ್ತು ಆನೆ, ನನಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನೀನು, ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭೇದವನ್ನೂ ಮಾಡದೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ,' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ತತ್ ಕಥ್ಯತಾಂ ಮಹಾಭಾಗ ! ವಿಶೇಷೋ ಭವತಾನಯೋಃ । ಜ್ಞಾತು ಮಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಂ ಕೋಽತ್ರ ಗಜಃ ಕೋ ವಾ ನರಾಧಿಪಃ
'ಆದುದರಿಂದ, ಮಹಾಪುಣ್ಯವಂತನೆ, ಈ ಇಬ್ಬರ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಭೇದವನ್ನು ನನಗೆ ವಿವರಿಸು. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಆನೆ, ಯಾರು ರಾಜ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ,' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಗಜೋ ಯೋಽಯಮಧೋ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ! ಉಪರ್ಯ್ಯಸ್ಯೈಷ ಭೂಪತಿಃ
'ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕೆಳಗಿರುವವನು ಆನೆ; ಮೇಲಿರುವವನು ರಾಜನು,' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಜಾನಾಮ್ಯಹಂ ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ತಥಾ ಮಾಮವಬೋಧಮ । ಅವಃಶಹ್ದನಿಗದ್ಯ ಕಿಂ ಕಿಞ್ಚೋದ್ಧ್ವ ಮಭಿಧೀಯತೇ
'ನಾನು ಕೂಡ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆ, ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ. ಆದರೆ ನೀನು ಹೀಗೆ ಏಕೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯ? ಇನ್ನೇನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯ?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಸಹಸಾರುಹ್ಮ ನಿದಾಘಃ ಪ್ರಾಹ ತ ಋಬುಮ್ । ಶ್ರೂಯತಾಂ ಕಥಯಾಮ್ಯೇಷ ಯನ್ಮಾಂ ತ್ವಂ ಪರಿಪೃಚ್ಛಸಿ
ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ನಿದಾಘನು ತಕ್ಷಣ ಏರಿ, 'ನೀನು ಕೇಳಿದುದನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು,' ಎಂದು ಋಭುವಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ಉಪರ್ಯ್ಯಹಂ ಯಥಾ ರಾಜಾ ತ್ವಮಧಃ ಕೂಞ್ಜರೋ ಯಥಾ । ಅವಬೋಧಾಯ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ! ದೃಷ್ಟಾನ್ತೋ ದಸಿತೋ ಮಯಾ
'ಈಗ ನಾನು ಮೇಲಿರುವಂತೆ, ನೀನು ಕೆಳಗಿರುವಂತೆ, ನಾನು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆ, ನೀನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು,' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ತ್ವಂ ರಾಜೇವ ದ್ರಿಜಶ್ವೇಷ್ಠ! ಸ್ಥಿತೋಽಹಂ ಗಜವದ್ ಯದಿ । ತದೇತತ್ ತ್ವಂ ಸಮಾಚಕ್ಷ್ವ ಕತಮಸ್ತ್ವಮಹಂ ತತಾ
'ನೀನು ರಾಜನಂತೆ ಇದ್ದರೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ನಾನು ಆನೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತಿದ್ದರೆ, ಹೇಳು, ನೀನು ಯಾರು, ನಾನು ಯಾರು ಎಂದು,' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಇತ್ಯುಕ್ತಃ ಸತ್ವರಂ ತಸ್ಯ ಪ್ರಗೃಹ್ಮ ಚರಣಾವುಭೌ । ನಿದಾಘಃ ಪ್ರಾಹ ಭಗವಾನಾಚಾರ್ಯ್ಯಸ್ತ್ವಮೃಬುಧ್ರುರ್ವಮ್
ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ನಿದಾಘನು ತಕ್ಷಣ ಅವನ ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, 'ನೀನೇ ಪೂಜ್ಯ ಗುರು ಋಭು, ನಾನು ನಿದಾಘನು,' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ನಾನ್ಯಸ್ಯಾದೂ ತಸಂಸ್ಕಾರಸ್ಕೃತಂ ಮಾನಸಂ ತಥಾ । ಯಥಾಚಾರ್ಯ್ಯಸ್ಯ ತನ ತ್ವಾಂ ಮನ್ಯೇ ಪ್ರಾಪ್ತಮಹ ಗುರುಮ್ ।। 16 ತವೋಪದೇಶದಾನಾಯ ಪೂರ್ವ್ವಶುಶ್ರೂಷಣಾದೃತಃ । ಗುರುಸ್ತೇಽಹಮೃಭುರ್ನಾಮ್ರಾ ನಿದಾಘ! ಸಮುಪಾಗತಃ
ಯಾವುದೇ ಇತರರ ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಗುರುನಿಂದ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಬದಲಾಗುವಷ್ಟು ಬಲವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಪರಮಗುರುವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೀಯೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿನ್ನಿಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡಲು, ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ ನಿನ್ನ ಗುರು ನಾನು ಋಭು, ನಿದಾಘನೆ, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.
ತದೇತದುಪದಿಷ್ಟಂ ಸಙ್ಕ್ಷ ಪೇಣ ಮಹಾಮತೇ । ಪರಮಾರ್ಥಸಾರಭೂತಂ ಯದದೂತೈಮಶೇಷತಃ
'ಹೀಗೆ, ಮಹಾಮತಿವಂತನೆ, ನಾನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಪರಮಾರ್ಥದ ಸಾರವನ್ನು, ನನಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಲಿಸಲಾದಂತೆ, ನಿನಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದೇನೆ,' ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಯಯೌ ವಿದ್ರಾನ್ ನಿದಾಘಂ ಸ ಋಬುರ್ಗುರುಃ । ನದಾಘೋಽಪ್ಯುಪದೇಶೀನ ತೇನಾದೂತೈಪರೋಽಭವತ್
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಗುರು ಋಭು ನಿದಾಘನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದನು. ನಿದಾಘನು ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು.
ಸರ್ವ್ಭೂತಾನ್ಯಭೇದೇನ ದದೃಶೇ ಸ ತದಾನ್ಮನಃ । ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಪರೋ ಮುಕ್ತಿಪವಾಪ ಪರಮಾಂ ದ್ರಿಜ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ನೋಡಿತು. ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ನೆಟ್ಟವರು ಹೇಗೆ ಪರಮ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅದೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಅನುಭವ ಉಂಟಾಯಿತು, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ.
ತಥಾ ತ್ವಮಪಿ ಧರ್ಮ್ಮಜ್ಞ ! ತುಲ್ಯಾತ್ಮರಿಪುಬಾನ್ಧವಃ । ಭವ ಸರ್ವ್ವಗತಂ ಜಾನನ್ನಾತ್ಮಾನಮವನೀಪತೇ
ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತ ನೀನು ಕೂಡ, ರಾಜನೇ, ಆತ್ಮನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಶತ್ರು–ಮಿತ್ರರೆಂಬ ಭಾವವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಭಾವದಿಂದ ನಡೆ.
ಸಿತನೀಲಾದಿಭೇದೇನ ಯಥೈಕಃ ದೃಶ್ಯತೇ ನಭಃ । ಭ್ರಾನ್ತಿದೃಷ್ಟಿಭಿರಾತ್ಮಾಪಿ ತಥೈಕಂ ಸನ್ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್
ಒಂದು ಆಕಾಶವು ಬಿಳಿ, ನೀಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಮೋಹದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಒಂದೇ ಆತ್ಮವೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಅನೇಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಏಕಃ ಸಮಸ್ತಂ ಯದಿಹಾಸ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ತದಚ್ಯುತೋ ನಾಸ್ತಿ ಪರಂ ತತೋಽನ್ಯತ್ । ಸೋಽಹಂ ಸ ಚ ತ್ವಂ ಸ ಚ ಸರ್ವ್ವಮೇತ- ದಾತ್ಮಖರೂಪಂ ತ್ಯಜ ಭೇದಮೋಹಮ್
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ವಸ್ತು ಇದ್ದರೆ ಅದು ನಾಶಹೀನವಾದದ್ದು; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಅದು, ನೀನು ಅದು, ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಅದೇ. ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಭೇದದ ಮೋಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು.
ಪರಾಶರ ಉವಾಚ । ಇತೀರಿತಸ್ತೇನ ಸ ರಾಜವರ್ಯ್ಯ ಸ್ತತ್ಯಾಜ ಭೇದಂ ಪರಮಾರ್ಥದೃಷ್ಟಿಃ । ಸ ಚಾಪಿ ಜಾತಿಸ್ಮರಣಾಪ್ತಬೋಧ- ಸ್ತತ್ರೈವ ಜನ್ಮನ್ಯಪವರ್ಗಮಾಪ
ಪರಾಶರನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಅವನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಆ ಮಹಾರಾಜನು ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪರಮಾರ್ಥದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದನು. ಅವನು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳ ನೆನಪು ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.
ಇತಿ ಭರತಃನರೇನ್ದ್ರಸಾರವೃತ್ತಂ ಕಥಯತಿ ಯಶ್ವ ಶ್ವೃಣೋತಿ ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತಃ । ಸ ವಿಮಲಮತಿರೇತಿ ನಾತ್ಮಮೋಹಂ ಭವತಿ ಚ ಸಂಸರಣೇಷು ಮುಕ್ತಿಯೋಗ್ಯಃ
ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಭಾರತ ಮಹಾರಾಜನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಆತ್ಮಮೋಹದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜನ್ಮಮರಣದ ಚಕ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಮೈತ್ರೇಯ ಉವಾಚ ಕಥಿತಾ ಗುರುಣಾ ಸಮ್ಯಗ್ಭೂಸಮುದ್ರಾದಿಸಂಸ್ಥಿತಿಃ । ಸೂರ್ಯಾದಿನಾಂ ಚ ಸಂಸ್ಥಾನಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಚಾತಿವಿಸ್ತರಾತ್ ॥ ೩,೧.
ಮೈತ್ರೇಯನು ಕೇಳಿದನು: ಗುರುವು ಭೂಮಿ, ಸಮುದ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು, ಸೂರ್ಯನಾದಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವಿವರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ದೇವಾದೀನಾಂ ತಥಾ ಸೃಷ್ಟಿರ್ಋಷೀಣಾಂ ಚಾಪಿ ವರ್ಣಿತಾ । ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯಸ್ಯ ಚೋತ್ಪತ್ತಿಸ್ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗತಸ್ಯ ಚ ॥ ೩,೧.
ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನೂ, ಇತರ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಧ್ರುವಪ್ರಹ್ಲಾದಚರಿತಂ ವಿಸ್ತರಾಚ್ಚ ತ್ವಯೋದಿತಮ್ । ಮನ್ವನ್ತರಾಣ್ಯಶೇಷಾಣಿ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮ್ಯನುಕ್ರಮಾತ್ ॥ ೩,೧.
ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಹ್ಲಾದರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ನೀನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೀಯೆ. ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಮನ್ವಂತರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇಳಲು ನನಗೆ ಆಸೆಯಿದೆ.
ಮನ್ವನ್ತರಾಧಿಪಾಂಶ್ಚೈವ ಶಕ೩ ಏವಪುರೋಗಮಾನ್ । ಭವತಾ ಕಥಿತಾನೇತಾಞ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮ್ಯಹಂ ಗುರೋ ॥ ೩,೧.
ಮನ್ವಂತರಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳನ್ನೂ, ಅವರ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನೂ ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದೀಯೆ. ಅವುಗಳನ್ನೂ ಗುರುವೇ, ನಾನು ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಶ್ರೀಪರಾಶರ ಉವಾಚ ಅತೀತಾನಾಗತಾನೀಹ ಯಾನಿ ಮನ್ವನ್ತರಾಣಿ ವೈ । ತಾನ್ಯಹಂ ಭವತಃ ಸಮ್ಯಕ್ಲಥಯಾಮಿ ಯಥಾ ಕ್ರಮಮ್ ॥ ೩,೧.
ಶ್ರೀ ಪರಾಶರನು ಹೇಳಿದನು: ಕಳೆದ ಮನ್ವಂತರಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಮನ್ವಂತರಗಳನ್ನೂ ನಾನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಸ್ವಾಯಂಭುವೋ ಮನುಃ ಪೂರ್ವಂ ಪರಃ ಸ್ವಾರೋಚಿಷಸ್ತಥಾ । ಉತ್ತಮಸ್ತಾಮಸಶ್ಚೈವ ರೈವತಶ್ಚಾಕ್ಷುಷಸ್ತಥಾ ॥ ೩,೧.
ಮೊದಲು ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನುವು, ನಂತರ ಸ್ವಾರೋಚಿಷ, ನಂತರ ಉತ್ತಮ, ತಾಮಸ, ರೈವತ ಮತ್ತು ಆಮೇಲೆ ಚಾಕ್ಷುಷ ಎಂಬ ಆರು ಮನುಗಳು ಆಗಿದ್ದಾರೆ.
ಷಡೇತೇ ಮನವೋತೀತಾಃ ಸಾಂಪ್ರತಂ ತು ರವೇಃ ಸುತಃ । ವೈವಸ್ವತೇಯಂ ಯಸ್ತ್ವೇತತ್ಮಪ್ತಮಂ ವರ್ತತೇನ್ತರಮ್ ॥ ೩,೧.
ಈ ಆರು ಮನುಗಳು ಕಳೆದಿವೆ. ಈಗ ಸೂರ್ಯನ ಮಗನಾದ ವೈವಸ್ವತನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮನ್ವಂತರದ ಮನುವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಸ್ವಾಯಂಭುವಂ ತು ಕಥಿತಂ ಕಲ್ಪಾದಾವನ್ತರಂ ಮಯಾ । ದೇವಾಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಶ್ಚೈವ ಯಥಾವತ್ಕಥಿತಾ ಮಯಾ ॥ ೩,೧.
ಕಲ್ಪದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರವನ್ನು, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಹೇಗಿದ್ದರೋ ಹಾಗೆ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.