નિયુદ્ધે તદ્વિનાશ્નો ભવદ્ભ્યાં તોષિતો હ્યહમ્ । દાસ્યામ્યભિમતાન્કામાન્નાન્યથૈતૌ મહાબલૌ
'જો તમે યુદ્ધમાં તેમને નાશ કરી દો તો હું ખુશ થઈને તમને ઇચ્છિત ઈનામ આપીશ; નહિંતર એ બંને ખૂબ જ બળવાન છે.'
ન્યાયતોન્યાયતો વાપિ ભવદ્ભ્યાં તૌ મમાહિતૌ । હંતાવ્યૌ તદ્વધાદ્રા જ્યં સામાન્યં વાં ભવિષ્યતિ
'ન્યાયથી કે અન્યાયથી, એ બંને મારા દુશ્મનોને તમારે જ મારવા છે; તેમનાં મૃત્યુથી તમને either યશ મળશે અથવા સામાન્ય ઇનામ.'
ઇત્યાદિશ્ય સ તૌ મલ્લૌ તતશ્ચાહૂય હસ્તિપમ્ । પ્રોવાચોચ્ચૈસ્ત્વયા મલ્લસમાજદ્વારિ કુંજરઃ
આ રીતે મલ્લોને આદેશ આપ્યા પછી, તેણે હાથીના સંભાળનારને બોલાવીને ઉંચા અવાજે કહ્યું: 'મલ્લસમાજના દ્વારે હાથીને ઊભો રાખો.'
સ્થાપ્યઃ કુવલયાપીડસ્તેન તૌ ગોપદારકૌ । ઘાતનીયૌ નિયુદ્ધાય રંગદ્વારમુપાગતૌ
'કુવલયાપીડને ત્યાં રાખવો અને એ ગોપાળ છોકરાઓ, જે યુદ્ધ માટે રંગમંચના દ્વારે આવે, તેમને મારી નાખવા.'
તમપ્યાજ્ઞાપ્ય દૃષ્ટ્વા ચ સર્વાન્મંચાનુપાકૃતાન્ । આસન્ન મરણઃ કંસઃ સૂર્યોદયમુદૈક્ષત
પછી તેને પણ આદેશ આપ્યા પછી અને બધાં મંચો તૈયાર થયેલા જોઈને, મૃત્યુ નજીક આવેલા કંસે સૂર્યોદયની રાહ જોઈ.
તતઃ સમસ્તમંચેષુ નાગરસ્સ તદા જનઃ । રાજમંચેષુ ચારૂઢાસ્સહ ભૃત્યૈર્નરાધિપાઃ
પછી બધાં મંચો પર નાગરિકો ભેગા થયા અને રાજાઓ પોતાના સેવકો સાથે રાજમંચ પર બેઠા.
મલ્લપ્રાશ્નિકવર્ગશ્ચ રંગમધ્યસમીપગઃ । કૃતઃ કંસેન કંસોઽપિ તુંગમંચે વ્યવસ્થિતઃ
મલ્લો અને દર્શકોનો જૂથ રંગમંચના મધ્યમાં કંસએ ગોઠવ્યો હતો; કંસ પોતે ઊંચા મંચ પર ઊભો રહ્યો હતો.
અંતઃપુરાણાં મંચાશ્ચ તથાઽન્યે પરિકલ્પિતાઃ । અન્યે ચ વારમુખ્યાનામન્યે નાગરયોષિતામ્
અંતઃપુરની સ્ત્રીઓ માટે પણ મંચો તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા, તેમજ મુખ્ય વેશ્યાઓ અને શહેરની અન્ય સ્ત્રીઓ માટે પણ અલગ અલગ મંચો ગોઠવાયા હતા.
નંદગોપાદયો ગોપા મંચેષ્વન્યેષ્વવસ્થિતાઃ । અક્રૂરવસુદેવૌ ચ મંચપ્રાંતે વ્યવસ્થિતૌ
નંદ અને ગોપો વગેરે બીજા મંચો પર બેઠા હતા; અક્રૂર અને વસુદેવ મંચના કિનારે ઊભા હતા.
નાગરીયોષિતાં મધ્યે દેવકીપુત્રગર્દ્ધિની । અંતકાલેઽપિ પુત્રસ્ય દ્રક્ષ્યામીતિ મુખં સ્થિતા
શહેરની સ્ત્રીઓ વચ્ચે એક એવી હતી, જે દેવકીના પુત્રને જોવા માટે આતુર હતી; તે અંતિમ ક્ષણ સુધી પણ 'હું મારા પુત્રને જોઈશ' એમ મોઢું તાકી બેઠી રહી.
વાદ્યમાનેષુ તૂર્યેષુ ચાણૂરે ચાતિવલ્ગતિ । હાહાકારપરે લોકે હ્યાસ્ફોટયતિ મુષ્ટિકે
જ્યારે વાદ્યયંત્રો વગાડી રહ્યા હતા અને ચાણૂર ઉછળકૂદ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે લોકો હાહાકાર કરી રહ્યા હતા અને મુષ્ટિક હાથ ફટકારી રહ્યો હતો.
ઈષદ્ધસંતૌ તૌ વીરૌ બલભદ્ર જનાર્દનૌ । ગોપવેષધરૌ બાલૌ રંગદ્વારમુપાગતૌ
એ સમયે બલભદ્ર અને જનાર્દન, બંને વીર, થોડુંક સ્મિત કરતા, ગોપ વેશમાં અને બાળરૂપે, રંગમંચના દ્વાર તરફ આવ્યા.
તતઃ કુવલયાપીડો મહામાત્રપ્રચોદિતઃ । અભ્યધાવત વેગેન હંતું ગોપકુમારકૌ
પછી કુવલયાપીડ નામનો હાથી, મહામાત્ર દ્વારા ઉશ્કેરાયેલો, બંને ગોપકુમારોને મારવા માટે ઝડપથી દોડી આવ્યો.
હાહાકારો મહાઞ્જજ્ઞે રંગમધ્યે દ્વિજોત્તમ । બલદેવોઽનુજં દૃષ્ટ્વા વચનં ચેદમબ્રવીત્
રંગમંચના મધ્યમાં મોટો હાહાકાર થયો; એ સમયે બલદેવએ પોતાના નાના ભાઈને જોઈને કહ્યું:
હંતવ્યો હિ મહાભાગ નાગોઽયં શત્રુચોદિતઃ
હે મહાભાગ્યશાળી, આ હાથી દુશ્મન દ્વારા ઉશ્કેરાયેલો છે, તેને અવશ્ય મારવો જોઈએ.
ઇત્યુક્તસ્સોઽગ્રજેનાથ બલદેવેન વૈ દ્વિજ । સિંહનાદં તતશ્ચક્રે માધવઃ પરવીરહા
એવી રીતે મોટા ભાઈ બલદેવના વચન સાંભળીને, માધવ, દુશ્મનોના વિનાશક, પછી સિંહની જેમ ગર્જના કરી.
કરેણ કરમાકૃષ્ય તસ્ય કેશિનિષૂદનઃ । ભ્રામયામાસ તં શૌરિરૈરાવતસમં બલે
કૃષ્ણે પોતાના હાથથી હાથીની સુંડ પકડી, અને એ શક્તિથી તેને ફરકાવ્યો, જાણે એ ઐરાવત જેટલો બળવાન હોય.
ઈશોપિ સર્વજગતાં બાલલીલાનુસારતઃ । ક્રીડિત્વા સુચિરં કૃષ્ણઃ કરિદંતપદાંતરે
સમગ્ર જગતના સ્વામી કૃષ્ણે બાળલીલા પ્રમાણે લાંબો સમય હાથીના દાંત વચ્ચે રમ્યા.
ઉત્પાટ્ય વામદંતં તુ દક્ષિણેનૈવ પાણિના । તાડયામાસ યંતારં તસ્યાસીચ્છતધા શિરઃ
પછી કૃષ્ણે જમણા હાથથી હાથીનો ડાબો દાંત ઉખાડી, એ દાંતથી મહાવતને માર્યો, જેના માથું તરત જ સો ટુકડા થઈ ગયું.
દક્ષિણં દંતમુત્પાટ્ય બલભદ્રો ઽપિ તત્ક્ષણાત્ । સ રોષસ્તેન પાર્શ્વસ્થાન્ ગજપાલાનપોથયત્
એ જ ક્ષણે બલભદ્રએ પણ જમણો દાંત ઉખાડી, અને ક્રોધથી નજીક ઊભેલા હાથીપાલકોને માર્યા.
તતસ્તૂત્પ્લુત્ય વેગેન રૌહિણેયો મહાબલઃ । જઘાન વામપાદેન મસ્તકે હસ્તિનં રુષા
પછી રોહિણીપુત્ર બલભદ્રે ઝડપથી ઉછળી, ડાબા પગથી હાથીના માથા પર ગુસ્સાથી પ્રહાર કર્યો.
સ પપાત હતસ્તેન બલભદ્રે ણ લીલયા । સહસ્રાક્ષેણ વજ્રેણ તાડિતઃ પર્વતો યથા
બલભદ્રે રમતમાં મારતાં જ હાથી જમીન પર પડી ગયો, જેમ ઇન્દ્રના વજ્રથી પર્વત તૂટી જાય છે તેમ.
હત્વા કુવલયાપીડં હસ્ત્યારોહપ્રચોદિતમ્ । મદાસૃગનુલિપ્તાંગૌ હસ્તિદંતવરાયુધૌ
કુવલયાપીડ હાથીને, જે હાથીપાલક દ્વારા ઉશ્કેરાયો હતો, મારીને, બંનેના શરીર લોહી અને મદથી લિપ્ત, અને હાથીના શ્રેષ્ઠ દાંત હથિયાર તરીકે પકડીને,
મૃગમધ્યે યથા સિંહૌ ગર્વલીલાવલોકિનૌ । પ્રવિષ્ટૌ સુમહારંગં બલભદ્ર જનાર્દનૌ
જેમ સિંહો હરણોના જૂથમાં ગર્વથી ફરતા હોય, તેમ બલભદ્ર અને જનાર્દન ગર્વભરી નજરે આસપાસ જોઈ, મહારંગમંચમાં પ્રવેશ્યા.
હાહાકારો મહાઞ્જજ્ઞે મહારંગે ત્વનંતરમ્ । કૃષ્ણોઽયં બલભદ્રો યમિતિ લોકસ્ય વિસ્મયઃ
વિશાળ રંગમંચમાં મોટો હોહલાંડો મચી ગયો, લોકો આશ્ચર્યથી બોલ્યા, 'આ કૃષ્ણ છે, અને એ બલભદ્ર છે!'
સોઽયં યેન હતા ઘોરા પૂતના બાલઘાતિની । ક્ષિપ્તં તુ શકટં યેન ભગ્નૌ તુ યમલાર્જુનૌ
આ એ જ છે, જેણે ભયાનક, બાળહંતારી પૂતનાને મારી નાખી; જેણે રથને ઉછાળી દીધો અને યમલાર્જુન વૃક્ષોને તોડી નાખ્યા.
સોયં યઃ કાલિયં નાગં મમર્દારુહ્ય વાલકઃ । ધૃતો ગોવર્દ્ધનો યેન સપ્તરાત્રં મહાગિરિઃ
આ એ બાળક છે, જેણે કાળિય નામના સાપને દબાવી દીધો હતો; જેણે સાત રાત સુધી ગોવર્ધન પર્વતને ઊંચે ધર્યો હતો.
અરિષ્ટો ધેનુકઃ કેશી લીલયૈવ મહાત્મના । નિહતા યેન દુર્વૃત્તા દૃશ્યતામેષ સોઽચ્યુતઃ
અરિષ્ટ, ધેનુક અને કેશી જેવા દુષ્ટો આ મહાન આત્માએ સહેલાઈથી માર્યા; જુઓ, આ અચ્યૂત છે.
અયં ચાસ્ય મહાબાહુર્બલભદ્રો ઽગ્રતોઽગ્રજઃ । પ્રયાતિ લીલયા યોષિન્મનોનયનનંદનઃ
અને અહીં તેનો શક્તિશાળી ભાઈ, બલભદ્ર, રમતાં રમતાં આગળ વધી રહ્યો છે, સ્ત્રીઓના દિલ અને આંખોને આનંદ આપતો.
અયં સ કથ્યતે પ્રાજ્ઞૈઃ પુરાણાર્થવિશારદૈઃ । ગોપાલો યાદવં વંશં મગ્નમભ્યદ્ધરિષ્યતિ
પંડિતો, જે પુરાણના અર્થમાં નિપુણ છે, એ જને ગોપાળ તરીકે ઓળખાવે છે, જે યાદવ વંશને, જે હાલ દુઃખમાં છે, ઉંચે ઉઠાવશે.