શમ્બરેણ હ્ટતો વીરઃ પ્રદ્યુ મ્રઃ સ કથં મુને ! શમ્બરશ્વ મહાવીર્ય્યઃ પ્રદ્યુ મ્નેન કથં હતઃ ।। ૫-૨૭-
હે મુનિ! શમ્બરે પ્રદ્યુમ્નને કેવી રીતે પકડી લીધો અને પછી પ્રદ્યુમ્ને એ મહાપરાક્રમી શમ્બરને કેવી રીતે માર્યો?
પરાશર ઉવાચ । ષષ્ઠેઽહ્નિ જાતમાત્રન્તુ પ્રદ્યુમ્ર સૂતિકાગૃહાત્ । મમૈષ હન્તેતિ મુને! હ્ટતવાન્ કાલશમ્બરઃ ।। ૫-૨૭-
પરાશરએ કહ્યું: જન્મના છઠ્ઠા દિવસે, કાળશમ્બરે વિચાર્યું કે 'મારે આને મારવો છે' અને પ્રસૂતિગૃહમાંથી પ્રદ્યુમ્નને લઈ ગયો.
હ્ટત્વા ચિક્ષેપ ચૈવૈનં ગ્રાહોગ્ર લવણાર્ણાવે । કલ્લોલજનિતાવર્ત્તે સુઘોરે મકરાલયે ।। ૫-૨૭-
પછી કાળશમ્બરે તેને પકડીને ભયાનક, મીઠા દરિયામાં ફેંકી દીધો, જ્યાં ભયાનક મગરો રહે છે અને મોજાંથી ભયાનક ઘૂંટણીઓ થાય છે.
પતિતં તત્ર ચૈવૈકો મત્સ્યો જગ્રાહ બાલકમ્ । ન મમાર ચ તસ્યાપિ જઠરેઽનલદીપિતઃ ।। ૫-૨૭-
ત્યાં એક માછલીએ એ બાળકને ગળી લીધો, પણ માછલીના પેટમાં અગ્નિ હોવા છતાં, તે બાળક મર્યો નહીં.
મતૂસ્યબન્ધશ્વ મત્સ્યોઽસૌ મત્સ્યૈરન્યૈઃ સહ દ્રિજ ! ઘાતિતોઽસુરવર્ય્યાય શમ્બરાય નિવેદિતઃ ।। ૫-૨૭-
પછી માછીમારોએ બીજી માછલીઓ સાથે એ માછલી પણ પકડી અને શમ્બર અસુરને આપી દીધી.
તસ્ય માયાવતી નામ પત્રી સર્વ્વગૃહેશ્વરી । કારયામાસ સૂદાનામાધિપત્યમનિન્દિતા ।। ૫-૨૭-
શમ્બરના ઘરમાં માયાવતી નામની સ્ત્રી હતી, જે બધાં રસોડાં Sambhaḷતી અને રસોઈયાઓની મુખ્ય હતી; તે નિર્દોષ હતી.
દારિતે મત્સ્યજઠરે સા દદર્શાતિશોભનમ્ । કુમારં મન્મથતરોર્દગ્ધસ્ય પ્રથમાઙ્કુરમ્ ।। ૫-૨૭-
જ્યારે માછલીનું પેટ ફાડવામાં આવ્યું, ત્યારે તેણે એક અતિ સુંદર બાળક જોયો, જે પહેલાં દગ્ધ થયેલા કામદેવની પ્રથમ કળી હતો.
કોઽયં કથમયં મત્સ્યજઠરં સમુપાગતઃ । ઇત્યેવં કૌતુકાવિષ્ટાં તાં તન્વીં પ્રાહ નારાદઃ ।। ૫-૨૭-
'આ કોણ છે અને માછલીના પેટમાં કેવી રીતે આવ્યો?' એમ આશ્ચર્યથી વિચારતી એ સુકુમારીને નારદજી એ સમયે બોલ્યા.
અયં સમસ્તજગતઃ સૂતિસંહારકારિણા । શમ્બરેણ હ્ટતઃ કૃષ્ણૃ-તનયઃ સૂતિકાગૃહાત્ ।। ૫-૨૭-
આ કૃષ્ણનો પુત્ર છે, જેને શમ્બરે, જે તમામ જગતમાં સંતાનનો નાશ કરે છે, પ્રસૂતિગૃહમાંથી પકડી લીધો હતો.
ક્ષિપ્તઃ સમુદ્ર મત્સ્યેન નિગીર્ણાસ્તે વશં ગતઃ । નરરત્રમિદં સુભ્રૂ વિસ્ત્રબ્ધા પરિપાલય ।। ૫-૨૭-
દરિયામાં ફેંકાઈને માછલીએ ગળી લીધો અને હવે એ તારી સંભાળમાં આવ્યો છે. હે સુંદર ભ્રૂવાળી, નિર્ભય થઈને આ બાળકની સંભાળ રાખ.
નારદેનૈવમુક્તા સા પાલયામાસ તં શિશુમ્ । બાલ્યાદેવાતિરાગેણ રૂપાતિશયમોહિતા ।। ૫-૨૭-
નારદજીના કહેવા મુજબ, તેણે એ બાળકને ઉછેર્યું. બાળપણથી જ તેની અદભુત સુંદરતાથી એ મોહિત થઈ ગઈ.
સ યદા યૌવનાભોગ-ભૂષિતોઽભૂન્મહામતે! સાભિલાષા તદા સાતિ બભૂવ ગજગામિની ।। ૫-૨૭-
હે મહામતિ! જ્યારે પ્રદ્યુમ્ન યુવાન બન્યો, ત્યારે એ ગજગામિની સ્ત્રીના મનમાં તેની માટે ઇચ્છા જાગી.
માયાવતી દદૌ તસ્મ માયાઃ સર્વ્વા મહામુન ! પ્રદ્યુ મ્રાયાતિરાગાન્ધા તન્નયસ્તહ્ટદયેક્ષણા ।। ૫-૨૭-
માયાવતી, પ્રદ્યુમ્ન માટે અતિશય પ્રેમથી અંધ બની, પોતાની બધી માયા-કલા તેને શીખવી દીધી અને તેની નજર માત્ર પ્રદ્યુમ્ન પર જ રહી.
પ્રસજ્જન્તીન્તુ તામાહ સ કાર્ષ્ણિઃ કમલેક્ષણામ્ । માતૃભાવમપાહાય કિમેવં વર્ત્તસેઽન્યથા ।। ૫-૨૭-
જ્યારે એ તેની તરફ આકર્ષાઈ, ત્યારે કૃષ્ણપુત્ર કમલનેત્રએ કહ્યું: 'માતૃભાવ છોડીને તું આવું કેમ વર્તે છે?'
સા ચાસ્મૈ કથયામાસ ન પુત્રસ્ત્વં મમેતિ વૈ । તનયં ત્વામયં વિષ્ણોહ્ટ તવાન્ કાલશમ્બરઃ ।। ૫-૨૭-
તેણીએ કહ્યું: 'તું મારો દીકરો નથી; તું તો વિષ્ણુનો પુત્ર છે. આ કાળશમ્બર તારો દુશ્મન છે.'
ક્ષિપ્તઃ સમુદ્ર મત્સ્યસ્ય સમ્પ્રાપ્તો જઠરાન્મયા । સા તુ રોદિતિ તે માતા કાન્તાદ્યાપ્યતિવત્સલા ।। ૫-૨૭-
તને દરિયામાં ફેંકી દેવામાં આવ્યો હતો, પછી માછલીએ તને ગળી લીધો અને પછી તું મને મળ્યો. છતાં તારી માતા, જે હંમેશા તને ખૂબ પ્રેમ કરે છે, આજે પણ તારી યાદમાં રડે છે.
ઇત્યુક્તઃ શમ્બરં યુદ્ધે પ્રદ્યુ મ્રઃ સ સમાહ્વયત્ । ક્રોધાકુલીકૃતમના યુયુધે ચ મહાબલઃ ।। ૫-૨૭-
આ સાંભળીને પ્રદ્યુમ્ને શમ્બરને યુદ્ધ માટે લલકાર્યો. ગુસ્સાથી ભરાયેલા મનથી, તે મહાન બળ સાથે લડ્યો.
હત્વા સૈન્યમશેષન્તુ તસ્ય દૈત્યસ્ય માધવિઃ । સપ્ત માયા વ્યતિક્રમ્ય માયાં પ્રયુયુજેઽશષ્ટમીમ્ ।। ૫-૨૭-
તે માધવે એ દૈત્યની આખી સેના નાશ કરી, પછી તેની સાત માયાઓને પાર કરી અને આઠમી માયાનો ઉપયોગ કર્યો.
તયા જઘાન તં દૈત્યં માયયા કાલશમ્બરમ્ । ઉત્પત્ય ચ તયા સાર્દ્ધમાજગામ પિતુર્ગૃહમ્ ।। ૫-૨૭-
આ માયાથી તેણે કાળશમ્બર દૈત્યને મારી નાખ્યો અને પછી તે માયાવતી સાથે પોતાના પિતાના ઘરે ગયો.
અન્તઃ પરે નિપતિતં માયાવત્યા સમન્વિતમ્ । તં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણસંકલ્પા બભૂવુઃ કૃષ્ણયોષિતઃ ।। ૫-૨૭-
જ્યારે કૃષ્ણની સ્ત્રીઓએ તેને માયાવતી સાથે આંતરપુરમાં પ્રવેશતા જોયો, ત્યારે તેમના મનમાં કૃષ્ણ જેવી ભાવના છવાઈ ગઈ.
રુક્મિણી ચાવદત્ પ્રેમૂણા પ્રમ્ણા સાશ્રુદૃષ્ટિરનિન્દિતા । ધન્યાયાઃ ખલ્વયં પુત્રો વર્ત્તતે નવયૌવને ।। ૫-૨૭-
રુક્મિણી, નિર્દોષ અને પવિત્ર, પ્રેમથી અને આંખોમાં આંસુ સાથે બોલી: 'મારો આ પુત્ર, ધન્ય છે, યુવાનીની પાંખે ઊભો છે.'
અસ્મિન્ વયસિ પુત્રો મે પ્રદ્યુ મ્રો યદિ જીવતિ । સભાગ્યા જનની વતૂસ! ત્વયા કાપિ વિભૂષિતા ।। ૫-૨૭-
જો મારા પુત્ર પ્રદ્યુમ્ન આ વયે જીવતો હોય, તો એના માટે એની માતા ખરેખર ભાગ્યશાળી છે, હે યુવાન, તારા જેવા પુત્રથી એ શોભાયમાન છે.
અથવા યાદૃશઃ સ્નેહો મમ યાદૃગૂ વપુસ્તવ । હરેરપત્યં સુવ્યક્ત ભવાન્ વત્સ!ભવિષ્યતિ ।। ૫-૨૭-
અથવા, જેમ મારું તારા પર પ્રેમ છે અને તારો રૂપ પણ મારા જેવું છે, એથી સ્પષ્ટ છે, વત્સ, કે તું હરિનો જ દીકરો છે.
એતિસ્મિન્નન્તરે પ્રાપ્તઃ સહ કૃષ્ણેન નારદઃ । અન્તઃ પુરચરીં દેવીં રુક્મિણીં પ્રાહ હર્ષયન્ ।। ૫-૨૭-
એ સમયે નારદ કૃષ્ણ સાથે આવ્યા અને આંતરપુરમાં ફરતી રુક્મિણીને આનંદથી સંબોધી.
એશ તે તનયઃ સુભ્રુ! હત્વા શમ્બરમાગતઃ । હ્ટતો યેનાભવદ્ બાલો ભવત્યાઃ સૂતિકાગૃહાત્ ।। ૫-૨૭-
હે સુંદર ભ્રૂવાળી, આ તારો પુત્ર છે, જે શમ્બરને મારી પાછો આવ્યો છે; બાળપણમાં તને પ્રસૂતિગૃહમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યો હતો.
ઇયં માયાવતી ભાર્ય્યા તનયસ્યાસ્ય તે સતી । શમ્બરસ્ય ન ભાર્ય્યેયં શ્રૂયતામત્ર કારણમ્ ।। ૫-૨૭-
આ માયાવતી તારા પુત્રની પવિત્ર પત્ની છે; એ શમ્બરની પત્ની નથી. આનું કારણ સાંભળ.
મન્મથે તુ ગતે નાશં તદુદ્ભવપરાયાણા । શમ્બરં મોહયામાસ માયારૂપેણ રૂપિણી ।। ૫-૨૭-
જ્યારે મનમથનો વિનાશ થયો, ત્યારે જેનું ધ્યેય તેના પુનર્જન્મનું હતું, એ રૂપવતી સ્ત્રીએ માયારૂપ ધારણ કરીને શમ્બરને મોહિત કર્યો.
વ્યવાયાદ્યુ પભોગેષુ રૂપં માયામયં શુભમ્ । દર્શયામાસ દૈત્યસ્ય તસ્યેયં મદિરેક્ષણા ।। ૫-૨૭-
ભોગ અને આનંદમાં, તેણે દૈત્યને પોતાનું સુંદર માયામય રૂપ બતાવ્યું; આ મદભરી આંખોવાળી એ જ સ્ત્રી છે.
કામોઽવતીર્ણઃ પુત્રસ્તે તસ્યેયં દયિતા રતિઃ । વિશઙ્કા નાત્ર કર્ત્તવ્યા સ્નુષેયં તવ શોભના ।। ૫-૨૭-
તારો પુત્ર કામદેવ રૂપે અવતર્યો છે અને આ તેની પ્રિય રતિ છે. કોઈ શંકા રાખીશ નહીં; આ સુંદર સ્ત્રી તારી વહુ છે.
તતો હર્ષસમાવિષ્ટા રુક્મિણી કેશવસ્તથા । નગરી ચ સમસ્તા સા સાધુ સાધ્વિત્યભાષત ।। ૫-૨૭-
પછી રુક્મિણી અને કેશવ આનંદથી ભરાઈ ગયા અને આખું શહેર પણ 'સારો! સારો!' એમ બોલી ઉઠ્યું.