તાભિઃ પ્રસન્નચિત્તામભિર્ગોપીભિઃ સહ સાદરમ્ । રરામ રાસગોષ્ઠીભિરુદારચરિતો હરિઃ ।। ૫-૧૩-
હરિ, ઉત્તમ વર્તનવાળા, આનંદિત મનવાળી ગોપીઓ સાથે સન્માનપૂર્વક રાસમંડળમાં રમ્યા.
રાસમણડલબન્ધોઽપિ કૃષ્ણપાર્શ્વમનુજૂઝતા । ગોપીજનેન નૈવાભૂદેકસ્થાનસ્થિરાત્મના ।। ૫-૧૩-
રાસમંડળ રચાયો છતાં, ગોપીઓ શ્રીકૃષ્ણની નજીક રહેવાની ઉત્કંઠાથી એક જ જગ્યાએ સ્થિર રહી શકી નહીં.
હર્તે પ્રગૃહ્ય ચૈકૈકાં ગોપિકાં રાસમણડલીમ્ । ચકાર તત્કરસ્પર્શ-નિમીલિતદૃશં હરિઃ ।। ૫-૧૩-
હરિએ દરેક ગોપીનો હાથ પકડીને રાસમંડળ રચ્યો, અને તેમના સ્પર્શથી ગોપીઓની આંખો મીંચાઈ ગઈ.
તતઃ સ વવૃતે રાસશ્વલદૂવલયનિઃ સ્વનઃ । અનુયાતશરતૂકાવ્યગેયગીતિરનુક્રમાત્ ।। ૫-૧૩-
પછી રાસનો રમકડો ઘૂંઘાટ, પાયલની ઝણકાર અને ગીત-સંગીતની ધૂન સાથે ગૂંજવા લાગ્યો.
કૃષ્ણાઃ શરજ્વન્દ્રમસં કૌમુદીં કુમુદાકરમ્ । જગૌ ગોપીજનસ્ત્વેકં કૂષ્ણનામ પુનઃ પુનઃ ।। ૫-૧૩-
ગોપીઓએ કૃષ્ણ, શરદપૂનમનો ચાંદો, ચાંદની અને કમળતળાવના ગીતો ગાયા, પણ વારંવાર માત્ર કૃષ્ણનું નામ જ દોહરાવ્યું.
પરિવર્ત્તશ્રમેણોક ચલદૂવલયલાપિનીમ્ । દદૌ બાહુલતાં સ્કન્ધે ગોપી મધુનિઘાતિનઃ ।। ૫-૧૩-
ઘૂમતાં-ઘૂમતાં થાક આવી જતા અને પાયલ વાગતી, ત્યારે એક ગોપીએ મધુનિઘાતી શ્રીકૃષ્ણના ખભા પર પોતાની વાળી જેવી બાહ મૂકી.
કાચિત્ પ્રવિલસદૂબાહુઃ પરિરભ્ય ચુચુમ્બ તમ્ । ગોપી ગીતસ્તુતિવ્યાજ-નિપુણા મધુસૂદનમ્ ।। ૫-૧૩-
એક ગોપીએ તેજસ્વી બાહોથી શ્રીકૃષ્ણને ભેટી, ચુંબન કર્યું અને ગીત-સ્તુતિથી કુશળતાપૂર્વક મધુસૂદનની પ્રશંસા કરી.
ગોપી-કપોલ-સંશ્લેષમભિપત્ય હરેભુર્જૌ । પુલકોદૂગમશસ્યાય સ્વેદામ્બુઘનતાં ગતૌ ।। ૫-૧૩-
ગોપીનો ગાલ હરિના ગાલે લાગતા, તેના હાથ પર રોમાંચ છવાઈ ગયો અને પસીનો ઘનતા સાથે ટપકવા લાગ્યો.
રાસગેયં જગૌ કૃષ્ણેતિ યાવત્ તારતરધ્વનિઃ । સાધુ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિતાવત્ તા દ્રિગુણં અગુઃ ।। ૫-૧૩-
રાસગીત ગવાતાં 'કૃષ્ણ' નામનો સ્વર વધુ ઉંચો થતો ગયો; 'કૃષ્ણ, કૃષ્ણ' બોલતાં બોલતાં તેમની અવાજ ત્રણગણી થઈ ગઈ.
ગતે તુ ગમનં ચક્રુ ર્વલને સમ્મુખં યયુઃ । પ્રતિલોમાનુલોમાબ્યાં ભેજુર્ગોપાઙ્ગના હરિમ્ ।। ૫-૧૩-
શ્રીકૃષ્ણ જતાં, ગોપીઓ તેમને સામે જોઈ આગળ વધતી ગઈ, અને કેટલીક વિપરીત તો કેટલીક સીધી દિશામાં હરિ પાસે પહોંચી.
સ તથા સહ ગોપીભી રરામ મઘુસૂદનઃ । યથાબ્દકોટિપ્રમિતઃ ક્ષણસ્તેન વિનામવત્ ।। ૫-૧૩-
મધુસૂદન ગોપીઓ સાથે એવી મસ્તીમાં રમ્યા કે એક પળ પણ કરોડો વર્ષ જેટલું લાંબું લાગ્યું.
તા વાર્ય્યમાણાઃ પતિભિઃ પિતૃભિર્ભ્રાતૃભિસ્તથા । કૃષ્ણાં ગોપાઙ્ગના રાત્રૌ રમયન્તિ રતિપ્રિયાઃ ।। ૫-૧૩-
પતિઓ, પિતાઓ અને ભાઈઓ દ્વારા અટકાવાય છતાં, ગોપીઓ રાતે કૃષ્ણ સાથે આનંદ માણતી હતી.
સોઽપિ કૈશોરકવયો માનયન્ મધુસૂદનઃ । રેમે તાભિરમેયાત્મા ક્ષપાસુ ક્ષપિતાહિતઃ ।। ૫-૧૩-
મધુસૂદન પણ ગોપીઓના યુવાન પ્રેમને માન આપીને, તેમની સાથે એવી મજા માણતા કે રાતો પળ જેવી વીતી જતી.
તદ્ભર્ત્તૃષુ તથા તાસુ સર્વ્વભૂતેષુ ચેશ્વરઃ । આત્મખરૂપરૂપોઽસૌ વ્યાપ્ય સર્વ્વમવસ્થિતઃ ।। ૫-૧૩-
એ ઈશ્વર પોતાના સ્વરૂપે, ગોપીઓના પતિઓમાં, ગોપીઓમાં અને બધા જીવોમાં વ્યાપી રહ્યો છે.
યથા સમસ્તભૂતેષુ નભોઽગ્રિઃ પૃથિવી જલમ્ । વાયુશ્વાત્મા તથૈવાસૌ વ્યાપ્ય સર્વ્વમવસ્થિતઃ ।। ૫-૧૩-
જેમ આકાશ, અગ્નિ, પૃથ્વી, પાણી અને વાયુ બધા જીવોમાં વ્યાપી છે, તેમ એ પણ સર્વત્ર વ્યાપી રહ્યો છે.
શ્રીપરાશર ઉવાચ। પ્રદોષાગ્રે કદાચિત્તુ રાસાસક્તે જનાર્દને। ત્રાસયન્સમદો ગોષ્ઠમરિષ્ટસ્સમુપાગમત્
શ્રી પરાશર કહે છે: એક વખત સાંજના આરંભે, જયારે જનાર્દન રાસમાં લીન હતા, ત્યારે અરીષ્ઠ ગોપગામમાં ભય ફેલાવતો આવ્યો.
સ તોયતોયદચ્છાયસ્તીક્ષ્ણશૃંગોર્કલોચનઃ। ખુરાગ્રપાતૈરત્યર્થં દારયન્ધરણીતલમ્
એનું શરીર મેઘ જેવી છાંયાવાળું, તીક્ષ્ણ શિંગ અને ભયાનક આંખોવાળું હતું; એના ખુરથી જમીન ખૂબ ઉખેડી નાખતો હતો.
લેલિહાનસ્સનિષ્પેષં જિહ્વયોષ્ઠૌ પુનઃપુનઃ। સંરંભાવિદ્ધલાંગૂલઃ કઠિનસ્કંધબંધનઃ
એ વારંવાર જીભથી હોઠ ચાટતો, ગુસ્સાથી પૂંછડી ફૂલાવી, મજબૂત ખભા સાથે હિંસક ભાવથી દોડતો હતો.
ઉદગ્રકકુદાભોગપ્રમાણો દુરતિક્રમઃ। વિણ્મૂત્રલિપ્તપૃષ્ઠાંગો ગવામુદ્વેગકારકઃ
મોટા કૂંપળાવાળો, અપરમપાર અને અપરાજેય, એનું શરીર ગૌમૂત્ર અને ગૌમયથી લપેટાયેલું, ગાયોમાં ભય ફેલાવતો હતો.
પ્રલંબકંઠોઽતિમુખસ્તરુખાતાંકિતાનનઃ। પાતયન્સ ગવાં ગર્ભાન્દૈત્યો વૃષભરૂપધૃક્
લટકતી ગરદન, વિશાળ મોઢું અને ઝાડના ઘા લાગેલા ચહેરાવાળો એ દૈત્ય, વાછરડાંઓને જમીન પર ફેંકી દેતો હતો.
સૂદયંસ્તાપસાનુગ્રો વનાનટતિ યસ્સદા
એ તપસ્વીઓ પર ક્રૂર હતો અને હંમેશા જંગલોમાં તબાહી મચાવતો ફરતો.
તતસ્તમતિઘોરાક્ષમવેક્ષ્યાતિભયાતુરાઃ। ગોપા ગોપસ્ત્રિયશ્ચૈવ કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ ચુક્રુશુઃ
પછી, એ ભયાનક દૈત્યને જોઈ, ગોપો અને ગોપીઓ ખૂબ ડરી ગયા અને 'કૃષ્ણ! કૃષ્ણ!' એમ બૂમો પાડવા લાગ્યા.
સિંહનાદં તતશ્ચક્રે તલશબ્દં ચ કેશવઃ। તચ્છબ્દશ્રવણાચ્ચાઽસૌ દામોદરમુપાયયૌ
પછી કેશવએ સિંહની દહાડ કરી અને હાથ સાથે અવાજ કર્યો; એ અવાજ સાંભળી અરીષ્ઠ દામોદર પાસે આવ્યો.
અગ્રન્યસ્તવિષાણાગ્રઃ કૃષ્ણકુક્ષિકૃતેક્ષણઃ । અભ્યધાવત દુષ્ટાત્મા કૃષ્ણં વૃષભદાનવઃ
શિંગનો ટોચ આગળ રાખીને, કૃષ્ણના પેટ તરફ નજર ગાડીને, દુષ્ટ દૈત્ય-વૃષભ કૃષ્ણ પર દોડ્યો.
આયાંતં દૈત્યવૃષભં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણો મહાબલઃ। ન ચચાલ તદા સ્થાનાદવજ્ઞાસ્મિતલીલયા
દૈત્ય-વૃષભને આવતો જોઈ, મહાબળવાન કૃષ્ણ પોતાના સ્થાનેથી હલ્યા નહીં અને અવમાનીય સ્મિત સાથે ઊભા રહ્યા.
આસન્નં ચૈવ જગ્રાહ ગ્રાહવન્મધુસૂદનઃ। જઘાન જાનુના કુક્ષૌ વિષાણગ્રહણાચલમ્
જ્યારે એ નજીક આવ્યો, ત્યારે મધુસૂદને એને પકડી લીધો, ઘૂંટણે તેના પેટમાં માર્યો અને શિંગ મજબૂતીથી પકડી લીધા.
તસ્ય દર્પબલં ભંક્ત્વા ગૃહીતસ્ય વિષાણયોઃ। અપીડયદરિષ્ટસ્ય કંઠં ક્લિન્નમિવાંબરમ્
એના શિંગ પકડી, એનો અભિમાન અને બળ તોડી, કૃષ્ણે અરીષ્ઠનો ગળો એવી રીતે દબાવ્યો જેમ ભીનું કપડું પિછડાય.
ઉત્પાટ્ય શૃંગમેકં તુ તેનૈવાતાડયત્તતઃ। મમાર સ મહાદૈત્યો મુખાચ્છોણિતમુદ્વમન્
પછી, એક શિંગ ઉખાડી, એ જથી તેને માર્યો; એ મહાદૈત્ય મોઢામાંથી લોહી ઉગળી મરી ગયો.
તુષ્ટુવુર્નિહતે તસ્મિન્દૈત્યે ગોપા જનાર્દનમ્ । જંભે હતે સહસ્રાક્ષં પુરા દેવગણા યથા
જ્યારે એ દૈત્યનો અંત થયો, ત્યારે ગોપાળોએ જનાર્દનનું એ જ રીતે સ્તુતિ કરી, જેમ દેવતાઓએ કદીકાળે જંભાસુરના વિનાશ પછી ઇન્દ્રની કરી હતી.
શ્રીપરાશર ઉવાચ। કકુદ્મતિ હતેઽરિષ્ટે ધેનુકે વિનિપાતિતે । પ્રલંબે નિધનં નિધનં નીતે ધૃતે ગોવર્દ્ધનાચલે
શ્રી પરાશર કહે છે: કકુદમતીના મૃત્યુ પછી, અરીષ્ટ અને ધેનુક પણ સંહારાયા, પ્રલંબનો પણ અંત થયો અને ગોવર્ધન પર્વત ઉંચકાયો.