ಮೈತ್ರೇಯ ಮಹರ್ಷಿಯವರಿಗೆ ಪಾರಾಶರರು ಧರ್ಮದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅನನ್ಯ ಲೋಕಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಮೇಲಿನದು, ಯಾವುದು ಕೆಳಗಿನದು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆಗಾರನೂ ಇಲ್ಲ, ಹತ್ಯೆಗೊಳ್ಳುವವನೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷ, ಅಸೂಯೆ, ಭಯ, ಕ್ರೋಧ, ದೋಷ, ಲೋಭ ಇತ್ಯಾದಿ ದುಷ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಪಾರಾಶರರು ಹೇಳಿದರು. ಈ ಮಹಾ ಭೂಮಂಡಲದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಧಾತಕೀಖಂಡ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಅದು ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಪೂಜಿತವಾಗಿದೆ; ಇದು ಮಾನಸ ಸರೋವರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರ ಎಂಬ ದ್ವೀಪವಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯ ಎರಡೂ ಸಹವಾಸದಲ್ಲಿವೆ. ಪುಷ್ಕರದ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನದಿಗಳು ಅಥವಾ ಪರ್ವತಗಳಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಪುಷ್ಕರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಆಶ್ರಮ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳು, ಮೂರು ವೇದಗಳು, ದಂಡನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಸೇವೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಮಾವೈತ್ರೇಯ, ಧಾತಕೀಖಂಡ ಮತ್ತು ಮಹಾವೀರ ಎಂಬ ಈ ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಪರಮ ಸ್ವರ್ಗಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಯಾವಾಗಲೂ ಸುಖಕರವಾದ ಹವಾಮಾನ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ರೋಗ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಪುಷ್ಕರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧ ವೃಕ್ಷವು ಇದೆ; ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪರಮ ನಿವಾಸವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುಷ್ಕರದ ಸುತ್ತಲೂ ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಸಮುದ್ರವಿದೆ; ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವು ಪುಷ್ಕರದಷ್ಟೇ ವಲಯಾಕಾರದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದ್ವೀಪ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿವೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುಂದಿನ ಜೋಡಿ ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಸಮುದ್ರಗಳ ನೀರು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಯಾವಾಗಲೂ ಕೊರತೆ ಅಥವಾ ಅಧಿಕ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ, ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದಾಗ ನೀರು ಹೆಚ್ಚುವಂತೆ, ಚಂದ್ರನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಪೌರ್ಣಮಿ ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಮಯದಂತೆ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನ ಹೆಚ್ಚಳ ಸುಮಾರು ಐದು ನೂರು ಹತ್ತು ಅಂಗುಲಗಳಷ್ಟು ಎಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪುಷ್ಕರದ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಿಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಷಡ್ರಸಯುಕ್ತ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಸಮುದ್ರದ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಂಸ್ಥಿತಿ ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಿದೆ; ಅದು ದ್ವಿಗುಣ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಚಿನ್ನದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಗಳಿಲ್ಲ. ಅದರ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಲೋಕಾಲೋಕ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ; ಅದು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳ ಅಗಲ ಹಾಗೂ ಎತ್ತರ ಹೊಂದಿದೆ. ಆ ಪರ್ವತದ ಹೊರಗೆ ಗಾಢವಾದ ಅಂಧಕಾರವಿದೆ; ಆ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ವಿಶ್ವಾಂಡ (ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ)ದ ಬಲವಾದ ಆವರಣ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಭೂಮಂಡಲ, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವಾಂಡದ ಆವರಣ, ದ್ವೀಪಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳು, ಮಹಾಪರ್ವತಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಐದು ನೂರು ಮಿಲಿಯನ್ ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಭೂಮಂಡಲವೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಆಧಾರ, ಪೋಷಕ; ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪಾರಾಶರರು ಹೇಳಿದರು. ಪರಾಶರರು ಮುಂದಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನರಕಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾಪಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವರು ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗಡೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನೊಳಗಿನ ಭಯಾನಕ ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ರೌರವ, ಸೂಕರ, ರೋಧ, ತಾಳ, ವಿಶಸನ, ಮಹಾಜ್ವಾಲ, ತಪ್ತಕುಂಭ, ಲವಣ, ವಿಲೋಹಿತ—ಇವು ಮೊದಲಾದ ನರಕಗಳಾಗಿವೆ. ಇನ್ನೂ ರುದಿರಾಂಭ, ವೈತರಣಿ, ಕೃಮಿಶ, ಕೃಮಿಭೋಜನ, ಅಸಿಪತ್ರವನ, ಕೃಷ್ಣ, ಭಯಾನಕವಾದ ಲಾಲಾಭಕ್ಷ ಇವೆ. ಪುಯವಹ, ಪಾಪ, ವಹ್ನಿಜ್ವಾಲ, ಅಧಃಶಿರಾ, ಸಂದಂಶ, ಕಾಲಸೂತ್ರ, ತಮಃ, ಅವೀಚಿ—ಇವು ಕೂಡ ನರಕಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಶ್ವಭೋಜನ, ಅಥಾಪ್ರತಿಷ್ಠ, ಆಪ್ರಚಿ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಭಯಾನಕ ನರಕಗಳು ಯಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ; ಇಲ್ಲಿ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವರು ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಅನುಚಿತವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಹೇಳುವವರು, ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಮಾತನಾಡುವವರು ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವವರು ರೌರವ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಗರ್ಭಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವರು, ನಗರವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವವರು, ಗೋವಿನ ಹಿಂಡನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವರು, ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಉಸಿರನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವವರು ರೋಧ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವವರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವರು, ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುವವರು ಅಥವಾ ಇಂತಹವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಡಿರುವವರು ಸೂಕರ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಅಥವಾ ವೈಶ್ಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವರು, ಗುರುಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವವರು, ಬಿಸಿ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಸುರಿಸುವವರು, ರಾಜರ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವರು ಕೂಡ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮಾರುವವರು, ಕಾರಾಗೃಹದ ರಕ್ಷಕರು, ಸಿಂಹದ ಕೇಶ ಮಾರುವವರು, ಅಥವಾ ಭಕ್ತರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವರು—all ಅವರು ಬಿಸಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಮಗಳು ಅಥವಾ ಸೊಸೆ ಬಳಿ ಹೋಗುವವರು ಮಹಾಜ್ವಾಲ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ; ಗುರುಗಳನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವವರು, ಇತರರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವವರು ಕೂಡ ಭಯಾನಕ ನರಕವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೇದವನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುವವರು, ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವವರು, ಅಥವಾ ನಿಷಿದ್ಧ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುವವರು ಲವಣ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕಳ್ಳರು ಅಥವಾ ಗಡಿ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರು ಕರಗಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅಥವಾ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವರು, ರತ್ನಗಳನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುವವರು ಕೃಮಿಭಕ್ಷ ಅಥವಾ ಕೃಮಿಶ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಪಿತೃ, ದೇವತೆ, ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸದೆ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವವರು ಕೇವಲ ಲಾಲಾಭಕ್ಷಣ ಮಾಡಿ, ಬಾಣ ಮತ್ತು ಶೂಲಗಳಿಂದ ಹಿಂಸಿಸಲ್ಪಡುವ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವವರು, ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುವವರು—all ಅವರು ಭಯಾನಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ಪೀಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅನರ್ಹ ದಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು, ಅರ್ಹರಲ್ಲದವರಿಗಾಗಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರು, ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವವರು ಅಧಃಶಿರಾ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಪುಯಸಹಿತ ಉದ್ದಿನಕಾಳು ತಿನ್ನುವವರು, ಅಥವಾ ಬೇಗ ಬೇಗ ತಿನ್ನುವವರು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಲಾಕ್, ಮಾಂಸ, ದ್ರವ, ಎಳ್ಳು ಅಥವಾ ಉಪ್ಪನ್ನು ಮಾರಿದರೆ ಅವನು ಕೂಡ ನರಕವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಕ್ಕು, ಕೋಳಿ, ಆಡು, ನಾಯಿ, ಹಂದಿ ಅಥವಾ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವವರು ಕೂಡ ಆ ನರಕದಲ್ಲೇ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ, ಪಾರಾಶರರು ಭೂಮಂಡಲದ ವೈಭವ, ಪುಷ್ಕರದ ಪವಿತ್ರತೆ, ಲೋಕದ ಸಂಯೋಜನೆ, ಮತ್ತು ಪಾಪದ ಫಲವಾಗಿ ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದ ಭಯಾನಕ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಮೈತ್ರೇಯರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು.