નિમગ્રશ્વ તતસ્તોયે સ દદર્ખ તથૈવ તૌ । સંસ્તૂયમાનૌ ગન્ધર્વ્વ-મુનિ-સિદ્ધ-મહોરગૈઃ ।। ૫-૧૮-
પછી ફરી પાણીમાં ડૂબીને, તેણે એમને એ જ રીતે જોયા, જેમને ગંધર્વો, મુનિઓ, સિદ્ધો અને મહાન સાપો સ્તુતિ કરતાં હતાં.
તતો વિજ્ઞાતસદ્ભાવઃ સ તુ દાનપતિસ્તથા । તુષ્ટાવ સર્વ્વવિજ્ઞાનમયમચ્યુતમીશ્વરમ્ ।। ૫-૧૮-
પછી, તેમનું સાચું સ્વરૂપ સમજીને, દાનપતિએ સર્વજ્ઞ, અચ્યૂત ભગવાનની સ્તુતિ કરી.
સન્માત્રરૂપિણેઽચિન્ત્યમહિમ્ને પરમાત્મને । વ્યાપિને નૈકરૂપૈકખરૂપાય નમો નમઃ ।। ૫-૧૮-
શુદ્ધ સત્તાનું સ્વરૂપ ધરાવનાર, અપરિમિત મહિમાવાળા, સર્વવ્યાપી, અનેક સ્વરૂપવાળા અને એક અવિનાશી સ્વરૂપ ધરાવનાર પરમાત્માને હું વારંવાર નમું છું.
સત્ત્વરૂપાય તેઽચિન્ત્ય! હવિર્ભૂતાય તે નમઃ । નમોઽવિજ્ઞાતપારાય પરાય પ્રકૃતેઃ પ્રભો ।। ૫-૧૮-
હે અચિંત્ય! સત્ત્વ સ્વરૂપ ધરાવનાર અને હવનરૂપ થયેલા તને નમન છે; હે પ્રભુ! જેનો પાર કોઈ જાણતો નથી, જે પ્રકૃતિથી પર છે, એ તને હું નમું છું.
ભૂતાત્મા ચેન્દ્રિયાત્મા ચ પ્રધાનાત્મા તથા ભવાન્ । આત્મા ચ પરમાત્મા ચ ત્વમેકઃ પઞ્ચધા સ્થિતઃ ।। ૫-૧૮-
તમે સર્વ જીવોના આત્મા, ઇન્દ્રિયોના આત્મા અને પ્રધાનના પણ આત્મા છો; તમે આત્મા અને પરમાત્મા, એ રીતે પાંચ રૂપે એક જ છો.
પ્રસીદ સર્વ્વ સર્વ્વાત્મન્ ક્ષરાક્ષરમયેશ્વર । બ્રહ્મ-વિષ્ણુ-શિવ્રાદ્યાભિઃ કલ્પનાભિરુદીરિતઃ ।। ૫-૧૮-
હે સર્વના સ્વરૂપ, સર્વના આત્મા, ક્ષર અને અક્ષર સ્વરૂપ ઈશ્વર! બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ વગેરે કલ્પનાઓ દ્વારા તારી વાત કરવામાં આવે છે; કૃપા કર.
અનાખ્યેયખરૂપાત્મન્!અનાખ્યેયપ્રયોજન! અનાખ્યેયાભિધાનં ત્વાં નતોઽસ્મિ પરમેશ્વર ।। ૫-૧૮-
હે જેને સ્વરૂપ, હેતુ અને નામ વર્ણવી શકાય તેમ નથી, એ પરમેશ્વર તને હું નમું છું.
ન યત્ર-નાથ!વિદ્યન્તે નામજાત્યાદિકલ્પનાઃ । તદૂ બ્રહ્મ પરમં નિત્યમવિકારિ ભવાનજઃ ।। ૫-૧૮-
હે નાથ! જ્યાં નામ, જાતિ વગેરે કલ્પનાઓ નથી, એ પરમ, શાશ્વત, અપરિવર્તનશીલ બ્રહ્મ તું જ છે, તું જન્મરહિત છે.
ન કલ્પનામૃતેઽર્થસ્ય સર્વ્વસ્યાધિગમો યતઃ । તતઃ કૃષ્ણાચ્યુતાનન્તબિષ્ણુસંજ્ઞાભિરીડયસે ।। ૫-૧૮-
કારણ કે દરેક વસ્તુનું જ્ઞાન કલ્પના વિના શક્ય નથી, તેથી તું કૃષ્ણ, અચ્યૂત, અનંત, વિષ્ણુ જેવા નામોથી પ્રસિદ્ધ છે.
સર્વ્વાર્થસ્ત્વમજ! વિકલ્પનાભિરેતદૂ દવાદ્ય જગદખિલં ત્વમેવ વિશ્વમ્ । વિશ્વાત્મંસ્ત્વમિતિ વિકારભાવહીનઃ સર્વ્વસ્મિન્ ન હિ ભબતોઽસ્તિ કિઞ્ચિદન્યત્ ત્વં બ્રહ્મા પશુપતિરર્ય્યમા વિધાતા ધાતા ત્વં ત્રિદશપતિઃ સમીરણોઽગ્રિઃ । તોયેશો ધનપતિરન્તકસ્ત્વમેકો ભિન્નાર્થૈર્જગદપિ પાસિ શક્તિભેદૈઃ ।। ૫-૧૮-
હે અજન્મા! તું સર્વમાં વ્યાપેલો છે; વિવિધ કલ્પનાઓથી આ આખું જગત તું જ છે. તું વિશ્વનો આત્મા છે, તારે કોઈ ફેરફાર નથી; તારા સિવાય બીજું કશું નથી. તું બ્રહ્મા, શિવ, અર્યમા, સર્જનહાર, પોષણહાર, દેવોનો સ્વામી, પવન, અગ્નિ, જળનો સ્વામી, ધનની દેવતા, યમરાજ—એક તું જ વિવિધ શક્તિઓથી જગતનું રક્ષણ કરે છે.
વિશ્વં ભવાન્ સૃજતિ સૂર્ય્યગભસ્તિરૂપોવિશ્વઞ્ચ તે ગુણમયોઽયમજ! પ્રપઞ્ચઃ । રૂપં પરં સદિતિવાચકમક્ષરં યજજ્ઞાનાત્મને સદસતે પ્રણાતોઽસ્મિ તસ્મૈ ।। ૫-૧૮-
તું વિશ્વની રચના કરે છે, તારા રૂપે સૂર્યકિરણો છે; હે અજન્મા! આ આખું જગત તારા ગુણોથી ભરેલું છે. જે પરમ સ્વરૂપ અક્ષર કહેવાય છે, તે સત્ય સ્વરૂપ છે; હું એ જ્ઞાનના આત્મા, સત્ય અને અસત્ય બંનેમાં રહેલા તને નમું છું.
અઁનમો વાસુદેવાય નમઃ સઙ્કર્ષણાય તે । પ્રદ્યુ મ્રાય નમસ્તુભ્યમનિરુદ્ધાય તે નમઃ ।। ૫-૧૮-
વાસુદેવને નમન, સંકર્ષણને નમન, પ્રદ્યુમ્નને નમન અને અનિરુદ્ધને પણ નમન.
એવમન્તર્જલે વિષ્ણુમભિષ્ટૂય સ યાદવઃ । અર્જ્જયામાસ સર્વ્વેશં પુષ્પૈર્ધૂપૈર્મનોરમૈઃ ।। ૫-૧૯-
પછી, પાણીમાં એ યાદવએ વિષ્ણુની સ્તુતિ કરી અને સર્વના સ્વામીનું સુગંધિત ફૂલ અને ધૂપથી ભક્તિપૂર્વક પૂજન કર્યું.
પરિત્યક્તાન્યવિષયો મનસ્તત્ર નિવેશ્ય સઃ । બ્રહ્મભૂતે ચિરં સ્થિત્વા વિરરામ સમાધિતઃ ।। ૫-૧૯-
એણે મનને બીજા બધા વિષયોથી દૂર કરીને ત્યાં જ લગાડ્યું, અને બ્રહ્માની સ્થિતિમાં લાંબો સમય તલ્લીન રહી, પછી ધ્યાનમાંથી બહાર આવ્યો.
કૃતકૃત્યમિવાત્માનં મન્યમાનો મહામતિઃ । આજગામ રથં ભૂયો નિગમ્ય યમુનામ્ભસઃ ।। ૫-૧૯-
પોતે જે કરવું હતું તે થઈ ગયું છે એમ માનીને, એ વિદ્વાન યમુનાના પાણીમાંથી બહાર આવીને ફરી રથ પાસે ગયો.
રામ-કૃષ્ણૌ ચ દદૃશે યથાપૂર્વ્વં રથે સ્થિતૌ । વિસ્મિતાક્ષસ્તદાક્રૂ રસ્તઞ્ચ કૃષ્ણોઽભ્યભાષત ।। ૫-૧૯-
એણે રથ પર રામ અને કૃષ્ણને પહેલાં જેવું જ ઊભા જોયા; ત્યારે અક્રૂર આશ્ચર્યથી આંખો પહોળી કરીને ઊભો રહ્યો, અને કૃષ્ણે એને ઉદ્દેશીને કહ્યું.
નૂનં તે દૃષ્ટમાશ્વર્ય્યમક્રૂર!યમુનાજલે । વિસ્મયોતૂફૂલ્લનયનો ભવાન્ સંલક્ષ્યતે યતઃ ।। ૫-૧૯-
"અક્રૂર, ચોક્કસ તું યમુનાના પાણીમાં કંઈ અદ્ભુત જોઈને આવ્યો છે, કેમ કે તારી આંખો આશ્ચર્યથી ફાટી નીકળી છે."
અન્તર્જલે યદાશ્વર્ય્યં દૃષ્ટં તત્ર મયાચ્યુત! તદત્રાપિ હિ પશ્યામિ મૂત્તિંમત્ પુરતઃ સ્થિતમ્ ।। ૫-૧૯-
"અચ્યૂત, મેં પાણીમાં જે અદ્ભુત રૂપ જોયું, એ જ રૂપ અહીં પણ તારા સમક્ષ ઊભું જોઈ રહ્યો છું."
જગદેતન્મહાશ્વર્ય્ય રૂપં યસ્ય મહાત્મનઃ । તેનાશ્વર્ય્યવરેણાહં ભવતા કૃષ્ણ!સઙ્ગતઃ ।। ૫-૧૯-
"કૃષ્ણ, તારી મહાશક્તિથી હું તારા સાથે જોડાયો છું, તું જ એ અદ્ભુત રૂપ છે, જેના રૂપમાં આખું જગત સમાયેલું છે."
તત્ કિમેતેન મથુરાં વ્રજામો મધુસૂદન! બિભેમિ કંસાદ્ધિગ્ જન્મ પરપિણ્ડોપજીવિનામ્ ।। ૫-૧૯-
"હવે આ બધાનો શું અર્થ? શું આપણે મથુરા જઈએ, મધુસૂદન? મને કંસનો ભય છે—દુઃખ છે એ લોકો માટે, જે બીજાના ભરોસે જીવતા હોય!"
ઇત્યુક્ત્વા ચોદયામાસ તાન્ હયાન્ વાતરંહસઃ । સમ્પ્રાપ્તશ્વાતિસાયાહ્ર સોઽક્રૂરો મથુરાં પુરીમ્ ।। ૫-૧૯-
આવું કહીને એણે ઝડપથી ઘોડાઓ દોડાવ્યા, અને અક્રૂર સાંજ પડતી મથુરા શહેરમાં પહોંચી ગયો.
વિલોક્ય મથુરાં કૃષ્ણં રામઞ્ચાહ સ યાદવઃ । પદ્ભયાં યાતં મહાવીર્ય્યો રથેનૈકો વિશામ્યહમ્ ।। ૫-૧૯-
મથુરા જોઈને એ યાદવે કૃષ્ણ અને રામને કહ્યું, "મારે મોટા બળથી તમને એકલાએ રથમાં અહીં લાવ્યો છું."
ગન્તવ્યં વસુદેવસ્ય ભવદ્ભયાં ન તથા ગૃહમ્ । યુવયોર્હિ કૃતે વૃદ્ધઃ સ કંસેન નિરસ્યતે ।। ૫-૧૯-
"તમારે મારા ઘરે નહીં, પણ વસુદેવના ઘરે જવું યોગ્ય છે, કેમ કે તમારાં કારણે એ વૃદ્ધને કંસે ઘરથી કાઢી મૂક્યો છે."
ઇત્યુત્તવા પ્રવિવેશાથ સોઽકૂરો મથુરાં પુરીમ્ । પ્રિવષ્ટૌ રામકૃષ્ણૌ, ચ રાજમાર્ગમુપાગતૌ ।। ૫-૧૯-
આવું કહીને અક્રૂર મથુરા શહેરમાં પ્રવેશ્યો, અને રામ-કૃષ્ણ રાજમાર્ગે આગળ વધ્યા.
સ્ત્રીભિર્નરૈશ્વ સાનન્દં લોચનૈરભિવીક્ષિતૌ । જગ્મતુલીલયા વીરૌ દૃફ્તૌ બાલગજાવિવ ।। ૫-૧૯-
બન્ને વીર, નાના હાથી જેવાં મજબૂત, રમતાં રમતાં ચાલતા હતા, અને સ્ત્રીઓ-પુરુષો આનંદથી તેમને જોઈ રહ્યા હતા.
ભ્રમમાણૌ તુ તૌ દૃષ્ટ્વા રજકં રઙ્ગકારકમ્ । અયાચેતાં સુરૂપાણિ વાસાંસિ રુચિરાનનૌ ।। ૫-૧૯-
તેઓ ફરતા ફરતા, તેજસ્વી ચહેરાવાળા બન્નેએ એક ધોબી અને રંગકામ કરનારને જોયા અને સુંદર વસ્ત્રો માંગ્યા.
કંસસ્ય રજકઃ સોઽથ પ્રસાદારૂઢ઼વિસ્મયઃ । બહૂન્યાક્ષેપવાક્યાનિ પ્રાહોચ્ચૈ રામ-કેશવૌ ।। ૫-૧૯-
કંસનો ધોબી, ગર્વ અને આશ્ચર્યથી ભરેલો, રામ અને કેશવને ઉંચા અવાજે ઘણાં કડક શબ્દો બોલ્યો.
તતસ્તલપ્રહારેણ કૃષ્ણસ્તસ્ય દુરાત્મનઃ । પાતયામાસ કાપેન રજકસ્ય શિરો ભુવિ ।। ૫-૧૯-
પછી કૃષ્ણે પોતાના હાથની ચપેટથી એ દુષ્ટ ધોબીનું માથું જમીન પર પાડી દીધું.
હત્વાદાય ચ વસ્ત્રાણિ પીતનીલામ્બરૌ તતઃ । કૃષ્ણ-રામૌ મુદા યુક્તૌ માલાકારગૃહં ગતૌ ।। ૫-૧૯-
એને મારીને, કૃષ્ણ અને રામ પીળાં અને વાદળી વસ્ત્ર પહેરી આનંદથી માળાવાળાના ઘરે ગયા.
વિકાશિનેત્રયુગલૌ માલાકારોઽતિવિસ્મિતઃ । એતૌ કસ્ય કુતો વૈતૌ મૈત્રેયાચિન્તયત્ તદા ।। ૫-૧૯-
માળાવાળાની આંખો આશ્ચર્યથી પહોળી થઈ ગઈ; એ વિચારી રહ્યો—'આ બન્ને કોણ છે? ક્યાંથી આવ્યા?'