સારં સમસ્તગોષ્ઠસ્ય વિધિના હરતા હરિમ્ । પ્રહ્ટતં ગોપયોષિતૂસુ નિર્ગુણેન દુરાત્મના ।। ૫-૧૮-
'ભાગ્યે હરી, જે આખા ગોપગામનું સાર છે, તેને દૂર લઈ જવામાં આવે છે અને ગોપીઓ નિર્દય અને દુષ્ટ દ્વારા છોડી દેવામાં આવી છે.'
ભાવગર્ભસ્મિતં વાક્યં વિલાસલલિતા ગતિઃ । નાગરીણામતીવૈતત્ કટાક્ષૈક્ષિતમેવ ચ ।। ૫-૧૮-
'શહેરની સ્ત્રીઓના છુપાયેલા અર્થવાળા વચન, રમૂજી અને લયબદ્ધ ચાલ, અને તેમની તીરછા નજર ખરેખર અનોખી છે.'
ગ્રામ્યો હરિરયં તાસાં વિલાસનિગડ઼ૈર્યુતઃ । ભવતીનાં પુનઃ પાશ્વ કયા યુત્તયા સમેષ્યતિ ।। ૫-૧૮-
'આ ગામનો હરી, રમૂજી લાવણ્યથી સજ્જ છે, હવે આપમાંથી કઈ એકના પાસેથી તે ફરી આવશે?'
એષૈષ રથમારુહ્ય મથુરાં યાતિ કેશવઃ । ક્રૂરેણાક્રૂ રકેણાત્ર નિરાશેન પ્રતારિતઃ ।। ૫-૧૮-
'આજે કેશવ રથ પર ચઢીને મથુરા જઈ રહ્યો છે, અહીં ક્રૂર અક્રૂર દ્વારા છેતરાયો છે, જે આશાવાન નથી.'
કિં ન વેત્તિ નૃશંસોઽત્ર અનુરાગપરં જનમ્ । યેનેમમક્ષ્ણોરાહ્લાદં નયત્યન્યત્ર નો હરિમ્ ।। ૫-૧૮-
'આ નિર્દયને ખબર નથી કે અહીંના લોકો કેટલા પ્રેમાળ છે? એ કેમ આપણાં હરીને, જે અમારી આંખોને આનંદ આપે છે, અહીંથી દૂર લઈ જાય છે?'
એશ રામેણ સહિતઃ પ્રયાત્યત્યન્તનિર્ઘૃણઃ । રથમારુહ્ય ગોવિન્દસ્ત્વર્ય્યતામસ્ય વારણો ।। ૫-૧૮-
'આ નિર્દય ગોવિંદ રામ સાથે રથ પર ચઢી જઈ રહ્યો છે; કોઈ તો તેને તરત અટકાવો.'
ગુરૂણામગ્રતો વક્તું કિં બ્રવપીષિ ન નઃ ક્ષમમ્ । ગુરવઃ કિં કરિષ્યન્તિ દગ્ધાનાં વિરહાગ્રિના ।। ૫-૧૮-
આપણા વડીલોથી આગળ બોલવાનો તારો ઇરાદો કેમ છે? એ અમારે યોગ્ય નથી. જે લોકો પહેલેથી જ વિયોગની આગમાં સળગ્યા છે, એમને માટે વડીલો શું કરી શકે?
નન્દગોપમુખા ગોપા ગન્તુમેતે સમુદ્યતાઃ । નોદ્યમં કુરુતે કશ્વિદૂ ગોવિન્દવિનિવર્ત્તને ।। ૫-૧૮-
નંદ અને અન્ય ગોપો હવે જવા તૈયાર છે, પણ ગોવિંદને પાછા લાવવાનો પ્રયત્ન કોઈ પણ નથી કરતો.
સુપ્રભાતાદ્ય રજની મથુરાવાસિયોષિતામ્ । પાસ્યન્ત્યચ્યુતવક્તાબ્જાં યાસાં નેત્રાલિપઙૂક્તયઃ ।। ૫-૧૮-
આજે મથુરાની સ્ત્રીઓ માટે રાત ખૂબ સુંદર રીતે વીતી છે, કેમ કે તેમની કાજલથી શોભિત આંખો આજે અચ્યૂતના કમળ જેવા મુખને પી જશે.
ધન્યાસ્તે પથિ યે કૃષ્ણામિતો યાન્ત્યનિવારિતાઃ । ઉદૂહિષ્યન્તિ પશ્યન્તઃ સ્વદેહં પુલકાઞ્ચિતમ્ ।। ૫-૧૮-
જે લોકો કૃષ્ણ સાથે અવરોધ વિના માર્ગે જઈ શકે છે, તેઓ ખરેખર ધન્ય છે; તેમને જોઈને તેમનું શરીર રોમાંચથી ભરાઈ જાય છે.
મથુરાનગરીપૌરનયનાનાં મહોતૂસવઃ । ગોવિન્દાવયવૈર્દૃષ્ટરતીવાદ્ય ભવિષ્યતિ ।। ૫-૧૮-
આજે મથુરાનગરના નાગરિકોની આંખો માટે મહાન ઉત્સવ થશે, કારણ કે તેઓ ગોવિંદના અંગોનું દર્શન કરશે.
કો નુ સ્વપ્રઃ સુભાગ્યાભિર્દૃષ્ટસ્તાભિરધોક્ષજમ્ । વિસ્તારિકાન્તિનયના યા દ્રક્ષ્યન્ત્યનિવારિતમ્ ।। ૫-૧૮-
આ શુભભાગ્યશાળી સ્ત્રીઓની વિશાળ આંખોથી અવરોધ વિના જે ભગવાનને નિહાળશે, એવા પોતાના લોકોમાં કોણ છે જેને એમણે જોયો હશે?
અહો ગોપીજનસ્યાસ્ય દર્શયિત્વા મહાનિધિમ્ । ઉદ્ધૃતાન્યત્ર નેત્રાણિ વિધાત્રાકરુણાત્મના ।। ૫-૧૮-
અરે! ગોપીઓએ આ મહાન ખજાનો દર્શન કર્યા પછી, નિર્દય સર્જનહારે હવે તેમની આંખોને બીજે જ લઈ ગયું છે.
અનુરાગેણ શૈથિલ્યમસ્માસુ વ્રજતા હરેઃ ! શૈથિલ્યમુપયાન્ત્યાશુ કરેષુ વલયાન્યપિ ।। ૫-૧૮-
હરિ જતાં જ આપણો પ્રેમ ઢીલો પડી રહ્યો છે; આપણા હાથની ચુડીઓ પણ તરત ઢીલી થઈ ગઈ છે.
અક્રૂરઃ ક્રૂરહ્ટદયઃ શીઘ્ર પ્રેરયતે હયાન્ । એવમાર્ત્તાસુ યોષિત્સુ ઘૃણા કસ્ય ન જાયતે ।। ૫-૧૮-
અકૃરાનું હૃદય ક્રૂર છે, તે ઘોડાઓને ઝડપથી દોડાવે છે; જ્યારે સ્ત્રીઓ એટલી વ્યથિત છે, ત્યારે કોને દયા ન આવે?
હા હા કૃષ્ણરથસ્યોચ્ચૈશ્વ ક્રરેણુર્નિરીક્ષ્યતામ્ । દૂરીકૃતો હરિર્યેન સોઽપિ રેણુર્ન લક્ષ્યતે ।। ૫-૧૮-
હાય! કૃષ્ણના રથથી ઊડેલો ધૂળ જુઓ; એ ધૂળથી હરિ દૂર લઈ જવામાં આવ્યો છે, અને હવે એ ધૂળ પણ નજરે નથી પડતી.
ઇત્યેવમતિહાર્દ્દન ગોપીજનનિરીક્ષિતઃ । તત્યાજ વ્રજભૂભાગં સહ રામેણ કેશવઃ ।। ૫-૧૮-
આ રીતે ગોપીઓ અત્યંત દુઃખ સાથે જોઈ રહી હતી ત્યારે, કેશવે રામ સાથે વ્રજભૂમિ છોડીને ચાલ્યા ગયા.
ગચ્છન્તો જવિતાશ્વેન રથેન યમુનાતટમ્ । પ્રાપ્તા મધ્યાહ્નસમયે રામાક્રૂ રજનાર્દ્દનાઃ ।। ૫-૧૮-
ઝડપથી દોડતા ઘોડાઓવાળા રથમાં બેસી, રામ, અકૃર અને દુશ્મનોને હરાવનાર યમુનાના કાંઠે મધ્યાહ્ને પહોંચી ગયા.
અથાહ કૃષ્ણમક્રૂરો ભવદ્ભયાં તાવદાસ્યતામ્ । યાવત્ કરોમિ કાલિન્દ્યામાહ્નિકાર્હણમમ્ભસિ ।। ૫-૧૮-
પછી અકૃરાએ કૃષ્ણને કહ્યું: 'મને થોડો સમય આપો, હું કાલિન્દી નદીમાં મધ્યાહ્ન સ્નાન કરી આવું.'
તથેત્યુક્તં તતઃ સ્ત્રાતઃ સ્વાચાન્તઃ સ મહામતિઃ । દધ્યૌ બ્રહ્મ પરં વિપ્ર!પ્રવિશ્ય યમુનાજલે ।। ૫-૧૮-
કૃષ્ણે 'હા' કહ્યું ત્યારે, તે વિદ્વાન વ્યક્તિ કૃષ્ણની પરવાનગી લઈને યમુનાના જળમાં પ્રવેશી, અને ત્યાં પરમ બ્રહ્માનું ધ્યાન કર્યું.
ફણાસહસ્ત્રમાલાઞય બલભદ્ર દદર્શ સઃ । કુન્દમાલાઙ્ગમુન્નિદ્ર-પદ્મપત્રારુણોક્ષણમ્ ।। ૫-૧૮-
ત્યાં તેણે હજાર ફણાવાળી માળા ધારણ કરેલા બલભદ્રને જોયા, જેમનું શરીર કુંદના ફૂલ જેવું ચમકતું હતું અને આંખો ખીલેલા કમળપત્ર જેવી લાલ હતી.
વૃતં વાસુકિરમ્ભાદ્યૈર્મહદ્ભિઃ પવનાશિભિઃ । સંસ્તૂયમાનં ગન્ધર્વૈર્વનમાલાવિભૂષિતમ્ ।। ૫-૧૮-
તે આસપાસ વાસુકિ અને બીજા મહાન પવન જેવા નાગોથી ઘેરાયેલા હતા, ગંધર્વો દ્વારા સ્તુતિ પામતા અને વનમાળા પહેરેલા હતા.
દધાનમસિતે વસ્ત્રે ચારુપદ્માવતંસકમ્ । ચારુકુણ્ડલિનં ભાન્તમન્તર્જલતલે સ્થિતમ્ ।। ૫-૧૮-
કાળાં વસ્ત્ર પહેરેલા, મસ્તકે સુંદર કમળનું શણગાર ધરાવતા, સુંદર કુંડળોથી શોભતા, તેઓ જળની અંદર ઊભેલા ચમકી રહ્યા હતા.
તસ્યોતૂસઙ્ગ ઘનશ્યામમાતામ્રાયતલોચનમ્ । ચતુર્બાહુમુદારાઙ્ગ ચક્રાદ્યાયુધભૂષણમ્ ।। ૫-૧૮-
તેમની ગોદમાં ઘનશ્યામ, તાંબાના રંગની વિશાળ આંખોવાળા, ચાર હાથવાળા, ઉદાર અંગવાળા અને ચક્ર વગેરે શસ્ત્રોથી શોભિત એવા ભગવાન હતા.
પીતે વસાનં વસને ચિત્રમાલ્ય-વિભૂષણામ્ । શક્રચાપતડ઼િન્માલા-વિચિત્રમિવ તોયદમ્ ।। ૫-૧૮-
પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા, રંગબેરંગી ફૂલોની માળા અને આભૂષણોથી સજ્જ, એ ભગવાન વરસાદના વાદળ જેવો લાગતો હતો, જેમ કે ઇન્દ્રધનુષની માળાથી શોભાયમાન વાદળ હોય તેમ.
શ્રીવત્સવક્ષસઞ્ચારુકેયૂરમુકુટોજ્જવલમ્ । દદર્શ કૃષ્ણમક્લિષ્ટ-પુણ્ડરીકાવતંસકમ્ ।। ૫-૧૮-
શ્રીવત્સના ચિહ્નથી શોભતા છાતી, તેજસ્વી કંકણ અને ઝગમગતા મુગટથી અલંકૃત, નિર્વિકાર કમળના ફૂલથી શોભાયમાન એવા કૃષ્ણ ભગવાનને તેણે જોયા.
સનન્દનાદ્યૈર્મુનિભિઃ સિદ્ધયોગૈરકલ્મષૈઃ । વિચિન્ત્યમાનં તત્રસ્થૈર્નાસાગ્રન્યસ્તલોચનૈઃ ।। ૫-૧૮-
ત્યાં તેણે સંદનદન અને બીજા મુનિઓને જોયા, જે યોગમાં પારંગત અને નિર્મળ હતા, અને જેમની નજર નાકના ટોચ પર સ્થિર હતી, તેઓ ભગવાનનું ધ્યાન કરતાં હતાં.
બલ-કૃષ્ણૌ તથાક્રૂરઃ પ્રત્યભિજ્ઞાય વિસ્મિતઃ । સોઽચિન્તયદૂ રથાચ્છીઘ્રં કથમત્રાગતાવિતિ ।। ૫-૧૮-
પછી અક્રૂરએ બલરામ અને કૃષ્ણને ઓળખી લીધા અને આશ્ચર્યચકિત થઈ વિચાર્યું: 'આ બંને રથમાંથી એટલા ઝડપથી અહીં કેવી રીતે આવી ગયા?'
વિવક્ષોઃ સ્તમ્ભયામાસ વાચં તસ્ય જનાર્દ્દનઃ । તતો નિષ્કમ્ય સલિલાદૂ રથમભ્યાગતઃ પુનઃ ।। ૫-૧૮-
જ્યારે તે બોલવા માંગતો હતો, ત્યારે જનાર્દનએ તેની વાણી અટકાવી; પછી પાણીમાંથી બહાર આવીને ફરી રથ પાસે પાછા ગયો.
દદર્શ તત્ર ચૈવોભૌ રથસ્યોપર્ય્યધિષ્ઠિતૌ । રામ-કૃષ્ણૌ યથાપૂર્વ્વં મનુષ્યવપુષાન્વિતૌ ।। ૫-૧૮-
ત્યાં તેણે બંને રામ અને કૃષ્ણને રથ પર પહેલાંની જેમ માનવ સ્વરૂપમાં બેઠેલા જોયા.