જહિ કૃત્યામિમામુગ્રાં વહ્નિજ્વાલાજટાલકામ્ । ચક્રમુત્સૃષ્ટમક્ષેષુ ક્રીડ઼ાસક્તેન લીલયા ।। ૫-૩૪-
આ ભયાનક, અગ્નિ જેવી વાળવાળી કૃત્યાને, દુષ્ટોના વિનાશ માટે રમતમાં ફેંકાતા તમારા ચક્રથી નાશ કરો.
તદગ્રિમાલાજટિલજ્વાલોદૂગારાતિભીષણામ્ । કૃત્યામનુજગામાશુ વિષ્ણુચક્ર સુદર્શનમ્ ।। ૫-૩૪-
પછી વિષ્ણુનું સુદર્શન ચક્ર, અગ્નિની માળા અને અગ્નિ ઉગાળતાં વાળવાળી ભયાનક કૃત્યાના પાછળ ઝડપથી દોડ્યું.
ચક્રગતાપવિધ્વસ્તા કૃત્યા માહેશ્વરી તદા । નનાશ વેગિની વેગાત્ તદપ્યનુજગામ તામ્ ।। ૫-૩૪-
ચક્રના ઘા થી મહેશ્વરની કૃત્યા છુટા પડવા લાગી, છતાં ઝડપથી આગળ વધતી રહી અને ચક્ર પણ તેના પાછળ જતું રહ્યું.
કૃત્.યા વારાણસીમેવ પ્રવિવેશ ત્વરાન્વિતા । વિષ્ણચક્રપ્રતિહતપ્રભાવા મુનિસત્તમ ।। ૫-૩૪-
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, કૃત્યા ઉતાવળમાં રહીને, વિષ્ણુના ચક્રથી તેની શક્તિ ઓછું થતાં પણ, વારાણસીમાં pravesh કરી ગઈ.
તતઃ કાશિબલં ભૂરિ પ્મથાનાં તથા બલમ્ । સમસ્તશસ્ત્રસ્ત્રયુતં ચક્રસ્યાભિમુખં યયૌ ।। ૫-૩૪-
પછી કાશીની મોટી સેના અને પિશાચોની પણ બધી જ શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોથી સજ્જ સેના ચક્ર સામે લડવા આગળ વધી.
શસ્ત્રસ્ત્રમોક્ષચતુરં દગ્ધ્વા તદૂબલમોજસા । કૃત્યાગર્ભામશેષાં તાં દગ્ધ્વા વારાણસીં પુરીમ્ ।। ૫-૩૪-
શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો ચલાવવામાં કુશળ એવા ચક્રએ પોતાની શક્તિથી આખી સેના ભસ્મ કરી નાખી, પછી કૃત્યા અને આખી વારાણસી પણ દહન કરી નાખી.
સભૂભૃદૂભૃત્યપૌરાન્તુ સાશ્વમાતઙ્ગમાનવામ્ । અશેષકોષકોષ્ઠાં તાં દુનિંરીક્ષ્યાં સુરૈરપિ ।। ૫-૩૪-
એ શહેર, રાજા, સેવકો, પ્રજાજન, ઘોડા, હાથી, માણસો અને બધી જ સંપત્તિ અને ભંડાર સાથે, એવું ભયાનક થયું કે દેવતાઓ પણ જોઈ શક્યા નહીં.
જ્વાલાપરિપ્લુતાશેષ-ગૃહૃ-પ્રાકારચત્વરામ્ । દદાહ તદ્ધરેશ્વક્રં સકલામેવ તાં પુરીમ્ ।। ૫-૩૪-
ઘરની દીવાલો, ઓટલા અને આખા શહેરમાં અગ્નિની જ્વાળાઓ ફેલાઈ ગઈ; હરિનું ચક્રએ આખું શહેર પૂરેપૂરું સળગાવી દીધું.
અક્ષીણામર્ષમત્યુગ્રસાધ્યસાધનસસ્પૃહમ્ । તજ્વક્ર પ્રસ્ફુરદ્દીપ્તિ વિષ્ણોરભ્યાયયૌ કરમ્ ।। ૫-૩૪-
એ ચક્ર, જેની તાકાત ઓછી થઈ નહોતી, ક્રોધથી તીવ્ર, અઘરું કાર્ય કરવા ઉત્સુક અને તેજસ્વી, એ ફરી વિષ્ણુના હાથમાં પાછું આવ્યું.
મૈત્રેય ઉવાચ । ભૂય એવાહમિચ્છામિ બલભદ્રસ્ય ધીમતઃ । શ્રોતુ પરાક્રમં બ્રહ્મન્ ! તન્મમાખ્યાતુમર્હસિ ।। ૫-૩૫-
મૈત્રેયે પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, હું ફરીથી બુદ્ધિશાળી બલભદ્રના પરાક્રમ વિશે સાંભળવા ઈચ્છું છું; કૃપા કરીને મને કહો.
યમુનાકર્ષણાદીનિ શ્રુતાનિ ભગવન્મયા । તત્ કથ્યતાં મહાભાગ! યદન્યત્ કૃતવાન્ બલઃ ।। ૫-૩૫-
હે મહાભાગ્યશાળી, યમુનાને ખેંચવાની અને બલરામજીના બીજા કાર્યોની વાત મેં સાંભળી છે; હવે બલદેવજીએ બીજું શું કર્યું તે કહો.
પરાશર ઉવાચ । મૈત્રેય!શ્રૂયતાં કર્મ્મ યદૂ રોમેણાભવત્ કૃતમ્ । અનન્તેનાપ્રમેયેણ શેષેણા ધરણીભૃતા ।। ૫-૩૫-
પરાશરે કહ્યું: હે મૈત્રેય, યાદવોમાં અનંત, જે અપરિમિત છે અને ધરતીને ધારણ કરે છે, એણે જે કાર્ય કર્યું તે સાંભળ.
દુર્ય્યોધનસ્ય તનયાં ખયંવરકૃતક્ષણામ્ । બલાદાદત્તવાન્ વીરઃ શામ્બો જામ્બવતીસુતઃ ।। ૫-૩૫-
વીર શામ્બ, જાંબવતીપુત્રે, દુર્યોધનની દીકરીને તેના સ્વયંવરમાંથી બળપૂર્વક લઈ ગયો.
તતઃ ક્રુદ્ધા મહાવીર્ય્યાઃ કર્ણ-દુર્ય્યોધનાદયઃ । ભીષ્મ-ગ્રોણાદયશ્ચૈવ બબુન્ધર્યઘિ નિર્જ્જિતમ્ ।। ૫-૩૫-૫?।। તચ્છ્રત્વા યાદવાઃ સર્વ્વે ક્રોધં દુર્ય્યોધનાદિષુ । મૈત્રેય! ચક્રુશ્વ તતો તિહન્તુ તે મહોદ્યમમ્ ।। ૫-૩૫-
પછી ક્રોધિત અને પરાક્રમી કર્ણ, દુર્યોધન અને બીજાઓ, તેમજ ભીષ્મ અને દ્રોણાદિએ, જીતેલા શામ્બને પકડી લીધો.
તાન્ નિવાર્ય્ય બલઃ પ્રાહ મદલોલાકુલાક્ષરમ્ । મોક્ષ્યન્તિ તે મદ્ધચનાદૂ યાસ્યામ્યેકો હિ કૌરવાન્ ।। ૫-૩૫-
આ સાંભળીને બધા યાદવો દુર્યોધન અને બીજાઓ પર ગુસ્સે થયા, હે મૈત્રેય, અને શામ્બને છોડાવવા માટે મોટું પ્રયાસ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.
બલદેવસ્તાતો ગત્વા નગરં નાગસાહ્વયમ્ । બાહ્યોપવનમધ્યેઽભૂદૂ ન વિવેશ ચ તતૂપુરમ્ ।। ૫-૩૫-
બલદેવએ તેમને રોકી દીધા અને ગર્વથી ભરેલા શબ્દોમાં કહ્યું: 'મારા કહેવા પર તેઓ તેને છોડશે; હું એકલો જ કૌરવો પાસે જઈશ.'
બલમાગતમાજ્ઞાય ભૂપા દુર્ય્યોધનાદયઃ । ગામર્ઘ્યમુદકઞ્ચૈવ રામાય પ્રત્યવેદયન્ ।। ૫-૩૫-
બલરામજી આવ્યા છે તે જાણીને, દુર્યોધન અને બીજા રાજાઓએ તેમને ગાય, અર્જ્ય અને પાણી જેવી મહેમાનગતિ આપીને સન્માન આપ્યું.
ગૃહીત્વા વિધિવત્ સર્વ્વં તતસ્તાનાહ કૌરવાન્ । આજ્ઞાપયત્યુગ્રસેનઃ શામ્બમાશુ વિમુઞ્ચત ।। ૫-૩૫-
બલરામજી એ બધું યોગ્ય રીતે સ્વીકારીને પછી કૌરવોને કહ્યું: 'ઉગ્રસેનની આજ્ઞા છે—શામ્બાને તરત છોડો.'
તતસ્તે તદૂચઃ શ્રુત્વા ભીષ્મદ્રોણાદયે દ્રિજ । કર્ણાદુર્ય્યોધનાદ્યાશ્વ ચક્રુધુર્દ્રિજસત્તમ ।। ૫-૩૫-
આ સાંભળીને ભીષ્મ, દ્રોણ, કર્ણ, દુર્યોધન અને તેમના સાથીઓ ગુસ્સે થઈ ગયા, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
ઊચુશ્વ કુપિતાઃ સર્વ્વે વાહ્લીકાદ્યાશ્વ કૌરવાઃ । અરાજ્યાર્હં યદોર્વ્વશમવેક્ષ્ય મુસલાયુધમ્ ।। ૫-૩૫-
વાહ્લીક અને બીજા બધા કૌરવો ગુસ્સે થઈને બોલ્યા: 'અમે મસાલા ધારણ કરનાર, રાજકાજ લાયક નહિ એવા યાદવને કેમ માનીએ?'
ભો ભોઃ !કિમેતદ્ભવતા બલભદ્રેરિતં બચઃ । આજ્ઞાં કુરુકુલોત્થાનાં યાદવઃ કઃ પ્રદાસ્યતિ ।। ૫-૩૫-
તેઓ બોલ્યા: 'અરે! બલરામ, તમે આ કેવી વાત કહી? કુરુ વંશને આજ્ઞા આપનાર યાદવ કોણ છે?'
ઉગ્રસેનોઽપિ યદ્યાજ્ઞાં કૌરવાણાં પ્રદાસ્યતિ । તદલં પાણ્ડુરચ્છત્રૈર્નૃ પયોગ્યૈર્વિડ઼મ્બિતૈઃ ।। ૫-૩૫-
જો ઉગ્રસેન પણ કૌરવોને આજ્ઞા આપશે, તો પછી રાજાઓને મળતી સફેદ છત્રછાયાં અને સન્માનની જરૂર શું?
તદૂગચ્છ બલ!પાપાઢ્ય શામ્બમન્યાયચેષ્ટિતમ્ । વિમોક્ષ્યામો ન ભવતો નોગ્રસેનસ્ય શાસનાત્ ।। ૫-૩૫-
'ચાલો બલરામ, શામ્બાએ ખોટું કર્યું છે અને તેને દંડ મળવો જોઈએ. અમે તેને તમારી કે ઉગ્રસેનની આજ્ઞાથી છોડવાના નથી.'
પ્રણતિર્યા કૃતાસ્માકમાર્ય્યાણાં કુકુરાન્ધકૈઃ । નનામ સા કૃતા કેયમાજ્ઞા સ્વામિનિ ભૃત્યતઃ ।। ૫-૩૫-
'કુકુર અને અંધકોએ અમને જે વંદન કર્યું, તે અમારી મહાનતાને કારણે હતું. હવે આ કેવી આજ્ઞા, જાણે માલિકે નોકરને આપે?'
ગર્વ્વમારોપિતા યુયં સમાનાસનભોજનૈઃ । કો દોષો ભવતાં નિતિર્યત્ પ્રીત્યા નાવલોકિતા ।। ૫-૩૫-
'તમે અમારાં બરાબર બેઠા અને ભોજનમાં ભાગીદારીથી ગર્વીલા બની ગયા છો. પ્રેમથી અમે તમને નાનાં માન્યા નહિ, તો તેમાં અમારો શું દોષ?'
અસ્માભિરર્ઘો ભવતો યોઽયં બલ! નિવેદિતઃ । પ્ર મૂણૈતન્નૈતદસ્માક કુલ્યં યુષ્મત્કુલોચિતમ્ ।। ૫-૩૫-
'બલરામ, અમે તમને જે અર્જ્ય આપ્યું, એ તો માત્ર શિષ્ટાચાર માટે હતું. એ અમારો રિવાજ નથી અને ન તો તમારા વંશને યોગ્ય છે.'
ઇત્યુક્ત્વા કુરવઃ સર્વ્વે ન મુઞ્ચામો હરેઃ સુતમ્ । કૃતૈકનિશ્વયાસ્તૂર્ણં વિવિશુર્ગજસાહ્વયમ્ ।। ૫-૩૫-
આવી વાત કહીને બધા કૌરવો બોલ્યા: 'હમેંશા, અમે હરિના પુત્રને છોડવાના નથી!' અને મક્કમ થઈને ઝડપથી ગજસાહ્વય સભામાં પ્રવેશ્યા.
મત્તઃકોપેન ચાઘૂર્ણંસ્તદધિક્ષેપજન્મના । અત્થાય પાર્ષ્ણ્યા વસુધાં જઘાન સ હલાયુધઃ ।। ૫-૩૫-
હલાયુધ એટલે બલરામ, આ અપમાનથી ભારે ગુસ્સે થઈ ગયા અને ગુસ્સામાં કંપતાં પગથી ધરતી પર જોરથી માર્યું.
તતો વિદારિતા પૃથ્વી પાર્ષ્ણિઘાતાન્મહાત્મનઃ । આસ્ફોટયામાસ તથા દિશઃ શબ્દેન પૂરયન્ ।। ૫-૩૫-
મહાન બલરામના પગરખાંના ઘા થી ધરતી ફાટી ગઈ અને એ અવાજથી ચારે દિશા ગૂંજી ઉઠી.
સ ઉવાચાતિતામ્રાક્ષો ભ્રુ કુટીકુટિલાનનઃ । અહો મદાપલેપોઽયમસારાણાં દ્રરાત્મનામ ।। ૫-૩૫-
તેઓ લાલ આંખે, ગુસ્સાથી મોઢું વાંકડું કરી બોલ્યા: 'આ ગર્વ તો ખાલી હૃદયવાળાઓને જ થાય છે.'