શક્તયો યસ્ય દેવસ્ય બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદિકાઃ । ભવન્ત્યભૂતપૂર્વસ્ય તદ્રિષ્ણોઃ પરમં પદમ્
જે દેવના શક્તિઓ, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ વગેરેથી શરૂ થાય છે, અને જે પહેલાં ક્યારેય નહોતાં, એમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે—એ વિષ્ણુનું પરમ પદ છે.
સવ્વેશ સર્વ્વભૂતાત્મન્ સર્વ્વ સર્વાશ્રયાચ્યુત । પ્રસીદ વિષ્ણો ભક્તાનાં ભક્તાનાં વ્રરકજ નો દૃષ્ટિગોચરમ્
હે સર્વના સ્વામી, સર્વ જીવના આત્મા, સર્વમાં રહેલા, સર્વના આશ્રય, અક્ષય વિષ્ણુ, ભક્તો પર કૃપા કરો; અમને, તમારા ભક્તોને, તમારું સ્વરૂપ દર્શન થાય.
ઇત્યુદીરિતમાકર્ણ્ય બ્રહ્મણસ્ત્રિદશાસ્તતઃ । પ્રણમ્યોચુઃ પ્રસીદેતિ વ્રજ નો દૃષ્ટિગોચરમ્
આ રીતે બોલાયેલું સાંભળી, બ્રહ્મા અને દેવોએ નમન કરીને કહ્યું: 'કૃપા કરો, અમને દર્શન આપો.'
યન્નાય ભગવાન્ બ્રહ્મા જાનાતિ પરમં પદમ્ । તન્નતાઃ સ્મ જગદ્ધા તવ સર્વ્વ ગતાચ્યુત
એ પરમ પદ, જેને ભગવાન બ્રહ્મા પણ જાણતા નથી—એ જગતના આધાર, અક્ષય સ્વામી, તમને અમે નમન કરીએ છીએ.
ઇત્યન્તે વચસસ્તેષાં દેવાનાં બ્રહ્મણસ્તથા । ઊચુર્દેવર્ષયઃ સર્વ્વૈ બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ
એમ તેમના વચન પૂરા થયા પછી, દેવો અને બ્રહ્મા, તથા બૃહસ્પતિને આગેવાન રાખી તમામ દેવઋષિઓએ એમ કહ્યું.
આદ્યો યજ્ઞપુમાનિડયો યઃ સર્વ્વેષાઞ્ચ પૂર્વ્વજઃ । તં નતાઃ સ્મ જગત્સ્ત્રષ્ટુઃ સ્ત્રષ્ટારમવિશેષણમ્
જે સર્વનો પ્રથમ, યજ્ઞનો મૂળ, સર્વનો પૂર્વજ છે—એ જગતના સર્જનહાર, નિર્વિશેષ સર્જનહારને અમે નમન કરીએ છીએ.
ભગવન્ ભૂતભવ્યેશ જગન્મૂર્ત્તિધરાવ્યય । પ્રસીદ પ્રણતાનાં ત્વં સર્વ્વેષાં દેહિ દર્શનમ્
હે ભગવાન, ભૂત-ભવિષ્યના સ્વામી, જગતરૂપ ધારણ કરનાર, અવિનાશી, નમન કરનારાઓ પર કૃપા કરો; સર્વને તમારું દર્શન આપો.
એષ બ્રહ્મા તથૈવાયં સહ રુદૈસ્ત્રિલોચનઃ । સર્વાદિત્યઃ સમં પૂષા પાવકોઽય સહાગ્નિભિઃ
આ રહી બ્રહ્મા, અને એ જ રીતે ત્રિનેત્રધારી રુદ્ર, સર્વ આદિત્યો, પુષા, અને અગ્નિદેવો સાથે પાવક પણ અહીં હાજર છે.
અશ્વિનૌ વસવશ્ચેમે સવ ચૈતે મરુદૂગણાઃ । સાધ્યા વિશ્વે તથા દેવા દેવેન્દ્રશ્ચાયમીશ્વરઃ
અશ્વિનીકુમાર, વસુઓ, સાવ, મરુતોના સમૂહ, સાધ્ય દેવતાઓ, વિશ્વદેવો અને દેવતાઓના રાજા ઇન્દ્ર અહીં હાજર છે.
પ્રણામપ્રવણા નાથ દૈત્યસૈન્યપરાજિતાઃ । શરણાં ત્વામનુપ્રાપ્તાઃ સમસ્તા દેવતાગણાઃ
હે પ્રભુ, દૈત્યોની સેના પાસે હારી ગયેલા બધા દેવતાઓ નમ્રતાથી તમારું શરણ લેવા આવ્યા છે.
એવ સંસ્તૂયમાનસ્તુ ભગવાઞ્છરઙ્વચક્રધૂક્ । જગામ દર્શનં તેષાં મૈત્રેય પરમેશ્વરઃ
મૈત્રેય, જયારે ભગવાન શારંગધનુષ અને ચક્ર ધારણ કરીને તેમનું સ્તુતિ કરવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે પરમેશ્વર દેવતાઓને દર્શન આપવા આવ્યા.
તં દૃષ્ટ્વા તે તદા દેવાઃ શર્ઙ્વચક્રગદાધરમ્ । અપૂર્વ્વરૂપસંસ્થાનં તેજસાં રાશિમૂર્જ્જિતમ્
ત્યારે દેવતાઓએ તેમને ધનુષ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરેલા, અજોડ રૂપ અને અપરંપાર તેજથી ઉજ્જવળ એવા રૂપમાં જોયા.
પ્રણમ્ય પ્રણતાઃ પૂર્વ્વં સંક્ષોભસ્તિમિતેક્ષણાઃ । તુષ્ટુવુઃ પુણ્ડરીકાક્ષં પિતામહપુરોગમાઃ
બ્રહ્મા સહિતના દેવતાઓએ પહેલાં નમન કર્યું, આશ્ચર્યથી આંખો પહોળી કરી, અને કમળનયન ભગવાનની સ્તુતિ કરી.
નમો નમોઽવિશેષસ્ત્વં ત્વં બ્રહ્મા ત્વં પિનાકધૃક્ । ઇન્દ્રસ્ત્વમગ્રિઃ પવનો વરુણઃ સવિતા યમઃ
તમને વારંવાર વંદન છે, તમે સર્વત્ર વ્યાપક છો; તમે બ્રહ્મા, શિવ, ઇન્દ્ર, અગ્નિ, વાયુ, વરુણ, સૂર્ય અને યમ છો.
વસવો મરુતઃ સાધ્યા વિશ્વે દેવગણા ભવાન્ । યોઽયં તવાગતો દેવ સમીપં દેવતાગણઃ
તમે વસુઓ, મરુતો, સાધ્ય દેવો અને બધા દેવતાઓ છો; હે ભગવાન, આ બધા દેવતાઓનો સમૂહ તમારું શરણ લેવા આવ્યો છે.
સ ત્વમેવ જગત્સ્ત્રષ્ટા યતઃ સર્વ્વગતો ભવાન્ । ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટૂકારસ્ત્વમોઙ્કરઃ પ્રજાપતિઃ
તમે જ જગતના સર્જનહાર છો, કેમ કે તમે સર્વત્ર રહેલા છો; તમે યજ્ઞ, 'વષટ' ધ્વનિ, 'ઑમ' અને પ્રજાપતિ છો.
વેદ્યાવેદ્યઞ્ચ સર્વ્વાત્મંસ્ત્વન્મયઞ્ચાખિલં જગત્ । ત્વામત્ર શરણાં વિષ્ણો પ્રયાતા દૈત્યનિર્જ્જિતાઃ
તમે જ જાણનાર અને જાણવાવાળું, સર્વના આત્મા છો; આખું જગત તમાથી વ્યાપ્ત છે. હે વિષ્ણુ, દૈત્યોથી પરાજિત થઈને અમે તમારું શરણ લીધું છે.
વયં પ્રસીદ સર્વાત્મંસ્તેજસ્યાપ્યાયયસ્વ નઃ । તાવદર્ત્તિસ્તથા વાઞ્છા તાવન્મોહસ્તથાસુખમ્
હે સર્વના આત્મા, અમ પર કૃપા કરો; તમારું તેજ અમને ફરી આપો. દુઃખ, ઇચ્છા, મોહ અને દુ:ખ આપણું શરણ મળ્યા પછી જ દૂર થાય.
યાવન્નાયાતિ શરણં ત્વામશેષાઘનાશનમ્ । ત્વં પ્રસાદં પ્રસન્નાત્મન્ પ્રપન્નાનાં કુરુષ્વ નઃ
જ્યાં સુધી અમે તમારું શરણ લઈએ નહીં, હે સર્વ પાપોનો નાશક, ત્યાં સુધી અમ પર કૃપા કરો, કેમ કે અમે તમારે શરણ આવ્યા છીએ.
તેજસાં નાથ સર્વેષાં સ્વશત્ત્યાપ્યાયનં કુરુ
હે સર્વ તેજના સ્વામી, તમારી શક્તિથી બધા દેવતાઓને ફરીથી શક્તિ આપો.
એવં સંસ્તૂયમાનસ્તુ પ્રણતૈરમરૈર્હરિઃ । પ્રસન્નદૃષ્ટિર્ભગવાનિદમાહ સ વિશ્વકૃત્
આ રીતે નમન કરનાર દેવતાઓએ જયારે ભગવાન હરિની સ્તુતિ કરી, ત્યારે જગતના સર્જનહારે કૃપાળુ દૃષ્ટિથી એમને કહ્યું.
તેજસો ભવતાં દેવાઃ કરિષ્યામ્યુપબૃ હણમ્ । વદામ્યહં યત્ ક્રિયતાં ભવદ્ભિસ્તદિદ સુરાઃ
હે દેવતાઓ, હું તમારું તેજ પાછું આપું છું; કહો, હવે તમારે શું કરવું છે.
આનીય સહિતા દત્યૈઃ ક્ષીરાબ્ધૌ સકલૌષધીઃ । મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા નેત્રં કૃત્વા તુ વાસુકિમ્
દૈત્યો સાથે મળીને બધાં ઔષધિઓ લઈ દૂધના દરિયામાં જાઓ; મંદર પર્વતને મથાણ અને વાસુકીને દોરી બનાવો.
મથ્યતામભૃતં દેવાઃ સહાયે મય્યવસ્થિતે । સામપૂર્વ્વઞ્ચ દૈતેયાસ્તત્ર સાહાય્યકર્મણિ
મારી મદદથી દેવતાઓએ સમુદ્રને મથવું, અને દૈત્યોએ પણ સહકારથી એ કાર્યમાં જોડાવું.
સામાન્યફલભોક્તારો યૂયં વાચ્યા ભવિષ્યથ મથ્યમાને ચ તત્રાબ્ધૌ યતૂ સમુત્પદ્યતેઽમૃતમ્
તમને કહેવામાં આવશે કે તમે બધાંને મળીને ફળ મળશે; અને જ્યારે સમુદ્ર મથાશે ત્યારે જે અમૃત મળે—
તત્પાનાદ્ બલિનો યૂયમમરાશ્વ ભવિષ્યથ । તથા ચાહં કરિષ્યામિ યથા ત્રિદશાવિદ્રિષઃ । ન પ્રાપ્સ્યન્ત્યમૃતં દેવાઃ કેવલં ક્લેશભાગિનઃ
તે અમૃત પીવાથી તમે દેવતાઓ બળવાન અને અમર બનશો; અને હું એવું કરું કે માત્ર દેવતાઓને જ અમૃત મળે, દૈત્યોને નહીં, તેમને ફક્ત મહેનત જ મળે.
ઇત્યુત્તવા દેવદેવેન સર્વ્વ એવ તતઃ સુરાઃ । સન્ધાનમસુરૈઃ કૃત્વા યત્નવન્તોઽમૃતેઽભવન્
આ રીતે દેવોના દેવ શ્રીહરિએ કહ્યું પછી, બધા દેવોએ આસુરો સાથે સંધિ કરી અને અમૃત મેળવવા માટે એકસાથે પ્રયત્ન કર્યો.
નાનૌષધીઃ સમાનીય દેવ-દૈતેયદાનવાઃ । ક્ષિપ્ત્વા ક્ષિરાબ્ધીપયસિ શરદભ્રામલત્વિષિ
બધા દેવો, દૈત્ય અને દાનવો વિવિધ ઔષધિઓ એકઠી કરીને, તેને શરદ ઋતુના વાદળ અને લતાની જેમ ચમકતા ક્ષીરસાગરમાં નાખી દીધી.
મન્થાનં મન્દરં નેત્રં કૃત્વા ચ વાસુકિમ્ । તતો મથિતુમારબ્ધા મૈત્રૈય તરસામૃતમ્
મંદર પર્વતને મથાની લાકડી અને વાસુકી નાગને દોરી બનાવી, તેઓએ અમૃત માટે જોરશોરથી મથન શરૂ કર્યું, હે મૈત્રેય.
વિબુધાઃ સહિતાઃ સર્વ્વે યતઃ પુચ્છં તતઃકૃતાઃ । કૃષ્ણેન વાસુકેર્દૈત્યાઃ પૂર્વ્વકાયે નિવેશિતાઃ
બધા દેવોએ સાથે મળીને વાસુકીના પૂંછડાને પકડી, અને શ્રીકૃષ્ણની યોજના પ્રમાણે દૈત્યોએ વાસુકીના માથા પાસે સ્થાન લીધું.