યેન દંષ્ટ્રાગ્રવિધૃતા ધારયત્યવની જગત્ । વરાહરૂપધૂગૂ દેવઃ સ ત્વાં રક્ષતુ કેશવઃ ।। ૫-૫-
જે ભગવાને વરુહ રૂપે પોતાના દાંતના ટોચે ધરતી અને આખું જગત ઉંચક્યું, એવા કેશવ તારો રક્ષણ કરે.
નખાઙૂકુરવિનિર્ભિન્ન-વૈરિવક્ષઃસ્થલો વિભુઃ । નૃસિંહરૂપી સર્વ્વત્ર સ ત્વાં રક્ષતુ કેશવઃ ।। ૫-૫-
જે સર્વત્ર વ્યાપક છે અને નરસિંહ રૂપે પોતાના તીખા નખોથી દુશ્મનનું છાતી ફાડી નાખી, એવા કેશવ તારો સર્વત્ર રક્ષણ કરે.
વામનો રક્ષતુ સદા ભવન્તં યઃ ક્ષણાદભૂત્ । ત્રિવિક્રમઃ ક્રમાકાન્ત-ત્રૈલોક્યઃ સ્ફુરદાયુધઃ ।। ૫-૫-
જે વામન રૂપે પળમાં ત્રિવિક્રમ બની, ત્રણેય લોકને પગલાંથી માપી લીધા અને જેના શસ્ત્રો તેજસ્વી છે, એ તારો હંમેશા રક્ષણ કરે.
શિરસ્તે પાતુ ગોવિન્દઃ કણઠં રક્ષતુ કેશવઃ । ગુહ્યઞ્ચ જઠરં વિષ્ણુર્જઙ્ઘા-પાદૌ જનાર્દ્દનઃ ।। ૫-૫-
ગોવિંદ તારો માથું, કેશવ તારો ગળું, વિષ્ણુ તારો ગુપ્ત અંગ અને પેટ, અને જનાર્દન તારી જાંઘ અને પગનું રક્ષણ કરે.
મુખં બાહૂ પ્રબાહૂ ચ મનઃ સર્વ્વેન્દ્રિયાણિ ચ । રક્ષત્વવ્યાહતૈશ્વર્ય્યસ્તવ નારયણોઽવ્યયઃ ।। ૫-૫-
નારાયણ, જે અવિનાશી અને અડોલ સત્તાવાન છે, તે તારો મુખ, હાથ, બાહુ, મન અને બધા ઇન્દ્રિયનું રક્ષણ કરે.
શાઙ્ગ-ચક્ર-ગદા-ખડૂગ-શઙ્ખનાદહતાઃ ક્ષયમ્ । ગચ્છન્તુ પ્રતે-કુષ્માણ્ડ-રાક્ષસા યે તવાહિતાઃ ।। ૫-૫-
જે તારા દુશ્મન છે, એવા પિશાચ, કુસ્માંડ અને રાક્ષસો, શારંગ ધનુષ્ય, ચક્ર, ગદા, ખડગ અને શંખના નાદથી નાશ પામે.
ત્વાં પાતુ દિક્ષુ વૈકુણઠો વિદિક્ષુ મધુસૂદનઃ । હ્ટષીકેશોઽમ્બરે ભૂમૌ રક્ષતુ ત્વાં મહીધરઃ ।। ૫-૫-
બધી દિશામાં વૈકુંઠ તારો રક્ષણ કરે, મધુસૂદન અંતર દિશાઓમાં, હૃષીકેશ આકાશમાં અને ધરતી પર પૃથ્વીનાથ તારો રક્ષણ કરે.
એવં કૃતસ્વસ્ત્યયનો નન્દગોપેન બાલકઃ । શાયિતઃ શકટસ્યાધો બાલપર્ય્યઙ્કિકાતલે ।। ૫-૫-
આ રીતે નંદગોપે સ્વસ્ત્યાયન વિધિ કરીને બાળકને શકટની નીચે, બાળક માટે તૈયાર કરેલી પાંખ પર સુવાડી દીધો.
તે ચ ગોપા મહદૂ દૃષ્ટ્વા પૂતનાયાઃ કલેવરમ્ । મૃતાયાઃ પરમં ત્રાસં વિસ્મયં પરમં યયુઃ ।। ૫-૫-
પુતનાનું વિશાળ મૃતદેહ જોઈને બધા ગોપાલો ખૂબ જ ડરી ગયા અને તેમને અદભૂત આશ્ચર્ય થયું.
કદાચિચ્છકટાધસ્તાચ્છયાનો મધુસૂદનઃ । ચિક્ષેપ ચરણાવૂદ્ધ્વ સ્તન્યાર્થી પ્રરુરોદ ચ ।। ૪-૬-
એક વખત મધુસૂદન રથની નીચે સૂતો હતો, ત્યારે દૂધ માટે રડતો રડતો પગ ઉપર ઉંચક્યા.
તસ્ય પાદપ્રહારેણા શકટં પરિવર્ત્તિતમ્ । વિધ્વસ્તકુમ્ભભાણડં બૈ વિપરીતં પપાત ચ ।। ૪-૬-
તેના પગના ધક્કાથી રથ ઊંધું પડી ગયું, તેના વાસણો તૂટી ગયા અને બધું વિખેરાઈ પડ્યું.
તતો હાહાકૃતં સર્વ્વો ગોપગોપીજનો દ્રિજ ! આજગામાથ દદૃશે બાલમુત્તાનશાયિનમ્ ।। ૪-૬-
પછી બધા ગોપાલો અને ગોપીઓ ચિંતિત અવાજે દોડી આવ્યા અને બાળકને પીઠ પર પડેલો જોયો.
ગોપાઃ કેનેતિ કેનેદં શકટં પખિર્ત્તિતમ્ । તત્રૈવં બાલકાશ્વોચુર્બાલેનાનેન પાતિતમ્ ।। ૪-૬-
ગોપાલોએ પૂછ્યું, 'આ રથ કોણે પલટાવ્યું?' ત્યારે ત્યાંના બાળકો બોલ્યા, 'આ બાળકથી પડ્યું છે.'
તતઃ પુનરતીવાસન્ ગોપા વિસ્મિતચેતસઃ । નન્દગોપોઽપિ જગ્રાહ બાલમત્યન્તવિસ્મિતઃ ।। ૪-૬-
પછી ફરીથી બધા ગોપાલો ખૂબ જ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા અને નંદ પણ ખૂબ આશ્ચર્યથી બાળકને ઉઠાવી લીધો.
યશોદા શકટારૂઢ઼ભગ્રભાણ્ડકપાલિકાઃ । શકટં ચાર્ચ્ચયામાસ દધિ-પુષ્પ-ફલાક્ષતૈઃ ।। ૪-૬-
યશોદા અને રથ પર ચડી વાસણો એકઠાં કરતી સ્ત્રીઓએ દહીં, ફૂલ, ફળ અને અખંડ ધાનથી રથની પૂજા કરી.
ગર્ગશ્વ ગોકુલે તત્ર વસુદેવપ્રણોદિતઃ । પ્રચ્છન્ન એવ ગોપાનાં સંસ્કારાકરોત્ તયોઃ ।। ૪-૬-
ગોકુલમાં ગર્ગે, વસુદેવના કહેવા પર, છુપાઈને ગોપાલોમાં એ બંને બાળકોના સંસ્કાર કર્યા.
જ્યેષ્ઠઞ્ચ રામમિત્યાહ કૃષ્ણઞ્ચવૈ તથાપરમ્ । ગર્ગો મતિમતાં શ્રેષ્ઠો નામ કુર્વ્વન્ મહામતિઃ ।। ૪-૬-
મહાન બુદ્ધિશાળી ગર્ગે મોટા બાળકને 'રામ' અને બીજાને 'કૃષ્ણ' નામ આપ્યાં.
સ્વલ્પેનૈવ હિ કાલેન રિઙ્ગિણૌ તૌ તદા બ્રજે । ઘૃષ્ટજાનુકરૌ તૌ હિ બભૂવતુરુભાવપિ ।। ૪-૬-
થોડા જ સમયમાં એ બંને ઘૂંટણ પર ચાલતા ચાલતા બ્રજમાં ફરવા લાગ્યા.
કરીષભસ્મદિગ્ધાઙ્ગૌ ભ્રમમાણાવિતસ્તતઃ । ન નિવારાયિતુ શેકે યશોદા ન ચ રોહિણી ।। ૪-૬-
એ બંનેના શરીર પર ગાયના છાણ અને રાખ લાગી હતી, અને એ અહીંથી ત્યાં ભટકતા, જેને યશોદા કે રોહિણી રોકી શકતી નહોતી.
ગોવાંટમધ્યે ક્રીડ઼ન્તૌ વત્સવાટગતૌ પુનઃ । તદહર્જાતગોવતૂસપુચ્છાકર્ષણતત્પરૌ ।। ૪-૬-
એ બંને ગાયના વાડામાં રમતા રમતા ફરી વાછરડાંના વાડા તરફ ગયા અને એ દિવસે તાજા જન્મેલા વાછરડાંની પૂંછડી ખેંચવામાં મગ્ન રહ્યા.
યદા યશોદા તૌ બાલાવેકસ્થાનચરાવુભૌ । શશાકિ નો વારરિતુ ક્રીડ઼ન્તાવતિચઞ્ચલૌ ।। ૪-૬-
જ્યારે યશોદા એ બંને બાળકોને એક સાથે રમતા જોતી, ત્યારે એ બંને એટલા ચંચળ હતા કે યશોદા તેમને રોકી શકતી નહોતી.
યશોદા યષ્ટિમાદાય કોપેનાનુગતા ચ તમ્ । કૃષ્ણાં કમલપત્રાક્ષં તર્જ્જયન્તી રુષા તદા ।। ૪-૬-
યશોદાએ ગુસ્સામાં લાકડી લઈને કમળ જેવી આંખો ધરાવતાં કૃષ્ણ પાસે જઈને ગુસ્સાથી તેને ધમકાવ્યો.
યદિ શક્રોષિ ગચ્છ ત્વમતિચઞ્ચલચેષ્ટિત ! ઇત્યુક્ત્વા ચ નિજં કર્મ્મ સા ચકાર કુટુમ્બિની ।। ૪-૬-
'જો તું કરી શકે તો, તારી ચંચળતાથી જે કરવું હોય તે કર,' એમ કહીને યશોદા પોતાનું ઘરકામ કરવા લાગી.
વ્યગ્રાયામથ તસ્યાં સ કર્ષમાણ ઉદૂખલમ્ । યમલાર્જ્જુનમધ્યેન જગામ કમલેક્ષણઃ ।। ૪-૬-
પછી જ્યારે યશોદા વ્યસ્ત હતી, ત્યારે કમળનેત્ર કૃષ્ણ ઉખાળું ખેંચતો ખેંચતો યમલાર્જુન વૃક્ષો વચ્ચે ગયો.
કર્ષતા વૃક્ષયોર્મધ્યે તિર્ય્યગૂગતમુદૂખલમ્ । ભગ્રાવુત્તુઙ્ગશાખાગ્રો તેન તૌ યમલાર્જ્જુનૌ ।। ૪-૬-
જ્યારે તે ઉખાળું ખેંચતો વૃક્ષો વચ્ચે ગયો, ત્યારે ઊંચી ડાળીઓ તૂટી પડી અને બંને યમલાર્જુન વૃક્ષો ધરાશાયી થયા.
તતઃ કટકટાશબ્દં સમાકર્ણ્ય ચ કાતરઃ । આજગામ બ્રજજનો દદૃશે ચ મહાદ્ર મૌ ।। ૪-૬-
પછી જોરદાર અવાજ સાંભળી બ્રજના લોકો ગભરાઈને દોડી આવ્યા અને મોટા વૃક્ષો પડી ગયેલા જોયા.
ભગ્રસ્કન્ધૌ નિપતિતૌ ભગ્રશાખૌ મહીતલે । નવોદૂગતાલ્પદન્તાંશુ-સિતહાસઞ્ચ બાલકમ્ ।। ૪-૬-
અર્જુન વૃક્ષની બે ડાળીઓ જમીન પર પડી ગઈ, અને વચ્ચે નાનકડું બાળક, જેના દાંત તાજેતરમાં ઉગ્યા હતા અને ચહેરા પર તેજસ્વી સ્મિત હતું, બેઠું હતું.
તયોર્મધ્યગતં બદ્ધં દામ્રા ગાઢ઼ તથોદરે । તતશ્વ દામોદરતાં સ યયૌ દામબન્ધનાત્ ।। ૪-૬-
બાળક બંને ડાળીઓની વચ્ચે, પેટ પર દોરી બાંધેલી, બંધાયેલું હતું. એથી તેને દામોદર નામ મળ્યું, કારણ કે એ દોરીથી બંધાયેલો હતો.
ગોપબૃદ્ધાસ્તતઃ સર્વ્વે નન્દગોપપુરોગમાઃ । મન્ત્રયામાસુરુદ્રિગ્રા મહોત્પાતાતિભીરવઃ ।। ૪-૬-
પછી બધા ગોપ વૃદ્ધો, નંદજીની આગેવાનીમાં, ભયાનક અપશકુનથી ખૂબ ડરાઈને ચર્ચા કરવા લાગ્યા.
સ્થાનેનેહ ન નઃ કાર્ય્યં ગચ્છામોઽન્યન્મહાવનમ્ । ઉત્પાતા બહવો હ્યત્ર દૃશ્યન્તે નાશહેતવઃ ।। ૪-૬-
અહીં હવે અમારું કંઈ કામ નથી; ચાલો બીજું મોટું વન શોધી જઈએ, કારણ કે અહીં અનેક દુર્ઘટનાઓ દેખાય છે, જે વિનાશ લાવે છે.