તતઃ કોપપરીતાત્મા ભર્તૂસયામાસ તં બલઃ । તથાપિ તમવજ્ઞાય ચક્ર કિલકિલાધ્વનિમ્ ।। ૫-૩૬-
પછી બલદેવ ગુસ્સાથી ભરાઈને તેને દંડ આપવા ઊભા થયા; છતાં, વાનરે તેને અવગણ્યો અને જોરથી અવાજ કર્યો.
તતઃ સમુત્થાય બલો જગ્રાહ મુષલ રુષા । સોઽપિ શૈલશિલાં ભીમાં જગ્રાહ પ્લવગોત્તમઃ ।। ૫-૩૬-
પછી બલદેવ ગુસ્સામાં ઊભા રહી ગદા પકડી; અને વાનરોએ મોટો પથ્થર ઉઠાવી લીધો.
ચિક્ષેપ ચ સ તાં ક્ષિપ્તાં મુષલેન સહસ્ત્રધા । બિભેદ યાદવશ્વેષ્ઠઃ સા પપાત મહીતલે ।। ૫-૩૬-
વાનરે એ પથ્થર ફેંક્યું, પણ બલદેવે ગદાથી તેને હજાર ટુકડામાં ફોડી નાખ્યું; અને એ પથ્થર જમીન પર પડી ગયું.
આપતન્મુષલઞ્ચાસૌ સમુલ્લઙ્ઘય પ્લવઙ્ગમઃ । વેગેનાગમ્ય રોષેણ તલેનોરસ્યતાડ઼યત્ ।। ૫-૩૬-
ગદા પડતી હતી ત્યારે વાનર ઝડપથી કૂદ્યો અને ગુસ્સામાં આવી બલદેવની છાતી પર હાથથી ઘા માર્યો.
તતો બલેન કોપેન મુષ્ટિના મૂદ્ધિ તાડ઼િતઃ । પપાત રુધિરોદૂગારી દ્રિવિદઃ ક્ષીણાજીવિતઃ ।। ૫-૩૬-
પછી બલદેવે ગુસ્સામાં આવીને મુઠીથી તેના માથા પર માર્યો; દ્રવિડ લોહી ઉગળી પડ્યો અને તેનો પ્રાણ છૂટી ગયો.
પતતા તચ્છરીરેણ ગિરેઃ શ્વૃઙ્ગમદીર્ય્યત । મૈત્રેય!શતધા વજ્રિવજણેવ હિ તાડ઼િતમ્ ।। ૫-૩૬-
જ્યારે એનું શરીર પડ્યું, ત્યારે પર્વતનું શિખર તૂટી ગયું, મૈત્રેય! જાણે વીજળી પડવાથી તે સો ટુકડામાં વિખૂટી ગયું હોય.
પુષ્પવૃષ્ટિં તતો દેવા રામસ્યોપરિ ચિક્ષિપુઃ । પ્રશશંસુસ્તથાભ્યેત્ય સાધ્વેતત્તે મહત્ કૃતમ્ ।। ૫-૩૬-
પછી દેવતાઓએ રામ પર પુષ્પવર્ષા કરી, નજીક આવીને પ્રશંસા કરી કે, 'શાબાશ! તમે મહાન કાર્ય કર્યું છે.'
અનેન દુષ્ટકપિના દૈત્યપક્ષોપકારિણા । જગન્નિરાકૃતં વીર! દિષ્ટ્યાસૌ ક્ષયમાગતઃ ।। ૫-૩૬-
આ દુષ્ટ વાનરે, જે દૈત્યોની બાજુએ હતો, જગતને ત્રાસ આપ્યો હતો, વીર! સદભાગ્યે, હવે તેનો અંત આવ્યો છે.
ઇત્યુક્ત્વા દિવમાજગ્મુર્દેવા હ્ટષ્ટાઃ સગુહ્યકાઃ ।। ૫-૩૬-
આવી રીતે કહીને ખુશ થયેલા દેવતાઓ અને ગુહ્યકો સ્વર્ગે પરત ગયા.
એવંવિધાન્યનેકાનિ બલદેવસ્ય ધીમતઃ । કર્મ્માણ્યપરિમેયાણિ શેષસ્ય ધરણીબૃતઃ ।। ૫-૩૬-
આ રીતે, ધીરસ્વરૂપ બલદેવના અનગણિત અને અપરિમિત કાર્યોનું વર્ણન થાય છે, જે ધરતીના આધાર છે.
શ્રીપરાશર ઉવાચ। એવં દૈત્યવધં કૃષ્ણો બલદેવ સહાયવાન્ । ચક્રે દુષ્ટક્ષિતીશાનાં તથૈવ જગતઃ કૃતે
શ્રી પરાશરે કહ્યું: આમ કૃષ્ણે, બલદેવના સાથીયે, દૈત્યોના વિનાશ અને દુષ્ટ રાજાઓને દૂર કરીને જગતનું કલ્યાણ કર્યું.
ક્ષિતેશ્ચ ભારં ભગવાન્ફાલ્ગુનેન સમન્વિતઃ । આવતારયામાસ વિભુસ્સમસ્તાક્ષોહિણી વધાત્
ભગવાને ફાળ્ગુન સાથે મળીને, ધરતી પરનો ભાર દૂર કરવા માટે બધાં સૈન્યનો નાશ કર્યો.
કૃત્વા ભારાવતરણં ભુવો હત્વાઽખિલાન્નૃપાન્ । શાપવ્યાજેન વિપ્રાણામુપસંહૃતવાન્કુલમ્
બધા રાજાઓને મારી ધરતીનો ભાર ઉતારીને, બ્રાહ્મણોના શાપના બહાને પોતાના કુળનો અંત કર્યો.
ઉત્સૃજ્ય દ્વારકાં કૃષ્ણસ્ત્યક્ત્વા માનુષ્યમાત્મનઃ । સાંશો વિષ્ણુમયં સ્થાનં પ્રવિવેશ મુને નિજમ્
કૃષ્ણે દ્વારકા છોડી, પોતાનું માનવ સ્વરૂપ ત્યજી, હે મુનિ, વિષ્ણુમય પોતાના ધામમાં પ્રવેશ કર્યો.
મૈત્રેય ઉવાચ। સ વિપ્રશાપવ્યાજેન સંજહ્રે સ્વકુલં કથમ્ । કથં ચ માનુષં દેહમુત્સસર્જ જનાર્દનઃ
મૈત્રેયે પૂછ્યું: બ્રાહ્મણોના શાપથી કૃષ્ણે પોતાના કુળનો નાશ કેવી રીતે કર્યો? અને જનાર્દને માનવ દેહ કેવી રીતે ત્યજી દીધો?
શ્રીપરાશર ઉવાચ। વિશ્વામિત્રસ્તથા કણ્વો નારદશ્ચ મહામુનિઃ । પિંડારકે મહાતીર્થે દૃષ્ટ્વા યદુકુમારકૈઃ
શ્રી પરાશરે કહ્યું: વિશ્વામિત્ર, કણ્વ અને મહામુનિ નારદ, પિંડારક નામના પવિત્ર તીર્થ પર યદુકુમારોને મળ્યા.
તતસ્તે યૌવનોન્મત્તા ભાવિકાર્યપ્રચોદિતાઃ । સાંબં જાંબવતીપુત્રં ભૂષયિત્વા સ્ત્રિયં યથા
ત્યારે યુવાન અને ઉલ્લાસિત યદુકુમારો, ભવિષ્યના કાર્યથી પ્રેરાઈ, જાંબવતીપુત્ર સાંબને સ્ત્રીની જેમ સજાવ્યા.
પ્રશ્રિતાસ્તાન્મુનીનૂચુઃ પ્રણિપાતપુરસ્સરમ્ । ઇયં સ્ત્રી પુત્રકામા વૈ બ્રૂત કિં જનયિષ્યતિ
તેઓ મૃદુભાવે મુનિઓ પાસે ગયા અને નમસ્કાર કરીને કહ્યું: 'આ સ્ત્રી પુત્ર ઇચ્છે છે, કહો તો, એ શું જન્માવશે?'
શ્રીપરાશર ઉવાચ। દિવ્યજ્ઞાનોપપન્નાસ્તે વિપ્રલબ્ધાઃ કુમારકૈઃ । મુનયઃ કુપિતાઃ પ્રોચુર્મુસલં જનયિષ્યતિ
શ્રી પરાશરે કહ્યું: દેવજ્ઞાનથી યુક્ત તે મુનિઓ, યુવાનો દ્વારા ઠગાઈ ગયા, તો ગુસ્સે થઈ બોલ્યા: 'આ સ્ત્રી મસલુ જન્માવશે.'
સર્વયાદવસંહારકારણં ભુવનોત્તરમ્ । યેનાખિલકુલોત્સાદો યાદવાનાં ભવિષ્યતિ
એ મસલુ બધા યાદવોના વિનાશનું કારણ બનશે, જેના કારણે આખું યાદવકુળ નાશ પામશે.
ઇત્યુક્તાસ્તે કુમારાસ્તુ આચચક્ષુર્યથાતથમ્ । ઉગ્રસેનાય મુસલં જજ્ઞે સાંબસ્ય ચોદરાત્
આ સાંભળીને, યુવાનો બધું સાચું ઉગ્રસેનને કહ્યું; અને સાંબના ગર્ભમાંથી મસલુ જન્મ્યું.
તદુગ્રસેનો મુસલમયશ્ચૂર્ણમકારયત્ । જજ્ઞે તદેરકાચૂર્ણં પ્રક્ષિપ્તં તૈર્મહોદધૌ
ઉગ્રસેને એ મસલાને પીસી પાઉડર બનાવ્યું; એ પાઉડર યાદવો દ્વારા મહાસાગરમાં ફેંકાઈ ગયું.
મુસલસ્યાથ લોહસ્ય ચૂર્ણિતસ્ય તુ યાદવૈઃ । ખંડં ચૂર્ણિતશેષં તુ તતો યત્તોમરાકૃતિ
યાદવો દ્વારા પીસવામાં આવેલું લોખંડનું મસલુ, તેમાંનું એક ટુકડો બચી ગયો, જે ભાલાની આકારનું હતું.
તદપ્યંબુનિધૌ ક્ષિપ્તં મત્સ્યો જગ્રાહ જાલિભિઃ । ઘાતિતસ્યોદરાત્તસ્ય લુબ્ધો જગ્રાહ તજ્જરાઃ
એ ટુકડો પણ દરિયામાં ફેંકાયો, એક માછલીએ તેને પકડી લીધો; માછલી માર્યા પછી, એ ટુકડો એક શિકારીએ તેના પેટમાંથી કાઢ્યો.
વિજ્ઞાતપરમાર્થોપિ ભગવાન્મધુસૂદનઃ । નૈચ્છત્તદન્યથા કર્ત્તું વિધિના યત્સમીહિતમ્
ભગવાન મધુસૂદને બધું સાચું જાણતાં છતાં, જે વિધિએ નક્કી કર્યું હતું, એ પ્રમાણે જ વર્ત્યા, બીજું કંઈ કર્યું નહીં.
દેવૈશ્ચ પ્રહિતો વાયુઃ પ્રણિપત્ત્યાહ કેશવમ્ । રહસ્યેવમહં દૂતઃ પ્રહિતો ભગવન્સુરૈઃ
દેવતાઓએ મોકલેલો વાયુ, કેશવ પાસે જઈ, નમન કરીને ગુપ્ત રીતે કહ્યું: 'હે ભગવાન, હું દેવોનો દૂત છું.'
વસ્વશ્વિમરુદાદિત્યરુદ્ર સાધ્યાદિભિસ્સહ । વિજ્ઞાપયતિ શક્રસ્ત્વાં તદિદં શ્રૂયતાં વિભો
વસુ, અશ્વિનીકુમાર, મરુત, આદિત્ય, રુદ્ર, સાધ્ય વગેરે સાથે ઇન્દ્રે તમને સંદેશ આપ્યો છે; હે પ્રભુ, એ સાંભળો.
ભારાવતરણાર્થાય વર્ષાણામધિકં શતમ્ । ભગવાનવતીર્ણોત્ર ત્રિદશૈસ્સહ ચોદિતઃ
ધરતીનો ભાર ઉતારવા માટે, ભગવાને દેવતાઓના ઉદ્દેશથી, અહીં સો વર્ષથી પણ વધુ સમય સુધી અવતાર લીધો હતો.
દુર્વૃત્તા નિહતા દૈત્યા ભુવો ભારોઽવતારિતઃ । ત્વયા મનાથાસ્ત્રિદશા ભવંતુ ત્રિદિવે સદા
દુષ્ટ દૈત્યોનો નાશ કરીને, પૃથ્વીનો ભાર તારી કૃપાથી ઉતરી ગયો છે; હવે દેવતાઓ અનાથ થયા છે, તેઓ હંમેશા સ્વર્ગમાં સુખથી વસે એવી મારી શુભેચ્છા છે.
તદતીતં જગન્નાથ વર્ષાણામધિકં શતમ્ । ઇદાનીં ગમ્યતાં સ્વર્ગો ભવતા યદિ રોચતે
હે જગન્નાથ, હવે તો સો વર્ષથી પણ વધારે સમય વીતી ગયો છે; જો તને મન ભાવે, તો હવે સ્વર્ગે જા.