ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣಮ್

ರಾಜನಿಗೆ ತತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: “ಆತ್ಮವನ್ನು ‘ನಾನು ಶಬ್ದ’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ತಪ್ಪಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ಆತ್ಮದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಶಬ್ದದಲ್ಲೇ ಕಾಣುವುದು ಮೋಹದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ರಾಜನೇ, ನಾಲಿಗೆ ‘ನಾನು’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಹಲ್ಲುಗಳು, ತುಟಿಗಳು, ಜಿಹ್ವೆ ಕೂಡ ಹಾಗೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಇವುವೆಲ್ಲವೂ ನಿಜವಾದ ‘ನಾನು’ ಅಲ್ಲ, ಇವು ಶಬ್ದವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಕಾರಣಗಳು ಮಾತ್ರ. ಶಬ್ದವೇ ‘ನಾನು’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು? ಆದರೆ ಶಬ್ದವೂ ಆತ್ಮವಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಹೀಗಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಈ ದೇಹವು ತಲೆ, ಕೈಗಳು ಮುಂತಾದ ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಗಗಳ ಸಮೂಹ; ರಾಜನೇ, ನಾನು ಯಾವ ಅಂಗಕ್ಕೆ ‘ನಾನು’ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು? ನನ್ನಿಂದ ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಜೀವಿ ಇದ್ದರೆ, ‘ನಾನು ಈವನು, ಅವನು ಬೇರೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಯುಕ್ತಿಯುತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಒಂದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ‘ನೀನು ಯಾರು?’ ಮತ್ತು ‘ನಾನು ಯಾರು?’ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅರ್ಥಹೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ನೀನು ರಾಜನು, ಇದು ಪಲ್ಲಕಿ, ಇವರು ಪಲ್ಲಕಿ ಹೊರುವವರು, ಇದು ಮುಂಭಾಗದ ದಾರಿ; ಈ ಲೋಕವೇ ನಿನದು, ರಾಜನೇ, ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಸತ್ಯ ಇಲ್ಲ. ಪಲ್ಲಕಿ ಮರದಿಂದ ಬಂದ ಮರದ ತಗಡಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಇದನ್ನು ಮರ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಅಥವಾ ತಗಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಯುಕ್ತಿಯುತವೇ? ಯಾರೂ ‘ಮಹಾರಾಜನು ಮರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ‘ನೀನು ತಗಡಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದೀಯ’ ಎಂದೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪಲ್ಲಕಿ ಮರದ ತಗಡಿನ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ; ರಾಜನೇ, ಇದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸು—ಪಲ್ಲಕಿ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಚತ್ರದ ಭಾಗಗಳನ್ನು, ಅದರ spokes ಅನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸು; ಚತ್ರ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಯಿತು? ಈ ವಿಚಾರಧಾರೆ ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು ಎರಡಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರುಷ, ಮಹಿಳೆ, ಹಸು ಜನಿಸಿದ, ಕುದುರೆ, ಆನೆ, ಹಕ್ಕಿ, ಮರ—ಇವು ದೇಹಗಳಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇಡಲಾಗುವ ಹೆಸರುಗಳು. ವ್ಯಕ್ತಿ ದೇವತೆ ಅಲ್ಲ, ಪುರುಷ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಾಣಿ ಅಲ್ಲ, ಸಸ್ಯ ಅಲ್ಲ; ದೇಹದ ರೂಪಗಳ ಭೇದಗಳು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಫಲ ಮಾತ್ರ. ‘ರಾಜ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು, ಅಥವಾ ರಾಜ ಮತ್ತು ಆತನ ಪರಿಕರಗಳ ಸ್ವರೂಪ, ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ವಿಷಯ, ರಾಜನೇ, ನಿಜವಾದುದಲ್ಲ—ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ಉತ್ಪನ್ನ. ಆದರೆ ಅದು, ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದರೂ ಬೇರೆ ಹೆಸರು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳದೆ, ಪರಿವರ್ತನೆಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗದೆ ಇರುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡು, ರಾಜನೇ; ಅದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಏನು? ನೀನು ಎಲ್ಲಾ ಜನರ ರಾಜನು, ತಂದೆಯ ಮಗನು, ಶತ್ರುವಿನ ಶತ್ರು, ಪತ್ನಿಯ ಗಂಡ, ಮಗನ ತಂದೆ—ನೀನು ಯಾರಿಗೆ ಯಾವುದನ್ನು ಕರೆಯಬೇಕು, ರಾಜನೇ? ನೀನು ಈ ತಲೆನಾ? ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಗರ್ದನ, ಹೊಟ್ಟೆ, ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳು ನಿನದುನಾ? ಇಲ್ಲವೇ ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿನದುನಾ, ರಾಜನೇ? ನೀನು ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದೀಯ, ರಾಜನೇ! ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗು: ನಾನು ಯಾರು? ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೀಗಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ, ‘ನಾನು ಈವನು’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ, ರಾಜನೇ, ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಸಾಧನವನ್ನು ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಿಸದೆ? ಈ ತತ್ವಭರಿತವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಜನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಲೆಯು ಬಾಗಿಸಿ ಋಷಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: “ಪೂಜ್ಯನೇ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ಪರಮ ಸತ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆಗಳು ಅಲೆಯುತ್ತಿವೆ. ನೀವು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ, ಋಷಿಯೇ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪರಮ ತತ್ವವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಪಲ್ಲಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಲ್ಲ; ಪಲ್ಲಕಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ದೇಹವು ನನಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಮೂಲಕ ಪಲ್ಲಕಿ ಹೊತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವಿಗಳ ಕ್ರಿಯೆ ಗುಣಗಳ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಗುಣಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ—ಅವುಗಳಿಗೆ ನನ್ನಿಂದ ಏನು, ನೀವು ಹೇಳಿದಂತೆ? ಪರಮ ಸತ್ಯದ ಜ್ಞಾನ ನನ್ನ ಕಿವಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗದೆ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯೇ, ನಾನು ಮಹಾ ಋಷಿ ಕಪಿಲನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಹೊರಟಿದ್ದೆ. ಹೇಳಿ, ಋಷಿಯೇ, ಇಲ್ಲಿ ಪರಮ ಹಿತ ಯಾವುದು? ಈ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ನೀವು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪರಮ ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿಸುತ್ತಿವೆ, ಹಿಂದೆ ಇದ್ದಂತೆ. ಮಹಾ ಋಷಿ ಕಪಿಲನು, ದ್ವಿಜನೇ, ಭಗವಂತ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶ, ಲೋಕದ ಮೋಹದ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಗೆ ಅವತಾರಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಭಗವಂತನೂ ನಮ್ಮ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರकटಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಬಾಗಿರುವವನಿಗೆ ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ನೀಡಿರಿ, ಋಷಿಯೇ. ನೀವು ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಅಲೆಗಳ ಸಮುದ್ರ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ರಾಜನೇ, ನೀನು ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ, ಅಥವಾ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯಾ? ಪರಮ ಸತ್ಯವಲ್ಲದ ಹಿತಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ, ರಾಜನೇ. ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಧನ-ಸಂಪತ್ತನ್ನು, ಪುತ್ರರನ್ನು, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಅವನ ಹಿತ, ರಾಜನೇ. ಯಜ್ಞರೂಪವಾದ ಕ್ರಿಯೆ ಹಿತವಾಗಿದೆ; ಅದರ ಫಲವೆಂದರೆ ಸಾಧನೆ. ಮುಖ್ಯ ಹಿತ ಅದರ ಫಲದಲ್ಲಿದೆ, ಅದು ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿರದಿದ್ದರೂ. ಆತ್ಮವನ್ನು ಸದಾ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು, ರಾಜನೇ, ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಏಕೀಕೃತರಾದವರು; ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು. ಆತನ ಏಕ್ಯವೇ ಪರಮ ಹಿತ, ಅದು ಪರಮಾತ್ಮನ ಹಿತ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಕಾಣಬಹುದು, ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಯಾವುದು ಪರಮ ಸತ್ಯವಲ್ಲ; ಈಗ ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳು. ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಧನವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಪರಮ ಸತ್ಯವಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ. ಪುತ್ರನು ಪರಮ ಸತ್ಯವೆಂದರೆ, ರಾಜನೇ, ಅವನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೇ ಸೇರಿದ್ದಾನೆ; ತಂದೆ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಪರಮ ಸತ್ಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಪುತ್ರ ತಂದೆಗೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಚರ-ಅಚರ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸತ್ಯವಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಪರಮ ಸತ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾರಣಗಳ ಫಲವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯಾಧಿ ಸಾಧನೆ ಪರಮ ಸತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅವು ಪರಮ ಸತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲವೂ ಆಗುತ್ತವೆ. ನೀನು ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವेदಗಳಿಂದ ನಡೆಯುವ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪರಮ ಸತ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೀಯ; ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.