सोमदत्तः कृशाश्वाज्जज्ञे योश्वमेधानां शतमाजहार
कृशाश्व से सोमदत्त उत्पन्न हुए, जिन्होंने सौ अश्वमेध यज्ञ किए।
तत्पुत्रो जनमेजयः
उनके पुत्र जनमेजय हुए।
जनमेजयात्सुमतिः
जनमेजय से सुमति का जन्म हुआ।
एते वैशालिका भूभृतः
ये सभी वैशाली के राजा थे।
श्लोकोप्यत्र गीयते
यहाँ एक श्लोक भी गाया जाता है।
तृणबिंदोः प्रसादेन सर्वे वैशालिका नृपाः । दीर्घायुषो महात्मानो वीर्यवंतोतिधार्मिकाः
तृणबिंदु की कृपा से सभी वैशाली के राजा दीर्घायु, महान आत्मा वाले, पराक्रमी और अत्यंत धर्मनिष्ठ थे।
शर्यातेः कन्या सुकन्यानामाभवत् यामुपयेमे च्यवनः
शर्याति की एक कन्या थी, जिसका नाम सुकन्या था। उसी से च्यवन ने विवाह किया।
आनर्त्तनामा परमधार्मिकश्शर्यातिपुत्रोभवत्
शर्याति के पुत्र का नाम आनर्त था, जो अत्यंत धर्मात्मा था।
आनर्त्तृस्यापि रेवतनामा पुत्रो जज्ञे योसावानर्त्तविषयं बुभुजे पुरीं च कुशस्थलीमध्युवास
आनर्त के भी एक पुत्र हुआ, जिसका नाम रेवत था। वह आनर्त देश का राजा बना और कुशस्थली नगरी में निवास करता था।
रेवतस्यापि रैवतः पुत्रः ककुद्मिनामा धर्मात्मा भ्रोतृशतस्य ज्योष्ठोऽभवत्
रेवत का पुत्र रैवत था, जिसे ककुद्मि भी कहते हैं। वह अपने सौ भाइयों में सबसे बड़ा और धर्मात्मा था।
तस्य रेवतीनाम कन्याभवत्
उसकी एक कन्या थी, जिसका नाम रेवती था।
स तामादाय कस्योयमर्हतीति भगवंतमब्जयोनिं प्रष्टुं ब्रह्मलोकं जगाम
वह अपनी पुत्री को लेकर यह जानने के लिए ब्रह्मलोक गया कि उसके लिए कौन सा वर योग्य होगा, और इसके लिए उसने कमल से उत्पन्न भगवान से पूछा।
तावच्च ब्रह्मणॐतिके हाहाहूहूसंज्ञाभ्यां गंधर्वाभ्यामतितानं नाम दिव्यं गांधर्वमगीयत
उसी समय ब्रह्मा के सामने हाहा और हूहू नामक गंधर्वों ने 'अतितान' नामक दिव्य गंधर्व गीत गाया।
तच्च त्रिमार्गपरिवृत्तैरनेकयुगपरिवृत्तिं तिष्ठन्नपि रैवतश्शृण्वन्मुहूर्त्तमिव मेने
उस गीत के गाए जाने में बहुत युग बीत गए और तीनों मार्ग घूम गए, फिर भी रैवत को सुनते हुए ऐसा लगा मानो केवल एक क्षण ही बीता हो।
गीतावसाने च भगवंतमब्जयोनिं प्रणम्य रैवतः कन्यायोग्यं वरमपृच्छत्
गीत समाप्त होने पर रैवत ने कमल से उत्पन्न भगवान को प्रणाम किया और अपनी पुत्री के लिए योग्य वर माँगा।
ततश्चासौ भगवानकथयत्कथय योभिमतस्ते वर इति
तब भगवान ने कहा, 'बताओ, तुम्हें कौन सा वर पसंद है?'
पुनश्च प्रणम्य भगवते तस्मै यथाभिमतानात्मनस्स वरान् कथयामास । क एषां भगवतोभिमत इति यस्मै कन्यामिमां प्रयच्छामीति
फिर रैवत ने भगवान को प्रणाम कर वे सभी वर बताए, जिन्हें वह उपयुक्त समझता था, और बोला, 'इनमें से आपको कौन प्रिय है, जिससे मैं अपनी कन्या का विवाह करूँ?'
ततः किंचिदवनतशिरास्सस्मितं भगवानब्जयोनिराह
तब भगवान कमलज, सिर थोड़ा झुकाकर और मुस्कुराते हुए बोले।
य एते भवतोभिमता नैतेषां सांप्रतं पुत्रपौत्रापत्यापत्यसंततिरस्त्यवनीतले
जिन वरों को तुम चाहते हो, अब उनमें से किसी के भी पुत्र या पौत्र की वंशावली पृथ्वी पर शेष नहीं रही।
बहूनि तवात्रैव गांधर्वं शृण्वतश्चतुर्यगान्यतीतानि सांप्रतं
जब तुम यहाँ गंधर्व गीत सुन रहे थे, तब तक कई युग बीत चुके हैं।
महीतलेष्टाविंशतितममनोश्चतुर्युगमतीतप्रायं वर्तते
पृथ्वी पर अट्ठाईसवें मनु का चतुयुग लगभग समाप्त हो चुका है।
आसन्नो हि कलिः
अब कलियुग निकट आ गया है।
अन्यस्मै कन्यारत्नमिदं भवतैकाकिनाभिमताय देयम्
यह कन्या रत्न आप अकेले ही किसी योग्य और मनचाहे पुरुष को दें।
भवतोपि पुत्रमित्त्रकलत्रमंत्रिभृत्यबंधुबलकोशादयस्समस्ताः कालेनैतेनात्यंतमतीताः
आपके पुत्र, मित्र, पत्नियाँ, मंत्री, सेवक, संबंधी, सेना और धन आदि सब समय के साथ पूरी तरह समाप्त हो चुके हैं।
ततः पुनरप्युत्पन्नसाध्वसो राजा भगवंतं प्रणम्य पप्रच्छ
फिर राजा भय से व्याकुल होकर भगवान को प्रणाम कर पूछने लगे।
भगवन्नेवमवस्थिते म येयं कस्मै देयेति
"भगवान, ऐसी स्थिति में यह कन्या किसे नहीं दी जानी चाहिए?"
ततस्स भगवान् किंचिदवनम्रकंधरः कृतांजलिर्भूत्वा सर्वलोकगुरुरंभोजयोनिराह
तब भगवान, सब लोकों के गुरु, कमल से उत्पन्न, सिर झुकाकर और हाथ जोड़कर बोले।
ब्रह्मोवाच । न ह्यादिमध्यांतमजस्य यस्य विद्मो वयं सर्वमयस्य धातुः । न च स्वरूपं न परं स्वभावं न चैव सारं परमेश्वरस्य
ब्रह्मा बोले — "हम उस अजन्मा, सबका आधार, सर्वव्यापी का आदि, मध्य या अंत नहीं जानते; न ही हम परमेश्वर का स्वरूप, परम स्वभाव या सार जानते हैं।"
कलामुहूर्त्तादिमयश्च कालो न यद्विभूतेः परिणामहेतुः । अजन्मनाशस्य सदैकमूर्त्तेरनामरूपस्य सनातनस्य
क्षण, मुहूर्त आदि से बना समय भी उस जन्म-मरण रहित, एकरूप, निराकार, सनातन की महिमा में कोई परिवर्तन नहीं ला सकता।
यस्य प्रसादादहमच्युतस्य मूर्त्तिः प्रजासृष्टिकरॐतकारी । क्रोधाच्च रुद्र ः! स्थितिहेतुभूतो यस्माच्च मध्ये पुरुषः परस्मात्
जिसकी कृपा से मैं, अच्युत का रूप, सृष्टि करता और उसका अंत लाता हूँ; जिसके क्रोध से रुद्र उत्पन्न होते हैं, जो संहार का कारण हैं; और जिसके मध्य से पुरुष, परम से भिन्न, प्रकट होता है।