ರಾಜೋವಾಚ ಭಗವನ್ಯತ್ತ್ವಯಾ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಪರಮಾರ್ಥಮಯಂ ವಚಃ । ಶ್ರುತೇ ತಸ್ಮಿನ್ಭ್ರಮನ್ತೀವ ಮನಸೋ ಮಮ ವೃತ್ತಯಃ ॥ ೨,೧೪.
ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: ಭಗವಂತನೆ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ಪರಮಾರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅಲೆಯಂತೆ ಅಲೆಯುತ್ತಿವೆ.
ಏತದ್ವಿವೇಕವಿಜ್ಞಾನಂ ಯದಶೇಷೇಷು ಜನ್ತುಷು । ಭವತಾ ದರ್ಶಿತಂ ವಿಪ್ರ ತತ್ಪರಂ ಪ್ರಕೃತೇರ್ಮಹತ್ ॥ ೨,೧೪.
ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನೀನು ತೋರಿಸಿದ ಈ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವಾಗಿದೆ, ಮಹರ್ಷಿಯೇ.
ನಾಹಂ ವಹಾಮಿ ಶಿಬಿಕಾಂ ಶಿಬಿಕಾ ನ ಮಯಿ ಸ್ಥಿತಾ । ಶರೀರಮನ್ಯದಸ್ಮತ್ತೋ ಯೇನೇಯಂ ಶಿಬಿಕಾ ಧೃತಾ ॥ ೨,೧೪.
ನಾನು ಪಲ್ಲಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಲ್ಲ; ಪಲ್ಲಕಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಪಲ್ಲಕಿಯನ್ನು ಹೊರುವ ದೇಹವೂ ನನ್ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ಗುಣಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಾ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಕರ್ಮಚೋದಿತಾ । ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ಗುಣಾ ಹ್ಯೇತೇ ಕಿಂ ಮಮೇತಿ ತ್ವಯೋದಿತಮ್ ॥ ೨,೧೪.
ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಗುಣಗಳ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ, ಕರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಣಗಳೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ — ಅವುಗಳಿಗೆ ನನಗೆ ಏನು ಸಂಬಂಧ ಎಂದು ನೀನು ಹೇಳಿದೆಯಲ್ಲ.
ಏತಸ್ಮಿನ್ಪರಮಾರ್ಥಜ್ಞ ಮಮ ಶ್ರೋತ್ರಪಥಂ ಗತೇ । ಮನೋ ವಿಹ್ವಲತಾಮೇತಿ ಪರಮಾರ್ಥಾರ್ಥಿತಾಂ ಗತಮ್ ॥ ೨,೧೪.
ಈ ಪರಮಾರ್ಥಜ್ಞಾನ ನನ್ನ ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲಗೊಂಡು, ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.
ಪೂರ್ವಮೇವ ಮಹಾಭಾಗಂ ಕಪಿಲರ್ಷಿಮಹಂ ದ್ವಿಜ । ಪ್ರಷ್ಟುಮಭ್ಯುದ್ಯತೋ ಗತ್ವಾ ಶ್ರೇಯಃ ಕಿಂ ತ್ವತ್ರ ಶಂಸ ಮೇ ॥ ೨,೧೪.
ಮಹಾಭಾಗ, ನಾನು ಹಿಂದೆಯೇ ಮಹರ್ಷಿ ಕಪಿಲರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಹೊರಟಿದ್ದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಯಾವುದು ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳು.
ತದನ್ತರೇ ಚ ಭವತಾ ಯದೇತದ್ವಾಕ್ಯಮೀರಿತಮ್ । ತೇನೈವ ಪರಮಾರ್ಥಾರ್ಥಂ ತ್ವಯಿ ಚೇತಃ ಪ್ರಧಾವತಿ ॥ ೨,೧೪.
ಈ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತೆ ಪರಮ ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿದೆ.
ಕಪಿಲರ್ಷಿರ್ಭಗವತಃ ಸರ್ವಭೂತಸ್ಯ ವೈ ದ್ವಿಜ । ವಿಷ್ಣೋರಂಶೋ ಜಗನ್ಮೋಹನಾಶಾಯೋರ್ವೀಮುಪಾಗತಃ ॥ ೨,೧೪.
ದ್ವಿಜನೇ, ಕಪಿಲ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಭಗವಂತನಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶವಾಗಿ, ಜಗತ್ತನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಕಾರಣವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಸ ಏವ ಭಗವಾನ್ನೂನಮಸ್ಮಾಕಂ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ । ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಾಮತ್ರ ಗತೋ ಯಥೈತದ್ಭಾವತೋಚ್ಯತೇ ॥ ೨,೧೪.
ಅವರೇ ನಮ್ಮ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ನಿಜ, ಹೇಗೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ತನ್ಮಹ್ಯಂ ಪ್ರಣತಾಯ ತ್ವಂ ಯಚ್ಛ್ರೇಯಃ ಪರಮಂ ದ್ವಿಜಃ । ತದ್ವದಾಖಿಲ ವಿಜ್ಞಾನಜಲವೀಚ್ಯುದಧಿರ್ಭವಾನ್ ॥ ೨,೧೪.
ಆದುದರಿಂದ, ನಾನು ನಿನಗೆ ಶರಣಾಗಿ ಬಂದುಕೊಂಡಿರುವೆ, ದ್ವಿಜನೇ, ನನಗೆ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ನೀಡು. ನೀನು ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಗಳ ಅಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸಾಗರನು.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉವಾಚ ಭೂಪ ಪೃಚ್ಛಸಿ ಕಿಂ ಶ್ರೇಯಃ ಪರಮಾರ್ಥಂ ನು ಪೃಚ್ಛಸಿ । ಶ್ರೇಯಾಂಸ್ಯಪರಮಾರ್ಥಾನಿ ಅಶೇಷಾಣಿ ಚ ಭೂಪತೇ ॥ ೨,೧೪.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದರು: ರಾಜನೇ, ನೀನು ಯಾವ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ? ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ? ಪರಮಾರ್ಥವಲ್ಲದ ಎಲ್ಲ ಶ್ರೇಯಸ್ಸುಗಳೂ ಇವೆ, ರಾಜನೇ.
ದೇವತಾರಾಧನಂ ಕೃತ್ವಾ ಧನಸಮ್ಪದಮಿಚ್ಛತಿ । ಪುತ್ರಾನಿಚ್ಛತಿ ರಾಜ್ಯಂ ಚ ಶ್ರೇಯಸ್ತಸ್ಯೈವ ತನ್ನೃಪ ॥ ೨,೧೪.
ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಧನಸಂಪತ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಪುತ್ರರನ್ನು, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಅದು ಶ್ರೇಯಸ್ಸು, ರಾಜನೇ.
ಕರ್ಮ ಯಜ್ಞಾತ್ಮಕಂ ಶ್ರೇಯಃ ಫಲಂ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣಮ್ । ಶ್ರೇಯಃ ಪ್ರಧಾನಂ ಚ ಫಲೇ ತದೇವಾನಭಿಸಂಹಿತೇ ॥ ೨,೧೪.
ಯಜ್ಞರೂಪವಾದ ಕರ್ಮವೇ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು; ಅದರ ಫಲವೇ ಸಾಧನೆಯ ಲಕ್ಷಣ. ಫಲವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸದಿದ್ದರೂ, ಮುಖ್ಯವಾದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಫಲದಲ್ಲೇ ಇದೆ.
ಆತ್ಮಾ ಧ್ಯೇಯಃ ಸದಾ ಭೂಪ ಯೋಗಯುಕ್ತೈಸ್ತಥಾ ಪರಮ್ । ಶ್ರೇಯಸ್ತಸ್ಯೈವ ಸಂಯೋಗಃ ಶ್ರೇಯೋ ಯಃ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ॥ ೨,೧೪.
ರಾಜನೇ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವರು ಸದಾ ಆತ್ಮನನ್ನು ಹಾಗೂ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಅವರೇ ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು.
ಶ್ರೇಯಾಂಸ್ಯೇವಮನೇಕಾನಿ ಶತಶೋಯ ಸಹಸ್ರಸಃ । ಸನ್ತ್ಯತ್ರ ಪರಮಾರ್ಥಸ್ತು ನ ತ್ವೇತೇ ಶ್ರೂಯತಾಂ ಚ ಮೇ ॥ ೨,೧೪.
ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಕಾಣಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಪರಮಾರ್ಥವು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಈಗ ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳು.
ಧರ್ಮಾಯ ತ್ಯಜ್ಯತೇ ಕಿನ್ತು ಪರಮಾರ್ಥೋ ಧನಂ ಯದಿ । ವ್ಯಯಶ್ಚ ಕ್ರಿಯತೇ ಕಸ್ಮಾತ್ಕಾಮಪ್ರಾಪ್ತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಃ ॥ ೨,೧೪.
ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೂ ಅದು ಪರಮಾರ್ಥವಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ವ್ಯಯ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಆಸೆ ಪೂರೈಸಲು ಮಾತ್ರ.
ಪುತ್ರಶ್ಚೇತ್ಪರಮಾರ್ಥಃ ಸ್ಯಾತ್ಸೋಽಪ್ಯನ್ಯಸ್ಯ ನರೇಶ್ವರ । ಪರಮಾರ್ಥಭೂತಃ ಸೋನ್ಯಸ್ಯ ಪರಮಾರ್ಥೋ ಹಿ ತತ್ಪಿತಾ ॥ ೨,೧೪.
ಮನುಜಾಧಿಪತಿ, ಮಗನೇ ಪರಮಾರ್ಥವೆಂದರೆ ಅವನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾನೆ; ಮಗನಿಗೆ ತಂದೆ ಪರಮಾರ್ಥ, ಹಾಗೆಯೇ ತಂದೆಗೆ ಮಗ.
ಏವಂ ನ ಪರಮಾರ್ಥೋಸ್ತಿ ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿಞ್ಚರಾಚರೇ । ಪರಮಾರ್ಥೋ ಹಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಕಾರಣಾನಾಮಶೇಷತಃ ॥ ೨,೧೪.
ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚರಾಚರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾರ್ಥವೆಂಬುದು ಇಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಪರಮಾರ್ಥವೆಂದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಫಲವೇ.
ರಾಜ್ಯಾದಿಪ್ರಾಪ್ತಿರತ್ರೋಕ್ತಾ ಪರಮಾರ್ಥತಯಾ ಯದಿ । ಪರಮಾರ್ಥಾ ಭವನ್ತ್ಯತ್ರ ನ ಭವನ್ತಿ ಚ ವೈ ತತಃ ॥ ೨,೧೪.
ರಾಜ್ಯಾದಿಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪರಮಾರ್ಥವೆಂದರೆ, ಅವುಗಳು ಪರಮಾರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವು ಪರಮಾರ್ಥವಲ್ಲ.
ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮನಿಷ್ಪಾದ್ಯಂ ಯಜ್ಞಕರ್ಮ ಮತಂ ತವ । ಪರಮಾರ್ಥಭೂತಂ ತತ್ರಾಪಿ ಶ್ರೂಯತಾಂ ಗದತೋ ಮಮ ॥ ೨,೧೪.
ನೀನು ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪರಮಾರ್ಥವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀಯೆ; ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.
ಯತ್ತು ನಿಷ್ಪಾದ್ಯತೇ ಕಾರ್ಯಂ ಮೃದಾ ಕಾರಣಭೂತಯಾ । ತತ್ಕಾರಣಾನುಗಮನಾಜ್ಜ್ಞಾಯತೇ ನೃಪ ಮೃಣ್ಮಯಮ್ ॥ ೨,೧೪.
ರಾಜನೇ, ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಯಾವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅದು ತನ್ನ ಕಾರಣವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಏವಂ ವಿನಾಶಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಮಿದಾಜ್ಯಕುಶಾದಿಭಿಃ । ನಿಷ್ಪಾದ್ಯತೇ ಕ್ರಿಯಾ ಯಾ ತು ಸಾ ಭವಿತ್ರೀ ವಿನಾಶಿನೀ ॥ ೨,೧೪.
ಹಾಗೆಯೇ, ಸಮಿಧ, ತುಪ್ಪ, ಕುಶಾದಿ ನಾಶವಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞವೂ ನಾಶವಾಗುವದೇ.
ಅನಾಶೋ ಪರಮಾರ್ಥಶ್ಚ ಪ್ರಾಜ್ಞೌರಭ್ಯುಪಗಮ್ಯತೇ । ತತ್ತು ನಾಶಿ ನ ಸನ್ದೇಹೋ ನಾಶಿದ್ರವ್ಯೋಪಪಾದಿತಮ್ ॥ ೨,೧೪.
ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಾಶವಾಗದುದನ್ನೇ ಪರಮಾರ್ಥವೆಂದು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನಾಶವಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು ಪರಮಾರ್ಥವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.
ತದೇವಾಫಲದಂ ಕರ್ಮ ಪರಮಾರ್ಥೋ ಮತಸ್ತವ । ಮುಕ್ತಿಸಾಧನಭೂತತ್ವಾತ್ಪರಮಾರ್ಥೋ ನ ಸಾಧನಮ್ ॥ ೨,೧೪.
ಫಲಕೊಡುವ ಕರ್ಮವನ್ನೇ ನೀನು ಪರಮಾರ್ಥವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀಯೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಮುಕ್ತಿಗೆ ಉಪಾಯ; ಆದರೆ ಪರಮಾರ್ಥವು ಯಾವ ಉಪಾಯವೂ ಅಲ್ಲ.
ಧ್ಯಾನಂ ಚೈವಾತ್ಮನೋ ಭೂಪು ಪರಮಾರ್ಥಾರ್ಥಶಬ್ದಿತಮ್ । ಭೇದಕಾರಿ ಪರೇಭ್ಯಸ್ತು ಪರಮಾರ್ಥೋ ನ ಭೇದವಾನ್ ॥ ೨,೧೪.
ಭೂಪಾಲ, ಆತ್ಮನ ಧ್ಯಾನವನ್ನೂ ಪರಮಾರ್ಥಾರ್ಥವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಭೇದ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಪರಮಾರ್ಥವು ವಿಭಜಿತವಲ್ಲ.
ಪರಮಾತ್ಮಾತ್ಮನೋರ್ಯೋಗಃ ಪರಮಾರ್ಥ ಇತೀಷ್ಯತೇ । ಮಿಥ್ಯೈತದನ್ಯದ್ರವ್ಯಂ ಹಿ ನೈತಿ ತದ್ದ್ರವ್ಯತಾಂ ಯತಃ ॥ ೨,೧೪.
ಪರಮಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನ ಐಕ್ಯವನ್ನೇ ಪರಮಾರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಬೇರೆ ವಸ್ತುಗಳು ಪರಮಾರ್ಥವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಆ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.
ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರೇಯಾಂಸ್ಯಶೇಷಾಣಿ ನೃವೈತಾನಿ ನ ಸಂಶಯಃ । ಪರಮಾರ್ಥಸ್ತು ಭೂಪಾಲ ಸಂಕ್ಷೇಪಾಚ್ಛ್ರೂಯತಾಂ ಮಮ ॥ ೨,೧೪.
ಆದುದರಿಂದ, ರಾಜನೇ, ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೇ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಈಗ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.
ಏಕೋ ವ್ಯಾಪೀ ಸಮಃ ಶುದ್ಧೋ ನಿರ್ಗುಣಃ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪರಃ । ಜನ್ಮವೃದ್ಧ್ಯಾದಿರಹಿತ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವಗತೋವ್ಯಯಃ ॥ ೨,೧೪.
ಒಬ್ಬನೇ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು, ಸಮನಾದವನು, ಶುದ್ಧನು, ಗುಣರಹಿತನು, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅತೀತನು, ಹುಟ್ಟುವುದೂ ಬೆಳೆಯುವುದೂ ಇಲ್ಲದವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು, ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲದವನು.
ಪರಜ್ಞಾನಮಯೋ ಸದ್ಭಿರ್ನಾಮಜಾತ್ಯಾದಿಭಿರ್ವಿಭುಃ । ನ ಯೋಗವಾನ್ನ ಯುಕ್ತೋಭೂನ್ನೈವ ಪಾರ್ಥಿವ ಯೋಕ್ಷ್ಯತೇ ॥ ೨,೧೪.
ಅವನು ಪರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿರುವವನು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ನಾನಾ ಹೆಸರು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ಯೋಗವನ್ನೂ ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಸೇರಿಲ್ಲ, ರಾಜನೇ, ಎಂದೂ ಸೇರಲಾರನು.
ತಸ್ಯಾತ್ಮಪರದೇಹೇಷು ಸತೋಪ್ಯೇಕಮಯಂ ಹಿ ಯತ್ । ವಿಜ್ಞಾನಂ ಪರಮಾರ್ಥೋಽಸೌ ದ್ವೈತಿನೋಽತಥ್ಯರ್ಶಿನಃ ॥ ೨,೧೪.
ತಾನು ಮತ್ತು ಇತರರ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಒಂದೇ ಸ್ವರೂಪದ ಜ್ಞಾನವೇ ಪರಮಾರ್ಥ; ಆದರೆ ದ್ವೈತವನ್ನು ನೋಡುವವರಿಗೆ ಅದು ಪರಮಾರ್ಥವಲ್ಲ.