અયં હિ સર્વલોકસ્ય વિષ્ણોરખિલજન્મનઃ । અવતીર્ણો મહીમંશો નૂનં ભારહરો ભુવઃ
આ ખરેખર સર્વજનોના જન્મદાતા વિષ્ણુનો મહાન અંશ છે, જે ભૂમિનો ભાર ઘટાડવા માટે અવતરી આવ્યો છે.
ઇત્યેવં વર્ણિતે પૌરૈ રામે કૃષ્ણે ચ તત્ક્ષણાત્ । ઉરસ્તતાપ દેવક્યાઃ સ્નેહસ્નુતપયોધરમ્
જ્યારે શહેરના લોકો રામ અને કૃષ્ણનું વર્ણન કરતા હતા, એ ક્ષણે જ દેવકીના પ્રેમથી ભીંજાયેલા સ્તન ધબક્યા.
મહોત્સવમિવાસાદ્ય પુત્રાનનવિલોકનાત્ । યુવેવ વસુદેવોઽભૂદ્વિહાયાભ્યાગતાં જરામ્
પુત્રોના ચહેરા જોવા મળતાં જ મહોત્સવ જેવો આનંદ થયો, અને વસુદેવ તો જાણે વૃદ્ધાવસ્થાને છોડીને ફરી યુવાન બની ગયા.
વિસ્તારિતાક્ષિયુગલો રાજાંતઃપુરયોષિતામ્ । નાગરસ્ત્રીસમૂહશ્ચ દ્ર ષ્ટું ન વિરરામ તમ્
રાજમહેલની સ્ત્રીઓ વિશાળ આંખે નિરંતર નિહાળતી રહી, અને શહેરની સ્ત્રીઓ પણ તેને જોવાનું બંધ કરતી નહોતી.
સખ્યઃ પશ્યત કૃષ્ણસ્ય મુખમત્યરુણેક્ષણમ્ । ગજયુદ્ધકૃતાયાસસ્વેદાંબુકણિકાચિતમ્
મિત્રો, જુઓ કૃષ્ણનું ચહેરું, જેમાં ગાઢ લાલ આંખો છે, અને હાથી સાથેની લડાઈના પરિશ્રમથી પરસેવાના ટીપાં ચમકે છે.
વિકાસિશરદંભોજમપશ્યામજલોક્ષિતમ્ । પરિભૂયં સ્થિતં જન્મ સફલં ક્રિયતાં દૃશઃ
અમે તેનું ચહેરું શરદના ખીલેલા કમળ જેવું, પાણીથી ભીંજાયેલું અને સૌને ઉપર રહેતું જોઈ રહ્યા છીએ; આ જન્મમાં અમારી આંખો ધન્ય થાઓ.
શ્રીવત્સાંકં મહદ્ધામ બાલસ્યૈતદ્વિલોક્યતામ્ । વિપક્ષક્ષપણં વક્ષો ભુજયુગ્મં ચ ભામિનિ
સુંદરિ, જુઓ, શ્રીવત્સના ચિહ્નવાળો એ બાળક કેટલો તેજસ્વી છે; તેની છાતી, જે દુશ્મનોનો નાશ કરે છે, અને તેની બન્ને બાહુઓને પણ જુઓ.
કિં ન પશ્યસિ દુગ્ધેંદુમૃણાલધવલાકૃતિમ્ । બલભદ્ર મિમં નીલપરિધાનમુપાગતમ્
તમે કેમ નથી જોઈ રહી બલભદ્રને, જેનું રૂપ દૂધ, ચાંદ્ર અને કમળના ડાંઠ જેટલું ધોળું છે, અને જે હવે નીલા વસ્ત્રમાં આવ્યો છે?
વલ્ગતામુષ્ટિકેનૈવ ચાણૂરેણ તથા સખિ । ક્રીડતો બલભદ્ર સ્ય હરેર્હાસ્યં વિલોક્યતામ્
મિત્ર, જુઓ બલભદ્ર મુષ્ટિક અને ચાણૂર સાથે રમે છે, અને હરિનું સ્મિત પણ નિહાળો.
સખ્યઃ પશ્યત ચાણૂરં નિયુદ્ધાર્થમયં હરિઃ । સમુપૈતિ ન સંત્યત્ર કિં વૃદ્ધા મુક્તકારિણઃ
મિત્રો, જુઓ — હરિ ચાણૂર પાસે મલ્લયુદ્ધ માટે આગળ વધે છે; અહીં કોઈ સંકોચ નથી — શું મોટા લોકો આને મંજૂરી આપે છે?
ક્વ યૌવનોન્મુખીભૂતસુકુમારતનુર્હરિઃ । ક્વ વજ્રકઠિનાભોગશરીરોઽયં મહાસુરઃ
ક્યાં તો હરિનું કોમળ શરીર, જે હાલ યુવાનીમાં પ્રવેશી રહ્યું છે, અને ક્યાં આ મહાસુર, જેનું શરીર વજ્ર જેટલું કઠિન છે?
ઇમૌ સુલલિતૈરંગૈર્વર્ત્તેતે નવયૌવનૌ । દૈતેયમલ્લાશ્ચાણૂરપ્રમુખાસ્ત્વતિદારુણાઃ
આ બન્ને સુંદર અંગોવાળા, યુવાનીની પુર્ણતામાં છે, જ્યારે દૈત્ય મલ્લો, ચાણૂરને આગેવાન બનાવી, અત્યંત ભયાનક છે.
નિયુદ્ધપ્રાશ્નિકાનાં તુ મહાનેષ વ્યતિક્રમઃ । યદ્બાલબલિનોર્યુદ્ધં મધ્યસ્થૈસ્સમુપેક્ષ્યતે
મલ્લયુદ્ધના નિરિક્ષકોમાં આ બહુ મોટો અન્યાય છે કે જ્યારે એક બાળક અને એક બળવાન માણસ વચ્ચેની લડાઈ હોય ત્યારે મધ્યસ્થો ચુપચાપ જોઈ રહ્યા છે.
શ્રીપરાશર ઉવાચ। ઇત્થં પુરસ્ત્રીલોકસ્વ વદતશ્ચાલયન્ભુવમ્ । વવલ્ગ બદ્ધકક્ષ્યૐતર્જનસ્ય ભગવાન્હરિઃ
શ્રી પરાશરે કહ્યું: શહેરમાં, જ્યારે તે એમ બોલતો હતો અને ધરતી હલાવી રહ્યો હતો, ત્યારે ભગવાન હરિ કમરપટ્ટો બાંધીને લોકોની વચ્ચે ઉછળી પડ્યા.
બલભદ્રો ઽપિ ચાસ્ફોટ્ય વવલ્ગલલિતં તથા । પદેપદે તથા ભૂમિર્યન્ન શીર્ણા તદદ્ભુતમ્
બલભદ્ર પણ જમીન પર હાથ ફટકારીને સુંદર રીતે ઉછળી પડ્યા; દરેક પગલાએ ધરતી તૂટી ન ગઈ એ તો આશ્ચર્યની વાત હતી.
ચાણૂરેણ તતઃ કૃષ્ણો યયુધેઽમિતવિક્રમઃ । નિયુદ્ધકુશલો દૈત્યો બલભદ્રે ણ મુષ્ટિકઃ
પછી અનંત બળવાળા કૃષ્ણ ચાણૂર સાથે લડ્યા, અને દૈત્ય મલ્લ મુષ્ટિક, જે મલ્લયુદ્ધમાં નિષ્ણાત હતો, બલભદ્ર સામે ઊભો રહ્યો.
સન્નિપાતાવધૂતૈસ્તુ ચાણૂરેણ સમં હરિઃ । પ્રક્ષેપણૈર્મુષ્ટિભિશ્ચ કીલવજ્રનિપાતનૈઃ
હરિ અને ચાણૂર વચ્ચે મક્કમ પકડ, મુઠીઓના ઘા અને વીજળી જેવી ઝપટ સાથે યુદ્ધ થયું.
પાદોદ્ધૂતૈઃ પ્રમૃષ્ટૈશ્ચ તયોર્યુદ્ધમભૂન્મહત્
બન્ને વચ્ચેનું યુદ્ધ લાત, ધક્કા અને પકડ સાથે ખૂબ જ જોરદાર થયું.
અશસ્ત્રમતિઘોરં તત્તયોર્યુદ્ધં સુદારુણમ્ । બલપ્રાણવિનિષ્પાદ્યં સમાજોત્સવસન્નિધૌ
બન્ને વચ્ચેનું એ યુદ્ધ, હથિયાર વિના હોવા છતાં, ખુબ જ ભયાનક અને ભયંકર હતું, જેમાં બળ અને જિંદગીની શક્તિ દર્શાઈ રહી હતી અને તે મેળામાં સૌ સામે ચાલતું હતું.
યાવદ્યાવચ્ચ ચાણૂરો યુયુધે હરિણા સહ । પ્રાણહાનિમવાપાગ્ર્યાં તાવત્તાવલ્લવાલ્લવમ્
જ્યાં સુધી ચાણૂર અને હરિ વચ્ચે યુદ્ધ ચાલ્યું, ત્યાં સુધી ગોકુળના લોકો અને નગરવાસીઓ શ્વાસ રોકીને પરિણામની રાહ જોઈ રહ્યા હતા.
કૃષ્ણોપિ યુયુધે તેન લીલયૈવ જગન્મયઃ । ખેદાચ્ચાલયતા કોપાન્નિજકેસરશ્ખોરમ્
જગતરૂપ કૃષ્ણ એ ચાણૂર સાથે રમતમાં જ યુદ્ધ કર્યું, અને થાક અને ક્રોધથી પોતાના સિંહ જેવા વાળ હલાવ્યા.
બલક્ષયં વિવૃદ્ધિં ચ દૃષ્ટ્વા ચાણૂકૃષ્ણયોઃ । વારયામાસ તૂર્યાણિ કંસઃ કોપપરાયણઃ
ચાણૂર અને કૃષ્ણમાં બળ ઘટતું અને વધતું જોઈને, ક્રોધથી ભરેલા કંસે વાદ્યયંત્રો બંધ કરાવ્યા.
મૃદંગાદિષુ તૂર્યેષુ પ્રતિષિદ્ધેષુ તત્ક્ષણાત્ । ખે સંગતાન્યવાદ્યંત દેવતૂર્યાણ્યનેકશઃ
તે ક્ષણે, જ્યારે મૃદંગ અને બીજા વાદ્યો બંધ થઈ ગયા, ત્યારે આકાશમાં અનેક દૈવી વાદ્યો એકસાથે વાગવા લાગ્યા.
જય ગોવિંદ ચાણૂરં જહિ કેશવ દાનવમ્ । અંતર્દ્ધાનગતા દેવાસ્તમૂચુરતિહર્ષિતાઃ
"જય ગોવિંદ! ચાણૂર દાનવને મારો, હે કેશવ!"—દેવતાઓ, દૃશ્યથી અદૃશ્ય રહીને, આનંદથી આમ બોલ્યા.
ચાણૂરેણ ચિરં કાલં પીડિત્વા મધુસૂદનઃ । ઉત્પાટ્ય ભ્રામયામાસ તદ્વધાય કૃતોદ્યમઃ
મધુસૂદને લાંબા સમય સુધી ચાણૂરને પીડ્યા પછી, તેને મારવાનો સંકલ્પ કરીને પકડીને ગોળ ગોળ ફેરવવા લાગ્યા.
ભ્રામયિત્વા શતગુણં દૈત્યમલ્લમમિત્રજિત્ । ભૂમાવાસ્ફોટયામાસ ગગને ગતજીવિતમ્
શત્રુઓના વિજયી કૃષ્ણે દૈત્ય મલ્લને સો વખત ગોળ ફેરવીને, જ્યારે તેનું પ્રાણ આકાશમાં જતું રહ્યું, ત્યારે તેને ધરતી પર ફેંકી દીધો.
ભૂમાવાસ્ફોટિતસ્તેન ચાણૂરઃ શતધાઽભવત્ । રક્તસ્રાવમહાપંકાં ચકાર ચ તદા ભુવમ્
કૃષ્ણે ધરતી પર ફેંકતાં જ ચાણૂર સો ટુકડામાં વિખેરાઈ ગયો, અને એ સમયે ધરતી પર લોહીનો મોટો તળાવ બની ગયો.
બલદેવોઽપિ તત્કાલં મુષ્ટિકેન મહાબલઃ । યુયુધે દૈત્યમલ્લેન ચાણૂરેણ યથા હરિઃ
એ સમયે બલદેવ પણ મહાબળવાન મુષ્ટિક દૈત્યમલ્લ સાથે એ જ રીતે લડ્યા જેમ હરિએ ચાણૂર સાથે લડ્યા હતા.
સોઽપ્યેનં મુષ્ટિના મૂર્ધ્નિ વક્ષસ્યાહત્ય જાનુના । પાતયિત્વા ધરાપૃષ્ઠે નિષ્પિપેષ ગતાયુષમ્
બલદેવે તેને મુઠીથી માથા પર, છાતી પર અને ઘૂંટણથી ઘા મારી, ધરતી પર પછાડી દીધો અને તેનું પ્રાણ છૂટી ગયું ત્યારે તેને ચકનાચૂર કરી નાખ્યો.
કૃષ્ણ સ્તોશલકં ભૂયો મલ્લરાજં મહાબલમ્ । વામમુષ્ટિપ્રહારેણ પાતયામાસ ભૂતલે
પછી કૃષ્ણે બલવાન મલ્લરાજ તોશલકને ડાબી મુઠીથી ઘા મારીને ધરતી પર પછાડી દીધો.