લામ!રામ!મહાવાહો!ક્ષમ્યતાં ક્ષમ્યતાં ત્વયા । ઉપસંહ્રિયતાં કોપઃ પ્રસીદ મુષલાયુઘ ।। ૫-૩૫-
'રામ! રામ! મહાબલવાન! માફ કરો, માફ કરો અમને! તમારો ગુસ્સો થંભાવો, કૃપા કરો, હલધારી!'
એષ શામ્બઃ સપત્રીકસ્તવ નિર્યાતિતો બલ! અવિજ્ઞાતપ્રભાવાણાં ક્ષમ્યતામપરાધિનામ ।। ૫-૩૫-
'અહીં શામ્બ એની પત્ની સાથે તને પરત આપ્યો છે, બલરામ! અમને માફ કરજો, અમારો બલ અમને ખબર નહોતો.'
તતો નિર્યાતયામાસુઃ શામ્બં પત્રીસમન્વિતમ્ । નિષ્કમ્ય નગરાત્તૂર્ણાં કૌરવા મુનિપુઙ્ગવ ।। ૫-૩૫-
પછી કૌરવો શામ્બને એની પત્ની સાથે તરત બહાર લાવ્યા અને શહેર છોડીને તુરંત ત્યા આવ્યા, મુનિશ્રેષ્ઠ.
ભીષ્મ-દ્રોણ-કૃપાદીનાં પ્રણમ્ય વદતાં પ્રિયમ્ । ક્ષાન્તમેતન્મયેત્યાહ બલો બલવતાં વરઃ ।। ૫-૩૫-
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ અને બીજા બધાને વંદન કરીને, મીઠા શબ્દો બોલી, બલરામે કહ્યું: 'આ હું માફ કરું છું.'
અદ્યાપ્યાઘૂર્ણિતાકારં લક્ષ્યતે તત્ પુરં દ્રિજ! એષ પ્રવાદો રામસ્ય બલશૌર્ય્યોપલક્ષણઃ ।। ૫-૩૫-
અજેય બ્રાહ્મણ, આજે પણ એ શહેરમાં ધ્રુજવાનો ચિહ્ન દેખાય છે; રામની આ પ્રસિદ્ધ વાર્તા છે, જે એની શક્તિ અને શૂરવીરતાનું નિદાન છે.
તતસ્તુ કૌરવાઃ શામ્બ સમ્પૂજ્ય હલિના સહ । પ્રષયામાસુરુદ્રાહધનભાર્ય્યાસમન્વિતમ્ ।। ૫-૩૫-
પછી કૌરવો શામ્બ અને બલરામનું સન્માન કરીને, શામ્બને એની પત્ની અને ધન સાથે વિદાય આપ્યા.
મેત્રેય!શ્રૂયતાં તસ્ય બલસ્ય બલશાલિનઃ । કૃતં યદન્યત્તેનાભૂત્તદપિ શ્રૂયતાં દ્રિજ ।। ૫-૩૬-
મૈત્રેય, એ બલશાળી બલરામે જે બીજું કર્યું એ પણ સાંભળો; અને બીજાની કરણી પણ સાંભળો, બ્રાહ્મણ.
નરકસ્યાસુરેન્દ્રસ્ય દેવપક્ષવિરોધિનઃ । સખાભવન્મહાવીર્ય્યો દ્રિવિદો નામ વાનરઃ ।। ૫-૩૬-
નારક, અસુરોના રાજા અને દેવોના દુશ્મન, એને એક મહાબલી વાનર મિત્ર હતો, જેનું નામ દ્રવિડ હતું.
વૈરાનુબન્ધ બલવાન્ સ ચકાર સુરાન્ પ્રિત । નરક હતવાન્ કૃષ્ણો બલદર્પસમન્વિતમ્ ।। ૫-૩૬-
શત્રુતા રાખીને એ વાનરે દેવો પર જોરથી આક્રમણ કર્યું; કૃષ્ણે એ બલથી ગર્વિત નારકને મારી નાખ્યો.
કરિષ્યે સર્વ્વદેવાનાં તસ્માદેતત્પ્રતિક્રિયામ્ । યજ્ઞવિધ્વંસનં કુર્વ્વન્ મર્ત્તલોકક્ષયં તથા ।। ૫-૩૬-
'હવે હું બધા દેવો સામે પગલાં લઉં છું—યજ્ઞો નાશ કરીશ અને મનુષ્યલોકનો પણ વિનાશ કરીશ.'
તતો વિધ્વસયામાસ યજ્ઞાનજ્ઞાનમોહિતઃ । બિબેદ સાધુમર્ય્યાદાં ક્ષયં ચક્ર ચ દેહિનામ્ ।। ૫-૩૬-
પછી, અજ્ઞાનથી ભ્રમિત થઈ, એ યજ્ઞોનો નાશ કર્યો, સારા આચરણની મર્યાદા તોડી અને જીવતોનો વિનાશ કર્યો.
દદાહ ચ વનોદ્દેશાન્ પુરગ્રામાન્તરાણિ ચ । ક્વચિજ્વ પર્વ્વતાક્ષેપૈર્ગ્રામાદીન્ સમચૂણોયત્ ।। ૫-૩૬-
એ જંગલો અને વિસ્તારો, શહેરો અને ગામડાં બળાવી નાખ્યા; ક્યાંક તો પર્વતો ફેંકીને ગામડાંને પીસી નાખ્યા.
શૈલાનુતૂપાટ્ય તોયેષુ મુમોચામ્બુનિધૌ તથા । પુનઞ્ચાર્ણવમધ્યસ્થઃ ક્ષોભયામાસ સાગરમ્ ।। ૫-૩૬-
પર્વતો અને વૃક્ષો ઉખાડી ને તેણે દરિયામાં ફેંકી દીધા; પછી દરિયાના વચમાં ઊભો રહીને તેણે તરંગોને ઉથલાવી દીધા.
તેન વિક્ષોભિતશ્વાબ્ધિરુદ્રેલોઽજાયત દ્રિજ । પ્લાવયંસ્તીરજાન્ ગ્રામાન્ પુરાદીનતિવેગવાન્ ।। ૫-૩૬-
તેના કારણે દરિયો ઉલટી ગયો અને ભારે પૂર આવ્યું, બ્રાહ્મણ! એ પૂરએ કાંઠા પાસેના ગામડાં અને શહેરો બધું વહેંચી નાખ્યું.
કામરૂપી મહારૂપં કૃત્વા સંસ્થાનશેષતઃ । લુણ્ઠન્ ભ્રમણસંમર્દ્દેઃ સઞ્ચૂર્ણાયતિ વાનરઃ ।। ૫-૩૬-
એ વાનરે મનગમતી મોટી આકાર ધારણ કરી, લૂંટફાટ, દોડધામ અને અથડામણથી બધું તોડી નાખ્યું.
તેન વિપ્રકૃતં સર્વ્વં જગદેતદૂદુરાત્મના । નિઃ સ્વાધ્યાયવષટૂકારં મૈત્રેયાસીત્ સુદુઃ ખિતમ્ ।। ૫-૩૬-
મૈત્રેય! એ વાનરનાં ઉશ્કેરાયેલા વર્તનથી આખું જગત ગડબડાઈ ગયું; વેદપાઠ અને યજ્ઞના ઉચ્ચાર બંધ થઈ ગયા અને ભારે દુઃખ ફેલાઈ ગયું.
એકદા રૈવતોદ્યાને પપૌ પાનં હલાયુધઃ । રેવતી ચ મહાભાગા તથૈવાન્યા વરસ્ત્રિયઃ ।। ૫-૩૬-
એક વખત રૈવતના બગીચામાં હલાયુધે મદિરા પીધી; રેવતી અને બીજી મહાન સ્ત્રીઓએ પણ પીધી.
ઉપગીયમાનો વિલસલ્લલનામૌલિમધ્યગઃ । રેમે યદુવરશ્વષ્ઠઃ કુવેર ઇવ મન્દરે ।। ૫-૩૬-
પ્રભા પાથરતી સ્ત્રીઓએ ગીત ગાતા, યદુઓના વડાએ તેમનું મન રમી લીધું, જેમ કે કુબેર મન્દર પર આનંદ માણે.
તતઃ સ વાનરોઽભ્યેત્ય ગૃહીત્વા સીરિણો હલમ્ । મુષલઞ્ચ ચકારાસ્ય સમ્મુખ઼્ચ બિડ઼મ્બનમ્ ।। ૫-૩૬-
પછી એ વાનર આવ્યો, સીરિણનું હલ પકડી લીધું અને હલ અને ગદા બંને તેની સામે ફેરવવા લાગ્યો.
તથૈવ યોષિતાં તાસાં જહાસાભિમુખં કપિઃ । પાનપૂર્ણાશ્વ કરકાંશ્વિક્ષેપાહત્ય વૈ તદા ।। ૫-૩૬-
એ જ રીતે, વાનરે એ સ્ત્રીઓ સામે જોઈને હસ્યું અને તેમના હાથમાંથી મદિરા ભરેલા પ્યાલા ફટકારી નાખ્યા.
તતઃ કોપપરીતાત્મા ભર્તૂસયામાસ તં બલઃ । તથાપિ તમવજ્ઞાય ચક્ર કિલકિલાધ્વનિમ્ ।। ૫-૩૬-
પછી બલદેવ ગુસ્સાથી ભરાઈને તેને દંડ આપવા ઊભા થયા; છતાં, વાનરે તેને અવગણ્યો અને જોરથી અવાજ કર્યો.
તતઃ સમુત્થાય બલો જગ્રાહ મુષલ રુષા । સોઽપિ શૈલશિલાં ભીમાં જગ્રાહ પ્લવગોત્તમઃ ।। ૫-૩૬-
પછી બલદેવ ગુસ્સામાં ઊભા રહી ગદા પકડી; અને વાનરોએ મોટો પથ્થર ઉઠાવી લીધો.
ચિક્ષેપ ચ સ તાં ક્ષિપ્તાં મુષલેન સહસ્ત્રધા । બિભેદ યાદવશ્વેષ્ઠઃ સા પપાત મહીતલે ।। ૫-૩૬-
વાનરે એ પથ્થર ફેંક્યું, પણ બલદેવે ગદાથી તેને હજાર ટુકડામાં ફોડી નાખ્યું; અને એ પથ્થર જમીન પર પડી ગયું.
આપતન્મુષલઞ્ચાસૌ સમુલ્લઙ્ઘય પ્લવઙ્ગમઃ । વેગેનાગમ્ય રોષેણ તલેનોરસ્યતાડ઼યત્ ।। ૫-૩૬-
ગદા પડતી હતી ત્યારે વાનર ઝડપથી કૂદ્યો અને ગુસ્સામાં આવી બલદેવની છાતી પર હાથથી ઘા માર્યો.
તતો બલેન કોપેન મુષ્ટિના મૂદ્ધિ તાડ઼િતઃ । પપાત રુધિરોદૂગારી દ્રિવિદઃ ક્ષીણાજીવિતઃ ।। ૫-૩૬-
પછી બલદેવે ગુસ્સામાં આવીને મુઠીથી તેના માથા પર માર્યો; દ્રવિડ લોહી ઉગળી પડ્યો અને તેનો પ્રાણ છૂટી ગયો.
પતતા તચ્છરીરેણ ગિરેઃ શ્વૃઙ્ગમદીર્ય્યત । મૈત્રેય!શતધા વજ્રિવજણેવ હિ તાડ઼િતમ્ ।। ૫-૩૬-
જ્યારે એનું શરીર પડ્યું, ત્યારે પર્વતનું શિખર તૂટી ગયું, મૈત્રેય! જાણે વીજળી પડવાથી તે સો ટુકડામાં વિખૂટી ગયું હોય.
પુષ્પવૃષ્ટિં તતો દેવા રામસ્યોપરિ ચિક્ષિપુઃ । પ્રશશંસુસ્તથાભ્યેત્ય સાધ્વેતત્તે મહત્ કૃતમ્ ।। ૫-૩૬-
પછી દેવતાઓએ રામ પર પુષ્પવર્ષા કરી, નજીક આવીને પ્રશંસા કરી કે, 'શાબાશ! તમે મહાન કાર્ય કર્યું છે.'
અનેન દુષ્ટકપિના દૈત્યપક્ષોપકારિણા । જગન્નિરાકૃતં વીર! દિષ્ટ્યાસૌ ક્ષયમાગતઃ ।। ૫-૩૬-
આ દુષ્ટ વાનરે, જે દૈત્યોની બાજુએ હતો, જગતને ત્રાસ આપ્યો હતો, વીર! સદભાગ્યે, હવે તેનો અંત આવ્યો છે.
ઇત્યુક્ત્વા દિવમાજગ્મુર્દેવા હ્ટષ્ટાઃ સગુહ્યકાઃ ।। ૫-૩૬-
આવી રીતે કહીને ખુશ થયેલા દેવતાઓ અને ગુહ્યકો સ્વર્ગે પરત ગયા.
એવંવિધાન્યનેકાનિ બલદેવસ્ય ધીમતઃ । કર્મ્માણ્યપરિમેયાણિ શેષસ્ય ધરણીબૃતઃ ।। ૫-૩૬-
આ રીતે, ધીરસ્વરૂપ બલદેવના અનગણિત અને અપરિમિત કાર્યોનું વર્ણન થાય છે, જે ધરતીના આધાર છે.