ನಿಷಧಃ ಪಾರಿಪಾತ್ರಶ್ಚ ಮರ್ಯ್ಯಾದಾಪರ್ವ್ವತಾವುಭೌ । ಮೇರೋಃ ಪರಿಚಮದಿಗಭಾಗೇ ಯತಾ ಪೂರ್ವ್ವೌ ತಥಾ ಸ್ಥಿತೌ
ನಿಷಧ ಮತ್ತು ಪಾರಿಪಾತ್ರ ಎಂಬ ಎರಡು ಗಡಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮೇರುವಿನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿವೆ; ಅವು ಪೂರ್ವದ ಬೆಟ್ಟಗಳಂತೆ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿವೆ.
ತ್ರಿಶ್ವೃಹ್ಗೋ ಜಾರುಧಿಶ್ಚೈವ ಉತ್ತರೌ ವರ್ಷಪರ್ವ್ವತೌ । ಪೂರ್ವ್ವಪಶ್ವಾಯತಾವೇತಾವರ್ಣವಾನ್ತರ್ವ್ಯವಸ್ಥಿತೌ
ತ್ರಿಶೃಂಗ ಮತ್ತು ಜಾರುಧಿ ಎಂಬ ಉತ್ತರದ ಗಡಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆ ಇದ್ದು, ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.
ಇತ್ಯೇತೇ ಮುನಿವರ್ಯ್ಯೋಕ್ತಾ ಮರ್ಯ್ಯಾದಾಪರ್ವ್ವತಾಸ್ತವ । ಜಠರಾದ್ಯಾಃ ಸ್ಥಿತಾ ಮೇರೋಸ್ತೇಷಾಂ ದ್ರೌ ದ್ರೌ ಚತುರ್ದಿಶಮ್
ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಜಠರ ಮುಂತಾದ ಗಡಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮೇರುವಿನ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.
ಮೈರೋಶ್ಚತುರ್ದಿಶಂ ಯೇ ತು ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಕೇಸರಪರ್ವ್ವತಾಃ । ಶೀತಾನ್ತಾದ್ಯಾ ಮುನೇ ! ತೇಷಾಮತೀವ ಹಿ ಮನೋರಮಾಃ
ಮೇರುವಿನ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಶೀತಾಂತ ಮುಂತಾದ ಕೇಸರಪರ್ವತಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿವೆ, ಮುನಿಯೇ.
ಶೈಲಾನಾಮನ್ತರೇ ದ್ರೋಣ್ಯಃ ಸಿದ್ಧಚಾರಣಸೇವಿತಾಃ । ಸುರಮ್ಯಾಣಿ ತಥಾ ತಾಸು ಕಾನನಾನಿ ಪುರಾಣಿ ಚ
ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಚಾರಣರು ಸಂಚರಿಸುವರು; ಅಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಳೆಯ ಕಾಡುಗಳು ಕೂಡಿವೆ.
ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ವಿಷ್ಣವಗ್ನಿಸೂರ್ಯ್ಯಾದಿದೇವಾನಾಂ ಮುನಿಸತ್ತಮ್ । ತಾಸ್ವಾಯತನವರ್ಷಾಣಿ ಜುಷ್ಟಾನಿ ವರಕಿನ್ನರೈಃ
ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ವಿಷ್ಣು, ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನಗಳು ಇವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಕಿನ್ನರರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಗನ್ಘರ್ವ್ವಯಕ್ಷರಕ್ಷಾಂಸಿ ತಥಾ ದೈತೇಯದಾನವಾಃ । ಕ್ರೀಡ಼ನ್ತಿ ತಾಸು ರಮ್ಯಾಸು ಶೈಲದ್ರೋಣೀಷ್ವಹರ್ನಿಶಮ್
ಗಂಧರ್ವರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ದೈತ್ಯರು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಆ ಸುಂದರ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಆಡುವರು.
ಭೌಮಾ ಹ್ಯೇತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ ಸ್ವರ್ಗಾ ಧರ್ಮ್ಮಿಣಾಮಾಲಯಾ ಮುನೇ । ನೈತೇಷು ಪಾಪಕರ್ಮ್ಮಣೋ ಯಾನ್ತಿ ಜನ್ಮಶತೈರಪಿ
ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಇವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಗಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರ ಮನೆಗಳು. ಪಾಪಕರ್ಯ ಮಾಡುವವರು ನೂರಾರು ಜನ್ಮಗಳಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಭದ್ರಾಶ್ವೇ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುರಾಸ್ತೇ ಹಯಶಿರಾ ದ್ವಿಜ । ವರಾಹಃ ಕೇತುಮಾಲೇ ತು ಭಾರತೇ ಕೂರ್ಮ್ಮರೂಪಧೃಕ್
ಭದ್ರಾಶ್ವದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತ ವಿಷ್ಣು ಹಯಶಿರನಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ದ್ವಿಜನೇ; ಕೇತುಮಾಲದಲ್ಲಿ ವರಾಹನಾಗಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಮತ್ಸ್ಯರೂಪಶ್ವ ಗೋವಿನ್ದಃ ಕುರುಷ್ವಾಸ್ತೇ ಜನಾರ್ದ್ದನಃ । ವಿಶ್ವರೂಪೇಣ ಸರ್ವ್ವತ್ರ ಸರ್ವ್ವಃ ಸರ್ವತ್ರಗೋ ಹರಿಃ
ಕುರುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದನು ಮತ್ಸ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ಜನಾರ್ದನನೇ; ಹರಿ ವಿಶ್ವರೂಪದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು, ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು.
ಸರ್ವ್ವಸ್ಯಾಧಾರಭೂತೋಽಸೌ ಮೈತ್ರೇಯಾಸ್ತೇಽಖಿಲಾತ್ಮಕಃ । ಯಾನಿ ಕಿಮ್ಪುರುಷಾದೀನಿ ವರ್ಷಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ಮಹಾಮುನೇ । ನ ತೇಷು ಶೋಕೋ ನಾಯಾಸೋ ನೋದ್ವೇಗಃ ಕ್ಷುದ್ಭಯಾದಿಕಮ್
ಮೈತ್ರೇಯ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಧಾರವಾದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಕಿಂಪುರುಷ ಮುಂತಾದ ಎಂಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದುಃಖವೂ ಇಲ್ಲ, ಶ್ರಮವೂ ಇಲ್ಲ, ಹಸಿವಿನಿಂದಲೋ ಭಯದಿಂದಲೋ ಉಂಟಾಗುವ ತೊಂದರೆಗಳೂ ಇಲ್ಲ.
ಸುಸ್ಥಾಃ ಪ್ರಜಾ ನಿರಾತಙ್ಕಾಃ ಸರ್ವ್ವದುಃಖವಿವರ್ಜ್ಜಿತಾಃ । ದಶದ್ವಾದಶವರ್ಷಾಣಾಂ ಸಹಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸ್ಥಿರಾಯುಷಃ
ಅಲ್ಲಿ ಜನರು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿಯೂ, ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಆಯುಷ್ಯವೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹತ್ತು ಅಥವಾ ಹನ್ನೆರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ನ ತೇಷು ವರ್ಷತೇ ದೇವೋ ಭೌಮಾನ್ಯಮ್ಭಾಂಸಿ ತೇಷು ವೈ । ಕೃತ-ತ್ರೇತಾದಿಕಾ ನೈವ ತೇಷು ಸ್ಥಾನೇಷು ಕಲ್ಪನಾ
ಆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮಳೆಯನ್ನೂ ಸುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಯ ಜನರಿಗೆ ಕೃತಯುಗ, ತ್ರೇತಾಯುಗ ಮುಂತಾದ ಯುಗಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇಲ್ಲ.
ಸರ್ವ್ವೇಷ್ವೇತೇಷು ವರ್ಷೇಷು ಸಪ್ತ ಸಪ್ತ ಕುಲಾಚಲಾಃ । ನದ್ಯಶ್ವ ಶತಶಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಸೂತಾ ಯಾ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ
ಪ್ರತಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಏಳೇ ಏಳು ದೊಡ್ಡ ಪರ್ವತಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಆ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ನೂರಾರು ನದಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ.
ಶ್ರೀಪರಾಶರ ಉವಾಚ ಉತ್ತರಂ ಯತ್ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ಹಿಮಾದ್ರೇಶ್ಚೈವ ದಕ್ಷಿಣಮ್ । ವರ್ಷಂ ತದ್ಭಾರತಂ ನಾಮ ಭಾರತೀ ಯತ್ರ ಸನ್ತತಿಃ ॥ ೨,೩.
ಶ್ರೀ ಪರಾಶರರು ಹೇಳಿದರು: ಸಮುದ್ರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ, ಹಿಮಾಲಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ದೇಶವೇ ಭಾರತ. ಇಲ್ಲಿ ಭರತ ವಂಶದ ಸಂತಾನವಿದೆ.
ನವಯೋಜನಸಾಹಸ್ರೋ ವಿಸ್ತಾರೋಸ್ಯ ಮಹಾಮುನೇ । ಕರ್ಮಭೂಮಿರಿಯಂ ಸ್ವರ್ಗಮಪವರ್ಗಂ ಚ ಗಚ್ಛತಾಮ್ ॥ ೨,೩.
ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಈ ಭೂಮಿಯ ಅಗಲವು ಒಂಬತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ಇದೆ. ಇದು ಕರ್ಮಭೂಮಿ; ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನಾಗಲೀ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನಾಗಲೀ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಮಹೇನ್ದ್ರೋ ಮಲಯಃ ಸಹ್ಯಃ ಶುಕ್ತಿಮಾನೃಕ್ಷಪರ್ವತಃ । ವಿನ್ಧ್ಯಶ್ಚ ಪಾರೀಯಾತ್ರಶ್ಚ ಸಪ್ತಾತ್ರ ಕುಲಪರ್ವತಾಃ ॥ ೨,೩.
ಮಹೇಂದ್ರ, ಮಲಯ, ಸಹ್ಯ, ಶುಕ್ತಿಮಾನ್, ಋಕ್ಷ, ವಿಂಧ್ಯ, ಪಾರಿಯಾತ್ರ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತಗಳು.
ಅತಃ ಸಂಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಸ್ವರ್ಗೋ ಸುಕ್ತಿಮಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಯಾನ್ತಿ ವೈ । ತಿರ್ಯಕ್ತ್ವಂ ನರಕಂ ಚಾಪಿ ಯಾನ್ತ್ಯತಃ ಪುರುಷಾ ಮುನೇ ॥ ೨,೩.
ಇಲ್ಲಿಂದ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು; ಧರ್ಮದಿಂದ ತಪ್ಪಿದವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜನ್ಮವನ್ನಾಗಲೀ ನರಕವನ್ನಾಗಲೀ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಮುನಿಯೇ.
ಇತಃ ಸ್ವರ್ಗಶ್ಚ ಮೋಕ್ಷಶ್ಚ ಮಧ್ಯಂ ಚಾನ್ತಶ್ಚ ಗಮ್ಯತೇ । ನ ಖ್ಲವನ್ಯತ್ರ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಂ ಕರ್ಮಭೂಮೌ ವಿಧೀಯತೇ ॥ ೨,೩.
ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಸ್ವರ್ಗ, ಮೋಕ್ಷ, ಮಧ್ಯಮ ಸ್ಥಿತಿ, ಅಂತಿಮ ಗತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು; ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಕರ್ಮಭೂಮಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಡೆಯೂ ಇಲ್ಲ.
ಭಾರತಸ್ಯಾಸ್ಯ ವರ್ಷಸ್ಯ ನವಭಾದಾನ್ನಶಾಮಯ । ಇದ್ರದ್ವೀಪಃ ಕಸೇರುಶ್ಚ ತಾಮ್ರಪರ್ಣಾಂ ಗಭಸ್ತಿಮಾನ್ ॥ ೨,೩.
ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಈ ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಭಾಗಗಳಿವೆ: ಇಂದ್ರದ್ವೀಪ, ಕಸೇರು, ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ, ಗಭಸ್ತಿಮಾನ್,
ನಾಗದ್ವೀಪಸ್ತಥಾ ಸಾಮ್ಯೋ ಗನ್ಧರ್ವಸ್ತ್ವಥ ಚಾರುಣಃ । ಅಯಂ ತು ನವಮಸ್ತಷಾಂ ದ್ವೀಪಃ ಸಾಗಾರಸಂವೃತಃ ॥ ೨,೩.
ನಾಗದ್ವೀಪ, ಸಾಮ್ಯಕ, ಗಂಧರ್ವ, ಚಾರುಣ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ದ್ವೀಪ.
ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಂ ತು ದ್ವೀಪೋಯಂ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರಾತ್ । ಪೂರ್ವೇ ಕಿರಾತಾ ಯಸ್ಯಾನ್ತೇ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಯವನಾಃ ಸ್ಥಿತಾಃ ॥ ೨,೩.
ಈ ದ್ವೀಪವು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರದವರೆಗೆ ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಿರಾತರು, ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯವನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ವೈಶ್ಯಾ ಮಧ್ಯೇ ಶಬ್ದ್ರಾಶ್ಚ ಭಾಗಶಃ । ಇಜ್ಯಾಯುಧವಣಿಜ್ಯಾದ್ಯೈರ್ವರ್ತಯನ್ತೋ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ॥ ೨,೩.
ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯ, ಶೂದ್ರರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಜ್ಯೆ, ಯುದ್ಧ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಶತದ್ರೂಚನ್ದ್ರಭಾಗಾದ್ಯಾ ಹಿಮಯತ್ಪಾದನಿರ್ಗತಾಃ । ವೇದಸ್ಮೃತಿಮುಖಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಪಾರೀಯಾತ್ರೋದ್ಭವಾ ಮುನೇ ॥ ೨,೩.
ಶತದ್ರು, ಚಂದ್ರಭಾಗ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳು ಹಿಮಾಲಯದ ಪಾದದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ. ವೇದಸ್ಮೃತಿ, ಮುಖಾ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಪಾರಿಯಾತ್ರ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಮುನಿಯೇ.
ನರ್ಮದಾ ಮುರಸಾದ್ಯಾಶ್ಚ ನದ್ಯೋ ವಿನ್ಧ್ಯಾದ್ರಿನಿರ್ಗತಾಃ । ತಾಪೀಪಯೋಷ್ಣೀನಿರ್ವಿನ್ಧ್ಯಾ ಪ್ರಸೂಖಾ ಋಕ್ಷಸಂಭವಾಃ ॥ ೨,೩.
ನರ್ಮದಾ, ಮುರಸಾ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳು ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ. ತಾಪಿ, ಪಯೋಷ್ಣಿ, ನಿರ್ವಿಂಧ್ಯಾ, ಪ್ರಸೂಖಾ ಎಂಬುವವು ಋಕ್ಷ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಗೋದಾವರೀ ಭೀಮರಥೀ ಕೃಷ್ಣವೇಣ್ಯಾದಿಕಾಸ್ತಥಾ । ಸಹ್ಯಪಾದೋದ್ಭವಾ ನದ್ಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಪಾಪಭಯಾಪಹಾಃ ॥ ೨,೩.
ಗೋದಾವರಿ, ಭೀಮರಥಿ, ಕೃಷ್ಣವೇಣಿ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳು ಸಹ್ಯ ಪರ್ವತದ ಪಾದದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಇವು ಪಾಪಭಯವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸುವ ನದಿಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
ಕೃತಮಾಲಾ ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿಪ್ರಸುಖಾ ಮಲಯೋದ್ಭವಾಃ । ತ್ರಿಸಾಮಾ ಚರ್ಷಿಕುಲ್ಯಾದ್ಯಾ ಮಹೇನ್ದ್ರಪ್ರಭವಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ ೨,೩.
ಕೃತಮಾಲಾ, ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ, ಪ್ರಸೂಖಾ ಮುಂತಾದವು ಮಲಯ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ. ತ್ರಿಸಾಮಾ, ಚರ್ಷಿಕುಲ್ಯಾ ಮುಂತಾದವು ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಋಷಿಕುಲ್ಯಾಕುಮಾರಾದ್ಯಾಃ ಶುಕ್ತಿಮತ್ಪಾದಸಮ್ಭವಾಃ । ಆಸಾಂ ನದ್ಯ ಉಪಾನದ್ಯಃ ಸನ್ತ್ಯನ್ಯಾಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಶಃ ॥ ೨,೩.
ಋಷಿಕುಲ್ಯಾ, ಕುಮಾರಾ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳು ಶುಕ್ತಿಮಾನ್ ಪರ್ವತದ ಪಾದದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ನದಿಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಉಪನದಿಗಳೂ ಇವೆ, ಇನ್ನೂ ಸಾವಿರಾರು ನದಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.
ತಾಸ್ವಿಮೇ ಕುರುಪಾಞ್ಚಾಲಾ ಮಧ್ಯದೇಶಾದಯೋ ಜನಾಃ । ಪೂರ್ವದೇಶಾದಿಕಾಶ್ಚೈವ ಕಾಮರೂಪನಿವಾಸಿನಃ ॥ ೨,೩.
ಈ ಜನರಲ್ಲಿ ಕುರು, ಪಂಚಾಲ, ಮಧ್ಯದೇಶ ಮತ್ತು ಇತರರು ಇದ್ದಾರೆ. ಪೂರ್ವದೇಶದವರು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಬಂದವರು ಕೂಡ, ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟದ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪುಣ್ಡ್ರಾಃ ಕಲಿಙ್ಗಾ ಮಗಧಾ ದಕ್ಷಿಣಾದ್ಯಾಶ್ಚ ಸರ್ವಶಃ । ತಥಾಪರಾನ್ತಾಃ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರಾಃ ಶೂರಾಭೀರಾಸ್ತಥಾರ್ಬುದಾಃ ॥ ೨,೩.
ಪುಂಡ್ರ, ಕಲಿಂಗ, ಮಗಧ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಎಲ್ಲ ಜನರು, ಹಾಗೆಯೇ ಅಪರಾಂತ, ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ, ಶೂರ, ಅಭೀರ ಮತ್ತು ಅರ್ಬುದ ಜನರೂ ಇದ್ದಾರೆ.