કૃષ્ણોપિ યુયુધે તેન લીલયૈવ જગન્મયઃ । ખેદાચ્ચાલયતા કોપાન્નિજકેસરશ્ખોરમ્
જગતરૂપ કૃષ્ણ એ ચાણૂર સાથે રમતમાં જ યુદ્ધ કર્યું, અને થાક અને ક્રોધથી પોતાના સિંહ જેવા વાળ હલાવ્યા.
બલક્ષયં વિવૃદ્ધિં ચ દૃષ્ટ્વા ચાણૂકૃષ્ણયોઃ । વારયામાસ તૂર્યાણિ કંસઃ કોપપરાયણઃ
ચાણૂર અને કૃષ્ણમાં બળ ઘટતું અને વધતું જોઈને, ક્રોધથી ભરેલા કંસે વાદ્યયંત્રો બંધ કરાવ્યા.
મૃદંગાદિષુ તૂર્યેષુ પ્રતિષિદ્ધેષુ તત્ક્ષણાત્ । ખે સંગતાન્યવાદ્યંત દેવતૂર્યાણ્યનેકશઃ
તે ક્ષણે, જ્યારે મૃદંગ અને બીજા વાદ્યો બંધ થઈ ગયા, ત્યારે આકાશમાં અનેક દૈવી વાદ્યો એકસાથે વાગવા લાગ્યા.
જય ગોવિંદ ચાણૂરં જહિ કેશવ દાનવમ્ । અંતર્દ્ધાનગતા દેવાસ્તમૂચુરતિહર્ષિતાઃ
"જય ગોવિંદ! ચાણૂર દાનવને મારો, હે કેશવ!"—દેવતાઓ, દૃશ્યથી અદૃશ્ય રહીને, આનંદથી આમ બોલ્યા.
ચાણૂરેણ ચિરં કાલં પીડિત્વા મધુસૂદનઃ । ઉત્પાટ્ય ભ્રામયામાસ તદ્વધાય કૃતોદ્યમઃ
મધુસૂદને લાંબા સમય સુધી ચાણૂરને પીડ્યા પછી, તેને મારવાનો સંકલ્પ કરીને પકડીને ગોળ ગોળ ફેરવવા લાગ્યા.
ભ્રામયિત્વા શતગુણં દૈત્યમલ્લમમિત્રજિત્ । ભૂમાવાસ્ફોટયામાસ ગગને ગતજીવિતમ્
શત્રુઓના વિજયી કૃષ્ણે દૈત્ય મલ્લને સો વખત ગોળ ફેરવીને, જ્યારે તેનું પ્રાણ આકાશમાં જતું રહ્યું, ત્યારે તેને ધરતી પર ફેંકી દીધો.
ભૂમાવાસ્ફોટિતસ્તેન ચાણૂરઃ શતધાઽભવત્ । રક્તસ્રાવમહાપંકાં ચકાર ચ તદા ભુવમ્
કૃષ્ણે ધરતી પર ફેંકતાં જ ચાણૂર સો ટુકડામાં વિખેરાઈ ગયો, અને એ સમયે ધરતી પર લોહીનો મોટો તળાવ બની ગયો.
બલદેવોઽપિ તત્કાલં મુષ્ટિકેન મહાબલઃ । યુયુધે દૈત્યમલ્લેન ચાણૂરેણ યથા હરિઃ
એ સમયે બલદેવ પણ મહાબળવાન મુષ્ટિક દૈત્યમલ્લ સાથે એ જ રીતે લડ્યા જેમ હરિએ ચાણૂર સાથે લડ્યા હતા.
સોઽપ્યેનં મુષ્ટિના મૂર્ધ્નિ વક્ષસ્યાહત્ય જાનુના । પાતયિત્વા ધરાપૃષ્ઠે નિષ્પિપેષ ગતાયુષમ્
બલદેવે તેને મુઠીથી માથા પર, છાતી પર અને ઘૂંટણથી ઘા મારી, ધરતી પર પછાડી દીધો અને તેનું પ્રાણ છૂટી ગયું ત્યારે તેને ચકનાચૂર કરી નાખ્યો.
કૃષ્ણ સ્તોશલકં ભૂયો મલ્લરાજં મહાબલમ્ । વામમુષ્ટિપ્રહારેણ પાતયામાસ ભૂતલે
પછી કૃષ્ણે બલવાન મલ્લરાજ તોશલકને ડાબી મુઠીથી ઘા મારીને ધરતી પર પછાડી દીધો.
ચાણૂરે નહતે મલ્લે મુષ્ટેકે વિનિપાતિતે । નીતે ક્ષયં તોશલકે સર્વે મલ્લાઃ પ્રદુદ્રુ વુઃ
ચાણૂરને કુસ્તીમાં હરાવીને અને મુષ્ટિકને પણ પછાડી દીધા પછી, તોષલકનો પણ અંત આવ્યો ત્યારે બધા કુસ્તીબાજો ડરીને ભાગી ગયા.
વવલ્ગતુસ્તતો રંગે કૃષ્ણસંકર્ષણાવુભૌ । સમાનવયસો ગોપાન્બલાદાકૃષ્ય હર્ષિતૌ
પછી કૃષ્ણ અને સંકર્ષણ બંને આનંદથી રંગમંચમાં કૂદી પડ્યા અને પોતાની જ ઉમરના ગોપોને જોરથી પકડી લીધા.
કંસોઽપિ કોપરક્તાક્ષઃ પ્રાહોચ્ચૈર્વ્યાયતાન્નરાન્ । ગોપાવેતૌ સમાજૌઘાન્નિષ્ક્રામ્યેતાં બલાદિતઃ
કંસ ગુસ્સાથી આંખો લાલ કરી ઊંચે અવાજે રક્ષકોને આદેશ આપ્યો: 'આ બે ગોપો અને અહીં ભેગા થયેલા બધાને જોરથી બહાર કાઢો!'
નંદોઽપિ ગૃહ્યતાં પાપો નિર્ગલૈરાયસૈરિહ । અવૃદ્ધાર્હેણ દંડેન વસુદેવોઽપિ બધ્યતામ્
'નંદને અહીં પાપી તરીકે લોખંડની સાંકળથી બાંધી લો! અને વસુદેવને પણ યોગ્ય દંડ આપીને બાંધી નાખો!'
વલ્ગંતિ ગોપાઃ કૃષ્ણેન યે ચેમે સહિતાઃ પુરઃ । ગાવો નિગૃહ્ય તામેષાં યચ્ચાસ્તિ વસુ કિંચન
'કૃષ્ણ સાથે આવેલા જે ગોપો છે, તેમની ગાયોને પકડી લો અને એમની પાસે જે કંઈ ધન છે, તે બધું લઈ લો!'
એવમાજ્ઞાપયાનં તુ પ્રહસ્ય મધુસૂદનઃ । ઉત્પ્લુત્યારુહ્ય તં મંચં કંસં જગ્રાહ વેગતઃ
કંસ આવી રીતે આજ્ઞા આપી રહ્યો હતો ત્યારે મધુસૂદન હસી પડ્યા, ઝંપલાવીને મંચ પર ચડી ગયા અને ઝડપથી કંસને પકડી લીધો.
કેશ્ષ્વોઆ!કૃષ્ય વિગલત્કિરીટમવનીતલે । સ કંસં પાતયામાસ તસ્યોપરિ પપાત ચ
કૃષ્ણે કંસના વાળ પકડીને ખેંચ્યા, જેથી એનું મુગટ જમીન પર પડી ગયું, પછી કંસને નીચે ફેંકી દીધો અને પોતે પણ તેના ઉપર પડી ગયા.
અશ્ષોજગદાધારગુરુણા પતતોપરિ । કૃષ્ણેન ત્યાજિતઃ પ્રાણાનુગ્રસેનાત્મજો નૃપઃ
વિશ્વના ભારવાહક એવા શક્તિશાળી કૃષ્ણના ઘાતથી પડતા પડતા ઉગ્રસેનપુત્ર કંસે પ્રાણ છોડ્યા.
નૃતસ્ય કેશ્ષોઉ! તદા ગૃહીત્વા મધુસૂદનઃ । ચકર્ષ દેહં કંસસ્ય રંગમધ્યે મહાબલઃ
પછી મહાબલી મધુસૂદને કંસના વાળ પકડીને તેનું શરીર રંગમંચના મધ્યમાં ખેંચી લાવ્યું.
ગૌરવેણાતિપતતા પરિઘાતેન કૃષ્યતા । કૃતા કંસસ્ય દેહેન વેગેનેવ મહાંભસઃ
ઘાતની તીવ્રતા અને ખેંચાણના કારણે કંસનું શરીર જાણે ઝડપથી વહેતી મોટી નદી જેવું લાગી રહ્યું હતું.
કંસે ગૃહીતે કૃષ્ણેન તદ્ભ્રાતાઽભ્યાગતો રુષા । સુનામા બલભદ્રે ણ લીલયૈવ નિપાતિતઃ
કૃષ્ણે કંસને પકડી લીધો ત્યારે તેનો ભાઈ સુનામ ગુસ્સાથી આગળ આવ્યો, પણ બલભદ્રે તેને સહેલાઈથી પછાડી દીધો.
તતો હાહાકૃતં સર્વમાસીત્તદ્રં ગમંડલમ્ । અવજ્ઞયા હતં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણેન મથુરેશ્વરમ્
કૃષ્ણે મથુરાના રાજાને અદેખાઈથી મારી નાખ્યો તે જોઈને આખું સભામંડપ 'હાય હાય'ના રવથી ગુંજી ઉઠ્યું.
કૃષ્ણોઽપિ વસુદેવસ્ય પાદૌ જગ્રાહ સત્વરઃ । દેવક્યાશ્ચ મહાબાહુર્બલદેવસહાયવાન્
કૃષ્ણે બલદેવ સાથે ઝડપથી વસુદેવ અને દેવકીના પગ પકડી લીધા.
ઉત્થાપ્ય વસુદેવસ્તં દેવકી ચ જનાર્દનમ્ । સ્મૃતજન્મોક્તવચનૌ તાવેવ પ્રણતૌ સ્થિતૌ
વસુદેવ અને દેવકીએ જનાર્દનને ઊભા કરી લીધા અને જન્મ સમયે કહેલા વચનોને યાદ કરીને બંને હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા.
શ્રીવસુદેવ ઉવાચ। પ્રસીદ સીદતાં દત્તો દેવાનાં યો વરઃ પ્રભો । તથાવયોઃ પ્રસાદેન કૃતોદ્ધારસ્સ કેશવ
શ્રી વસુદેવ બોલ્યા: 'પ્રભુ, અમારે પર કૃપા કરો, અમે તમારા ચરણોમાં શરણ આવી ગયા છીએ. દેવતાઓને જે વરદાન મળ્યું હતું, તે હવે તમારી કૃપાથી અમારે પર પણ પૂરું થયું છે, હે કેશવ.'
આરાધિતો યદ્ભગવાનવતીર્ણો ગૃહે મમ । દુર્વૃત્તનિધનાર્થાય તેન નઃ પાવિતં કુલમ્
'પ્રભુ, તમે પૂજાયલ થયા અને દુષ્ટોના વિનાશ માટે મારા ઘરમાં અવતર્યા, તેથી અમારો કુળ પવિત્ર થયો છે.'
ત્વમંતઃ સર્વભૂતાનાં સર્વભૂતમયસ્થિતઃ । પ્રવર્ત્તેતે સમસ્તાત્મંસ્ત્વત્તો ભૂતભવિષ્યતી
'તમે બધા જીવમાં રહેલા છો, બધાનું મૂળ સ્વરૂપ છો. ભૂતકાળ અને ભવિષ્યમાં જે કંઈ થાય છે, તે બધું તમારાથી જ થાય છે, કેમ કે તમે સર્વના આત્મા છો.'
યજ્ઞૈસ્ત્વમિજ્યસેઽચિંત્ય સર્વદેવમયાચ્યુત । ત્વમેવ યજ્ઞો યષ્ટા ચ યજ્વનાં પરમેશ્વરઃ
'હે અચ્યૂત, તમે સર્વ દેવમય છો અને યજ્ઞોથી પૂજાય છો. તમે યજ્ઞ પણ છો, યજ્ઞ કરનાર પણ છો અને યજ્ઞ કરનારાઓના પરમેશ્વર પણ છો.'
સમુદ્ભવસ્સમસ્તસ્ય જગતસ્ત્વં જનાર્દન
હે જનાર્દન, તું આખા જગતનું મૂળ છે.
સાપહ્નવં મમ મનો યદેતત્ત્વયિ જાયતે । દેવક્યાશ્ચાત્મજપ્રીત્યા તદત્યંતવિડંબના
મારા મનમાં તારી સામે જે અંકાર આવે છે અને દેવકીના પુત્ર માટે જે મમતા થાય છે, એ તો મહાન ભ્રમ છે.