ಮಹರ್ಷಿ ಪರಾಶರನು ಮೈತ್ರೇಯರಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಶಾಕದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಂಗ, ಮಾಘದ, ಮಾನಸ ಮತ್ತು ಮಂದಗ ಜನಾಂಗಗಳಿವೆ. ವಂಗರು ಬಹುಪಾಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಮಾಘದರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ಮಾನಸರವರು ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಮಂದಗರು ಶೂದ್ರರು. ಈ ಶಾಕದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟಿರುವವರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧಾನದಂತೆ ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಾಕದ್ವೀಪವು ಹಾಲಿನ ಸಾಗರದಿಂದ ವಲಯದಂತೆ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ; ಅದರ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆ ಸಾಗರ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ. ಆ ಹಾಲಿನ ಸಾಗರವನ್ನು ಪುಷ್ಕರ ಎಂಬ ದ್ವೀಪ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸಿದೆ; ಅದು ಶಾಕದ್ವೀಪಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರತಿದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು. ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸವನಾ ಎಂಬವನಿಗೆ ಮಹಾವೀರ ಎಂಬ ಬಲಶಾಲಿ ಪುತ್ರನಿದ್ದನು. ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಮಹಾವೀರ ಮತ್ತು ಧಾತುಕೀ (ಅಥವಾ ಧಾತುಕೀಖಂಡ) ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮಾನಸ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರ್ವತ ವಲಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪರ್ವತ ಐವತ್ತಾಯಿರ ಯೋಜನ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಅಗಲವಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ವಲಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪವು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಭಾಗವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ವಲಯಾಕಾರದ ಪರ್ವತ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ರೋಗ, ದುಃಖ, ಆಸಕ್ತಿ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಯಾರು ಮೇಲ್ದರ್ಜಿಯವರೂ ಅಲ್ಲ, ಕೆಳದರ್ಜಿಯವರೂ ಅಲ್ಲ; ಹಿಂಸಿಸುವವರೂ ಇಲ್ಲ, ಹಿಂಸಿತರೂ ಇಲ್ಲ; ಅಸೂಯೆ, ದ್ವೇಷ, ಭಯ, ಹಗೆ, ತಪ್ಪು, ಲೋಭ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲ. ಆ ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದ ಹೊರಗಡೆ, ಮಾನಸ ಸರೋವರದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು ಮೊದಲಾದವರು ಗೌರವಿಸುವ ಧಾತುಕೀಖಂಡ ಎಂಬ ಮಹಾ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯ ಎರಡೂ ನೆಲೆಯಿಡುತ್ತವೆ; ಅಲ್ಲಿಗೆ ನದಿಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಪರ್ವತಗಳೂ ಇಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಮಾನವರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಆಶ್ರಮ, ಧರ್ಮಾಚರಣೆ, ವೇದಪಾಠ, ಶಾಸನ ಅಥವಾ ಸೇವೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಧಾತುಕೀಖಂಡ ಮತ್ತು ಮಹಾವೀರ ಎಂಬ ಈ ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಭೂಲೋಕದ ಪರಮ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥಾನಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಯಾವುದೇ ಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಸುಖಕರವಾಗಿವೆ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ರೋಗ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮಹಾವೃಕ್ಷವಾದ ನ್ಯಗ್ರೋಧವೃಕ್ಷವಿದೆ; ಅದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪರಮಾಶ್ರಯಸ್ಥಾನ. ಅಲ್ಲೇ ಬ್ರಹ್ಮನು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರಿಂದ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪವನ್ನು ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಸಾಗರವು ವಲಯದಂತೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವು ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಈ ರೀತಿ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸಾಗರಗಳ ನೀರು ಸದಾ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದೂ ಆಗದು. ಹಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದಾಗ ನೀರು ಏರಿದಂತೆ, ಚಂದ್ರನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಗರದ ನೀರು ಕೂಡ ಏರುತ್ತದೆ. ಈ ನೀರುಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಪೌರ್ಣಮಿ ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಏರಿಳಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಗರದ ನೀರಿನ ಏರಿಕೆಯಾಗುವುದು ಐದು ನೂರು ಹತ್ತು ಅಂಗುಲಗಳಷ್ಟು ಎಂದು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಆಹಾರವು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿನ ಜನರು ಯಾವಾಗಲೂ ಷಡ್ರಸಯುಕ್ತ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಸಾಗರದ ಪಾರಾಗಿದ ಮೇಲೆ ಲೋಕಸಂಸ್ಥಿತಿ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶ ಬರುತ್ತದೆ; ಅದು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು, ಚಿನ್ನದಂತಹುದು, ಜೀವಿಗಳೇ ಇಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶ. ಅದನ್ನು ಮೀರಿ ಲೋಕಾಲೋಕ ಎಂಬ ಪರ್ವತ ಬರುತ್ತದೆ—ಅದು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಅಗಲವಿದೆ. ಆ ಪರ್ವತದ ಬಳಿಕ, ಸುತ್ತಲೂ ಘೋರವಾದ ತಮಸ್ಸು ಆವರಿಸಿದೆ; ಆ ತಮಸ್ಸನ್ನು ಬಲವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಚಿಪ್ಪು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಭೂಮಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಚಿಪ್ಪು, ದ್ವೀಪಗಳು, ಸಾಗರಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾ ಪರ್ವತಗಳೊಡನೆ ಐದು ಕೋಟಿ ಯೋಜನ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧಾರಕ, ಪೋಷಕ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನರಕಗಳ ಕುರಿತು ಕೇಳು, ಮೈತ್ರೇಯ. ಪಾಪಿಗಳು ಬೀಳುವ ಭಯಾನಕ ನರಕಸ್ಥಾನಗಳು ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಜಲದೊಳಗೆ ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರೌರವ, ಸೂಕರ, ರೋಧ, ತಾಳ, ವಿಷಸನ, ಮಹಾಜ್ವಾಲ, ತಪ್ತಕುಂಭ, ಲವಣ ಮತ್ತು ವಿಲೋಹಿತ ಎಂಬ ನರಕಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇನ್ನೂ ರುಧಿರಾಂಭ, ವೈತರಣಿ, ಕ್ರೀಮಿಶ, ಕ್ರೀಮಿಭೋಜನ, ಅಸಿಪತ್ರವನ, ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕವಾದ ಲಾಲಾಭಕ್ಷ ಎಂಬ ನರಕಗಳಿವೆ. ಪುವ್ಯವಹ, ಪಾಪ, ವಹ್ನಿಜ್ವಾಲ, ಅಧಃಶಿರ, ಸಂದಂಶ, ಕಾಲಸೂತ್ರ, ತಮಃ ಮತ್ತು ಅವೀಚಿ ಎಂಬ ನರಕಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. ಶ್ವಭೋಜನ, ಅಥಾಪ್ರತಿಷ್ಠ, ಆಪ್ರಚಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಭಯಾನಕ ನರಕಗಳು ಯಮಧಾಮದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಪಾಪಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು ಆಯುಧ, ಅಗ್ನಿ ಮುಂತಾದ ಭಯಾನಕಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಈ ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಹೇಳುವವರು, ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಮಾತನಾಡುವವರು ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವವರು ರೌರವ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಗರ್ಭಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವರು, ಊರು ನಾಶಮಾಡುವವರು, ಹಸುಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವರು ಅಥವಾ ಪರರ ಉಸಿರನ್ನು ತಡೆಯುವವರು ರೋಧ ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವವರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವರು, ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುವವರು, ಅಥವಾ ಇಂತಹವರೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುವವರು ಸೂಕರ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಅಥವಾ ವೈಶ್ಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವರು, ಗುರುಪತ್ನಿಯ ಮೇಲೆ ದೋಷ ಮಾಡುವುದು, ಬಿಸಿ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಸುರಿಸುವುದು, ರಾಜರ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವವರು ನರಕಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮಾರುವವರು, ಕಾರಾಗೃಹದ ರಕ್ಷಕರು, ಸಿಂಹದ ಕೇಶವನ್ನು ಮಾರುವವರು, ಭಕ್ತರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವರು—ಇವರು ಎಲ್ಲರೂ ಬಿಸಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಮಹರ್ಷಿ ಪರಾಶರನು ಭೂಮಿಯ ವಿಸ್ತಾರ, ಪುಷ್ಕರದ್ವೀಪದ ಮಹಿಮೆ, ಸಾಗರಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ, ಪುನಃ ನರಕಗಳ ಭಯಾನಕತೆಗಳನ್ನು ಮೈತ್ರೇಯರಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.