આધારભૂતં જગતઃ સર્વેષામુત્તમોત્તમમ્ । પ્રાર્થયામિ પ્રભો સ્થાનં ત્વત્પ્રસાદાદતોવ્યયમ્ ॥ ૧,૧૨.
હે પ્રભુ, તેથી હું તમારી પાસે અવિનાશી અને સર્વથી શ્રેષ્ઠ એવી જગતને આધાર આપતી સ્થિતી આપો એવી પ્રાર્થના કરું છું, એ પણ તમારા કૃપાથી.
શ્રીભગવાનુવાચ યત્ત્વયા પ્રાર્થ્યતે સ્થાનમેતત્પ્રાપ્સ્યતિ વૈ ભવાન્ । ત્વયાહં તોષિતઃ પૂર્વમન્યજન્મનિ વાલક ॥ ૧,૧૨.
ભગવાને કહ્યું: તું જે સ્થાન માગે છે, એ તને ચોક્કસ મળશે; હે બાલક, તું અગાઉના જન્મમાં પણ મને પ્રસન્ન કર્યો હતો.
ત્વમાસીર્બ્રહ્મણઃ પૂર્વં મય્યેકાગ્રમતિઃ સદા । માતાપિત્રોશ્ચ શુશ્રષુર્નિજધર્માનુપાલકઃ ॥ ૧,૧૨.
તું પહેલા બ્રહ્માનો પુત્ર હતો, હંમેશા એકાગ્ર મનથી મારી ભક્તિ કરતો અને માતા-પિતાની સેવા સાથે પોતાનો ધર્મ પાળતો હતો.
કાલેન ગચ્છતા મિત્રં રાજપુત્રસ્તવાભવત્ । યોવનેખિલભોગાઢ્યો દર્શનીયોજ્જ્વલાકૃતિઃ ॥ ૧,૧૨.
સમય જતાં, એક રાજકુમાર તારો મિત્ર બન્યો – યુવાન, સર્વ ભોગોમાં મગ્ન, સુંદર અને તેજસ્વી રૂપ ધરાવતો.
તત્સઙ્ગાત્તસ્ય તામૃદ્ધિમવલોક્યાદિદુર્લભામ્ । ભવેયં રાજપુત્રોહમિતિ વાઞ્છા ત્વયા કૃતા ॥ ૧,૧૨.
તારી તેની સાથેની મૈત્રી અને તેની દુર્લભ સમૃદ્ધિ જોઈને, તારે મનમાં ઈચ્છા કરી કે, 'હું પણ રાજકુમાર બનું.'
તતો યથાભિલષિતા પ્રાપ્તા તે રાજપુત્રતા । ઉત્તાનપાદસ્ય ગૃહે જાતોસિ ધ્રુવ દુર્લભે ॥ ૧,૧૨.
એ રીતે, તારી ઈચ્છા મુજબ તને રાજકુમારપદ મળ્યું છે; હે દુર્લભ ધ્રુવ, તું ઉત્તાનપાદના ઘરમાં જન્મ્યો છે.
અન્યેષાં દુર્લભં સ્થાનં કુલે સ્વાયમ્ભુવસ્ય યત્ ॥ ૧,૧૨.
સ્વાયંભુવ કુળમાં તને જે સ્થાન મળ્યું છે, એ બીજાઓ માટે ખૂબ જ દુર્લભ છે.
તસ્યૈતદપરં બાલ યેનાહં પરિતોષિતઃ । મામારાધ્ય નરો મુક્તિમવાપ્નોત્યવિલમ્બિતામ્ ॥ ૧,૧૨.
અને, હે બાલક, એ બીજા જન્મમાં પણ જેમણે મને પ્રસન્ન કર્યો હતો – જે કોઈ મને ભજે છે, તે વિલંબ વિના મુક્તિ પામે છે.
મય્યર્પિતમના બાલ કિમુ સ્વર્ગાદિકં પદમ્ ॥ ૧,૧૨.
હે બાલક, જેનું મન મારી ભક્તિમાં લીન છે, તેને સ્વર્ગ કે બીજા કોઈ સ્થાનની જરૂર જ શું છે?
ત્રૈલોક્યાદધિકે સ્થાને સર્વતારાગ્રહાશ્રયઃ । ભવિષ્યતિ ન સંદેહો મત્પ્રસાદાદ્ભાવન્ધ્રુવ ॥ ૧,૧૨.
મારા પ્રસાદથી, હે ધ્રુવ, તને ત્રિલોકથી પણ ઉપર, સર્વ તારાઓ અને ગ્રહોનું આશ્રયસ્થાન એવું સ્થાન મળશે – એમાં કોઈ શંકા નથી.
સૂર્યાત્સોમાત્તથા ભૌમાત્સોમપુત્રાદ્બૃહસ્પતેઃ । સિતાર્કતનયાદીનાં સર્વર્ક્ષાણાં તથા ધ્રુવઃ ॥ ૧,૧૨.
સૂર્ય, ચંદ્ર, મંગળ, ચંદ્રપુત્ર, બૃહસ્પતિ, શુક્રપુત્ર તથા બધા તારાઓમાં ધ્રુવનું સ્થાન છે.
સપ્તર્ષિણામશેષાણાં યે ચ વૈમાનિકાઃ સુરાઃ । સર્વેષામુપરિ સ્થાનં તવ દત્તં મયા ધ્રુવ ॥ ૧,૧૨.
સપ્તૃષિઓ અને આકાશમાં ફરતા દેવતાઓથી પણ ઉપર, તારો સ્થાન મેં તને આપ્યું છે, ધ્રુવ.
કેચિચ્ચતુર્યુગં યાવત્કેચિન્મન્વન્તરં સુરાઃ । તિષ્ઠન્તિ ભવતો દત્તા મયા વૈ કલ્પસંસ્થિતિઃ ॥ ૧,૧૨.
કેટલાક દેવતાઓ ચતુરયુગ સુધી રહે છે, કેટલાક મન્વંતર સુધી; પણ મેં તને જે સ્થાન આપ્યું છે, તે આખા કલ્પ સુધી ટકશે.
સુનીતિરપિ તે માતા ત્વદાસન્નાતિનિર્મલા । વિમાને તારકા ભૂત્વા તાવત્કાલં નિવત્સ્યતિ ॥ ૧,૧૨.
તારી માતા સુનિતિ, અત્યંત શુદ્ધ અને તારા નજીક, તારાકીય વિમાનમાં તારા બનીને એટલો સમય ત્યાં રહેશે.
યે ચ ત્વાં માનવાઃ પ્રાતઃ સાયં ચ સુસમાહિ તાઃ । કીર્તયિષ્યન્તિ તેષાં ચ મહત્પુણ્યં ભવિષ્યતિ ॥ ૧,૧૨.
જે મનુષ્યો પ્રભાત અને સાંજના સમયે એકાગ્રતાથી તારી સ્તુતિ કરે છે, તેમને મોટું પુણ્ય મળશે.
શ્રીપરાશર ઉવાચ એવં પૂર્વં જગન્નાથાદ્દેવદેવાજ્જનાર્દનાત્ । વરં પ્રાપ્ય ધ્રુવઃ સ્થાન મધ્યાસ્તે સ મહામતે ॥ ૧,૧૨.
શ્રી પરાશર કહે છે: જગતના સ્વામી જનાર્દન પાસેથી વર પ્રાપ્ત કરીને, મહાન બુદ્ધિ ધરાવતો ધ્રુવ મધ્યસ્થાનમાં રહે છે.
સ્વયં શુશ્રૂષણાદ્ધર્મ્યાન્માતાપિત્રોશ્ચ વૈ તથા । દ્ધાદશાક્ષરમાહત્મ્યાત્તપસશ્ચ પ્રભાવતઃ ॥ ૧,૧૨.
માતાપિતાની સેવા, બાર અક્ષરોના મંત્રની મહિમા અને તપશ્ચર્યાની શક્તિથી,
તસ્યાભિમાનમૃદ્ધિં ચ મહિમાનં નિરિક્ષ્ય હિ । દેવાસુરાણામાચાર્યઃ શ્લોકમત્રોશના જગૌ ॥ ૧,૧૨.
તેની ગૌરવ, સમૃદ્ધિ અને મહિમા જોઈને, દેવ અને દાનવોના આચાર્ય ઉશનાએ આ શ્લોક બોલ્યો.
અહોસ્ય તપસો વીર્યમહોસ્ય તપસઃ ફલમ્ । યદેનં પુરતઃ કૃત્વા ધ્રુવં સપ્તર્ષયઃ સ્થિતાઃ ॥ ૧,૧૨.
અહા, તેની તપશ્ચર્યાની શક્તિ! અહા, તપશ્ચર્યાનું ફળ! તેના કારણે સાત ઋષિઓ ધ્રુવના આગળ ઊભા છે.
ધ્રુવસ્ય જનની ચેયં સુનીતિર્નામ સૂનૃતા । અસ્યાશ્ચ મહિમાનં કઃ શક્તો વર્ણયિતું ભુવિ ॥ ૧,૧૨.
આ ધ્રુવની માતા સુનિતિ છે, સત્ય અને સૌમ્ય; પૃથ્વી પર કોણ તેની મહિમા વર્ણવી શકે?
ત્રૈલોક્યશ્રયતાં પ્રાપ્તં પરં સ્થાનં સ્તિરાયતિ । સ્થાનં પ્રાપ્તા પરં ધૃત્વા યા કુક્ષિવિવરે ધ્રુવમ્ ॥ ૧,૧૨.
જે ધ્રુવને પોતાના ગર્ભમાં ધારણ કરી, તે ત્રણ લોકના આશ્રય અને પરમ સ્થાને પહોંચી છે.
યશ્ચૈતત્કીર્તયેન્નિત્યં ધ્રુવસ્યારોહણં દિવિ । સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥ ૧,૧૨.
જે કોઈ રોજ ધ્રુવના સ્વર્ગારોહણની કથા કહે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ, સ્વર્ગલોકમાં સન્માન પામે છે.
સ્થાનભ્રંશં ન ચાપ્નોતિ દિવિ વા યદિ વા ભુવિ । સર્વકલ્યાણસંયુક્તો દીર્ઘકાલં સ જીવતિ ॥ ૧,૧૨.
તેને સ્વર્ગ કે પૃથ્વી પર ક્યારેય સ્થાન ગુમાવવું પડતું નથી; તે સર્વ કલ્યાણ સાથે લાંબું જીવન જીવે છે.
શ્રીપરાશર ઉવાચ। 1.13 ધ્રુવાચ્છિષ્ટિં ચ ભવ્યં ચ ભવ્યાચ્છમ્ભુર્વ્યજાયત। શિષ્ટેરાધત્ત સુચ્છાયા પઞ્ચપુત્રાનકલ્મષાન્
શ્રી પરાશર કહે છે: ધ્રુવમાંથી શિષ્ટિ અને ભવ્ય જન્મ્યા; ભવ્યમાંથી શંભુ થયો. શિષ્ટિની પત્ની સુચ્છાયા એ પાંચ નિર્મળ પુત્રો જન્માવ્યા.
રિપું રિપુઞ્જયં વિપ્રં વૃકલં વૃકતેજસમ્। રિપોરાધત્ત બૃહતી ચાક્ષુષં સર્વતેજસમ્
રિપુ, રિપુંજય, વિપ્ર, વૃકલ અને વૃકતેજસ; રિપુમાંથી બૃહતી જન્મી, અને તેનામાંથી સર્વ તેજસ્વી ચાક્ષુષ થયો.
અજીજનત્પુષ્કરિણ્યાં વારુણ્યાં ચાક્ષુષો મનુમ્। પ્રજાપતેરાત્મજાયાં વીરણસ્ય મહાત્મનઃ
ચાક્ષુષે પુષ્કરીણી અને વારુણી, પ્રજાપતિ વિરાણાની પુત્રીઓમાં, મનુને જન્મ આપ્યો.
મનોરજાયન્ત દશ નડ્વલાયાં મહૌજસઃ કન્યાયાં તપતાં શ્રેષ્ઠ વૈરાજસ્ય પ્રજાપતેઃ
મનુના દસ પુત્રો નડવાલા, મહાશક્તિશાળી કન્યા અને તપસ્વીઓમાં શ્રેષ્ઠ, વૈરાજ પ્રજાપતિની પુત્રીમાંથી જન્મ્યા.
કુરુઃ પુરુઃ શત દ્યુમ્નસ્તપસ્વી સત્યવાઞ્છુચિઃ। અગ્નિષ્ટોમોતિરાત્રશ્ચ સુદ્યુમ્નશ્ચેતિ તે નવ। અભિમન્યુશ્ચ દશમો નડ્વલાયાં મહૌજસઃ
કુરુ, પુરુ, શત, દ્યુમ્ન, તપસ્વી, સત્યવાન, શુચિ, અગ્નિષ્ટોમ, ઓતિરાત્ર અને સુદ્યુમ્ન — આ નવ છે; દસમો અભિમન્યુ, નડવાલા, મહાશક્તિશાળીમાંથી જન્મ્યો.
કુરોરજનયત્પુત્રાન્ ષડાગ્નેયી મહાપ્રભાન્। અઙ્ગં સુમનસં ખ્યાતિં ક્રતુમઙ્ગિરસં શિબિમ્
કુરુની પત્ની, અગ્નિની દીકરી, છ મહાન પુત્રોને જન્મ આપ્યા: અંગ, સુમનસ, ખ્યાતિ, ક્રતુ, અંગિરસ અને શિબી.
અઙ્ગાત્સુનીથાપત્યં વૈ વેનમેકમજાયત। પ્રજાર્થમૃષયસ્તસ્ય મમન્થુર્દક્ષિણં કરમ્
અંગના પુત્ર સુનિથાથી એક પુત્ર વેન જન્મ્યો; સંતાન માટે ઋષિઓએ તેની જમણી બાંય ચળાવી.