અન્યાં બ્રવીતિ ભો ગોપા!નિઃ શઙ્કઃ સ્થીયતામિહ । અલં બૃષ્ટિભયેનાત્ર ધૃતો ગોવર્દ્ધનો મયા ।। ૫-૧૩-
બીજી ગોપી બોલી, 'અરે ગોપાલો, ડરશો નહીં—અહીં નિર્ભય રહી જાઓ! મેં ગોવર્ધન પર્વત ઉંચક્યો છે, વરસાદથી ડરવાની જરૂર નથી.'
ધેનુકોઽયં મયા ક્ષિપ્તો વિચરન્લુ યથેચ્છયા । ગોપી બ્રવીતિ વૈ ચાન્યા કૃષ્માલીલાનુકારિણી ।। ૫-૧૩-
બીજી ગોપી, કૃષ્ણની નકલ કરતાં, બોલી, 'મેં ધેનુકાસુરને ફેંકી દીધો છે; હવે હું મનમુક્ત ફરું છું.'
એવં નાનાપ્રકારાસુ કૃષ્ણચેષ્ટાસુ તાસ્તદા । ગોપ્યા વ્યગ્રાઃ સમં ચરૂ રમ્ય વૃન્દાવનાન્તરમ્ ।। ૫-૧૩-
આ રીતે, ગોપીઓ કૃષ્ણની વિવિધ લીલાઓની નકલ કરતી, સૌ સાથે મળીને સુંદર વ્રિંદાવનના બગીચામાં ફરવા લાગી.
વિલોક્યૈકા ભુવં પ્રાહ્ ગોપી ગોપવરાઙ્ગના । પુલકાઞ્ચિતસર્વ્વાઙ્ગી વિકાશિ-નયનોત્પલા ।। ૫-૧૩-
પૃથ્વી જોઈને, ગોપીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી એક ગોપી, આખું શરીર આનંદથી રોમાંચિત અને કમળ જેવી આંખો ફેલાઈ, બોલી:
ધ્વજવજ્રાઙ્કુ શાબ્જાઙ્ક-રેખાવન્ત્યાલિ પશ્યત । પદાન્યેતાનિ કૃષ્ણસ્ય લીલાલઙ્કૃતગામિનઃ ।। ૫-૧૩-
'આ પગલાં જુઓ, ધ્વજ, વજ્ર, અંકુશ અને કમળના ચિહ્નોથી શોભાયમાન—આ તો કૃષ્ણના પગલાં છે, જેની ચાલ લીલાથી ભરપૂર છે.'
કાપિ તેમ સમં યાતા કૃતપુણ્યા મદાલસા । પદાનિ તસ્યાશ્ચૈતાનિ ઘનાન્યલ્પતનૂનિ ચ ।। ૫-૧૩-
કોઈ ભાગ્યશાળી, સૌંદર્યથી ભરપૂર ગોપી કૃષ્ણ સાથે ગઈ છે; આ તેના પગલાં છે, કૃષ્ણના પગલાંની બાજુમાં, નાજુક અને નજીક.
પુષ્પાવચયમત્રોચ્ચૈશ્વક્રે દામોદરો ધ્રુ વમ્ । યેનાગ્રાક્રાન્તિમાત્રાણિ પદાન્યત્ર મહાત્મનઃ ।। ૫-૧૩-
અહીં દામોદરે ચોક્કસપણે તેના માટે ફૂલ તોડ્યા છે, કારણ કે અહીં માત્ર તેના પગલાંની આગળની છાપ દેખાય છે.
અત્રોપવિશ્ય સા તેન કાપિ પુષ્પૈરલઙ્કૃતા । અન્યજન્મનિ સર્વ્વાત્મા વિષ્ણુરભ્યર્જ્વિતો યયા।। ૫-૧૩-
અહીં તે કૃષ્ણ સાથે બેઠી હતી, ફૂલોની શોભાથી સજાયેલી; અગાઉના જન્મમાં તેણે સર્વાત્મા વિષ્ણુની ભક્તિ કરી હતી.
પુષ્પબન્ધનસમ્માન-કૃતમાનામપાસ્ય તામ્ । નન્દગોપસુતો યાતો માર્ગેણાનેન પશ્યત ।। ૫-૧૩-
ફૂલોની વેણીથી તેનો સન્માન કરીને, નંદનો દીકરો આ રસ્તે આગળ ગયો છે—જુઓ!
અનુયાનેઽસમર્થાન્યા નિતમ્બભરમન્થરા । યા ગન્તવ્યે દ્રુતં યાતિ નિમ્રપાદાગ્રસંસ્થિતિઃ ।। ૫-૧૩-
બીજી ગોપી, પીઠના ભારથી ધીમી પડી, ટોળામાં પછાતી રહી; છતાં, શક્ય તેટલી ઝડપથી આગળ વધતી, તેના પગના આંગળા જ જમીનને અડતાં હતાં.
હસ્તન્યસ્તાગ્રહસ્તેયં તેન યાતિ તથા સખિ! અનાયત્તપદન્યાસા લક્ષ્યતે પદપદ્ધતિઃ ।। ૫-૧૩-
જુઓ સખી! આ ગોપીનો હાથ કૃષ્ણના હાથમાં છે, તેથી તેના પગલાં બતાવે છે કે તે પોતે ચાલતી નથી.
હસ્તસંસ્પર્શમાત્રેણ ધૂર્ત્તેનૈષા વિમાનિતા । નૈરાશ્યમન્દગામિન્યા નિવુત્તં લક્ષ્યતે પદમ ।। ૫-૧૩-
માત્ર હાથના સ્પર્શથી, આ ચતુર ગોપીએ બીજીની અવગણના કરી છે; તેના પગલાં દર્શાવે છે કે તે ધીમી અને નિરાશ થઈ ચાલે છે.
નૂનમુક્તા ત્વરામીતિ પુનરેષ્યામિ તેઽન્તિકમ્ । તેન કૃષ્ણેન યેનૈષા ત્વરિતા પદપદ્ધતિઃ ।। ૫-૧૩-
નિષ્ઠિતપણે એ બોલી, 'હું ઝડપથી પાછી આવીશ.' એ માર્ગ શ્રીકૃષ્ણે જ ઝડપી બનાવ્યો હતો.
પ્રવિષ્ટો ગહનં કૃષ્ણઃ પદમત્ર ન લક્ષ્યતે । નિવર્ત્તધ્વ શશાઙ્કસ્ય નૈતદ્દીધિતિગોચરે ।। ૫-૧૩-
શ્રીકૃષ્ણ ઘન ઝાડીઓમાં પ્રવેશી ગયા, અહીં તેમના પગલાં દેખાતા નથી. પાછા ફરો; ચાંદની અહીં સુધી પહોંચતી નથી.
નિવૃત્તાસ્તાસ્તતો ગોપ્યો નિરાશાઃ કૃષ્ણદર્શને । યમુનાતીરમાગત્ય જગુસ્તજ્વરિતં તદા ।। ૫-૧૩-
પછી ગોપીઓ શ્રીકૃષ્ણના દર્શનથી નિરાશ થઈ પાછી ફરી. યમુનાના કાંઠે આવી, તેઓ તીવ્ર વ્યાકુલતાથી ગીત ગાવા લાગી.
તતો દદૃશુરાયાન્તં વિકાશિમુખપઙ્કજમ્ । ગોપ્યસ્ત્રૈલોક્યગોપ્તારં કૃષ્ણમક્લિષ્ટચેષ્ટિતમ્ ।। ૫-૧૩-
પછી ગોપીઓએ જોયું કે શ્રીકૃષ્ણ આવી રહ્યા છે, તેમનું મુખ કમળ જેવું ખીલી ઉઠ્યું છે, ત્રણેય લોકના રક્ષક છે અને સહજ રીતે ચાલે છે.
કાચિદાલોક્ય ગોવિન્દમાયાન્તમતિહર્ષિતા । કૂષ્ણ્ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ પ્રાહ નાન્યદુદૈરયત્ ।। ૫-૧૩-
એક ગોપીએ, ગોવિંદને આવતા જોઈ, અત્યંત આનંદથી 'કૃષ્ણ, કૃષ્ણ!' એમ બોલી ઉઠી; બીજું કંઈ બોલી જ નહીં.
કાચિદૂ ભ્રૂ ભઙ્ગુરં કૃત્વા લલાટફલકં હરિમ્ । વિલોક્ય નૈત્રભૃઙ્ગાભ્યાં પપૌ યન્મુખપઙ્કજમ્ ।। ૫-૧૩-
બીજી ગોપીએ ભ્રૂ ચઢાવી, કપાળ પર નિશાન કરીને, હરિને જોઈને પોતાની આંખોથી તેમનું કમળમુખ પી જવું એવું અનુભવ્યું.
કાચિદાલોક્ય ગોવિન્દં નિમીલિત-વિલોચના । તસ્યૈવ રૂપં ધ્યાયન્તી યોગારૂઢ઼ેવ ચાબભૌ ।। ૫-૧૩-
બીજી ગોપીએ ગોવિંદને જોઈને આંખો મીંચી, માત્ર તેમના રૂપનું ધ્યાન કરતી રહી અને જાણે યોગમાં લીન થઈ ગઈ.
તતઃ કાશ્વિત્ પ્રિયાલાપૈઃ કાશ્વિદૂ ભ્રૂ ભઙ્ગવીક્ષણઃ । નિન્યેઽનુનયમન્યાઞ્ચ કરસ્પર્શેન માઘવઃ ।। ૫-૧૩-
પછી માધવે કેટલીક ગોપીઓને પ્રેમભર્યા વચનોથી, કેટલીક ગોપીઓને ભ્રૂચાપથી અને કેટલીક ગોપીઓને હાથના સ્પર્શથી માની લીધી.
તાભિઃ પ્રસન્નચિત્તામભિર્ગોપીભિઃ સહ સાદરમ્ । રરામ રાસગોષ્ઠીભિરુદારચરિતો હરિઃ ।। ૫-૧૩-
હરિ, ઉત્તમ વર્તનવાળા, આનંદિત મનવાળી ગોપીઓ સાથે સન્માનપૂર્વક રાસમંડળમાં રમ્યા.
રાસમણડલબન્ધોઽપિ કૃષ્ણપાર્શ્વમનુજૂઝતા । ગોપીજનેન નૈવાભૂદેકસ્થાનસ્થિરાત્મના ।। ૫-૧૩-
રાસમંડળ રચાયો છતાં, ગોપીઓ શ્રીકૃષ્ણની નજીક રહેવાની ઉત્કંઠાથી એક જ જગ્યાએ સ્થિર રહી શકી નહીં.
હર્તે પ્રગૃહ્ય ચૈકૈકાં ગોપિકાં રાસમણડલીમ્ । ચકાર તત્કરસ્પર્શ-નિમીલિતદૃશં હરિઃ ।। ૫-૧૩-
હરિએ દરેક ગોપીનો હાથ પકડીને રાસમંડળ રચ્યો, અને તેમના સ્પર્શથી ગોપીઓની આંખો મીંચાઈ ગઈ.
તતઃ સ વવૃતે રાસશ્વલદૂવલયનિઃ સ્વનઃ । અનુયાતશરતૂકાવ્યગેયગીતિરનુક્રમાત્ ।। ૫-૧૩-
પછી રાસનો રમકડો ઘૂંઘાટ, પાયલની ઝણકાર અને ગીત-સંગીતની ધૂન સાથે ગૂંજવા લાગ્યો.
કૃષ્ણાઃ શરજ્વન્દ્રમસં કૌમુદીં કુમુદાકરમ્ । જગૌ ગોપીજનસ્ત્વેકં કૂષ્ણનામ પુનઃ પુનઃ ।। ૫-૧૩-
ગોપીઓએ કૃષ્ણ, શરદપૂનમનો ચાંદો, ચાંદની અને કમળતળાવના ગીતો ગાયા, પણ વારંવાર માત્ર કૃષ્ણનું નામ જ દોહરાવ્યું.
પરિવર્ત્તશ્રમેણોક ચલદૂવલયલાપિનીમ્ । દદૌ બાહુલતાં સ્કન્ધે ગોપી મધુનિઘાતિનઃ ।। ૫-૧૩-
ઘૂમતાં-ઘૂમતાં થાક આવી જતા અને પાયલ વાગતી, ત્યારે એક ગોપીએ મધુનિઘાતી શ્રીકૃષ્ણના ખભા પર પોતાની વાળી જેવી બાહ મૂકી.
કાચિત્ પ્રવિલસદૂબાહુઃ પરિરભ્ય ચુચુમ્બ તમ્ । ગોપી ગીતસ્તુતિવ્યાજ-નિપુણા મધુસૂદનમ્ ।। ૫-૧૩-
એક ગોપીએ તેજસ્વી બાહોથી શ્રીકૃષ્ણને ભેટી, ચુંબન કર્યું અને ગીત-સ્તુતિથી કુશળતાપૂર્વક મધુસૂદનની પ્રશંસા કરી.
ગોપી-કપોલ-સંશ્લેષમભિપત્ય હરેભુર્જૌ । પુલકોદૂગમશસ્યાય સ્વેદામ્બુઘનતાં ગતૌ ।। ૫-૧૩-
ગોપીનો ગાલ હરિના ગાલે લાગતા, તેના હાથ પર રોમાંચ છવાઈ ગયો અને પસીનો ઘનતા સાથે ટપકવા લાગ્યો.
રાસગેયં જગૌ કૃષ્ણેતિ યાવત્ તારતરધ્વનિઃ । સાધુ કૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિતાવત્ તા દ્રિગુણં અગુઃ ।। ૫-૧૩-
રાસગીત ગવાતાં 'કૃષ્ણ' નામનો સ્વર વધુ ઉંચો થતો ગયો; 'કૃષ્ણ, કૃષ્ણ' બોલતાં બોલતાં તેમની અવાજ ત્રણગણી થઈ ગઈ.
ગતે તુ ગમનં ચક્રુ ર્વલને સમ્મુખં યયુઃ । પ્રતિલોમાનુલોમાબ્યાં ભેજુર્ગોપાઙ્ગના હરિમ્ ।। ૫-૧૩-
શ્રીકૃષ્ણ જતાં, ગોપીઓ તેમને સામે જોઈ આગળ વધતી ગઈ, અને કેટલીક વિપરીત તો કેટલીક સીધી દિશામાં હરિ પાસે પહોંચી.