અદ્યવૈ દેવ । કંસોઽયં કુરુતે મમ ઘાતનમ્ । અવતીર્ણ ઇતિ જ્ઞાત્વા ત્વમસ્મિન મમ મન્દિરે ।। ૫-૩-
આજે, હે દેવ, કંસ જાણે છે કે તું અવતર્યો છે અને એ મને મારવાનો ઇરાદો રાખે છે; તું મારા ઘરમાં છે.
યોઽનન્તરૂપોઽખિલવિશરૂપો ગર્ભેષુ લોકાન્ વપુષા બિભર્ત્તિ । પ્રસીદતામેષ સ દેવદેવઃ સ્વમાયયાવુષ્કૃતબાલરૂપઃ ।। ૫-૩-
જે અનંત સ્વરૂપ ધરાવે છે, જેના સ્વરૂપમાં આખું જગત સમાયેલું છે, જે ગર્ભમાં પણ જગતને ધારણ કરે છે—એ દેવદેવ, પોતાની માયાથી બાળરૂપે પ્રગટ થઈ, કૃપા કરે.
ઉપસહર સર્વ્વાત્મન્ । રૂપમેજ્વતુર્ભુજમ્ । જાનાતુ માવતારં તે કંસોઽયં દિતિજાધમઃ ।। ૫-૩-
હે સર્વાત્મા, આ ચતુર્ભુજ સ્વરૂપ પાછું ખેંચી લે, જેથી કંસ—એ દુષ્ટ દિતિપુત્ર—તારા અવતારને જાણી ન શકે.
તતોઽહં યત્ ત્વયા પૂર્વ્વં પુત્રાર્થિન્યા તદદ્ય તે । સફલં દેવિ। સઞ્જાતં જાતોઽહં યત્ તવોદરાત્ ।। ૫-૩-
હું જે તને પુત્ર માટે પહેલા કહેલું, એ આજ રોજ પૂર્ણ થયું, હે દેવી; હું તારા ગર્ભમાંથી જન્મ્યો છું.
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાંસ્તૂષ્ણીં બભૂવ મુનિસત્તમ । વસુદેવોઽપિ તં રાત્રાવાદાય પ્રયયૌ બહિઃ ।। ૫-૩-
આ રીતે કહીને ભગવાન શાંત થઈ ગયા, હે મુનિશ્રેષ્ઠ. પછી વસુદેવએ રાત્રે તેને લઈને બહાર ગયા.
મોહિતાશ્વાભવંસ્તત્ર રક્ષિણો યોગનિદ્રયા । મથુરાદ્રારપાલાશ્વ બ્રજત્યાનકદુન્દુભૌ ।। ૫-૩-
ત્યાંના રક્ષકો અને તેમના ઘોડા યોગમાયાની ઊંઘથી મોહિત થઈ ગયા હતા, એટલે જ્યારે અનકદુંદુભિ મથુરા છોડીને ગયો ત્યારે કોઈએ ધ્યાન આપ્યું નહીં.
વર્ષતાં જલદાનાઞ્ચ તોયમત્યુલ્વણં નિશિ । સંછાદ્યાનુયયૌ શેષઃ ફણેનાનકદુન્દુભિમ્ ।। ૫-૩-
એ રાત્રે વાદળો ભારે વરસાદ વરસાવી રહ્યા હતા ત્યારે શેષનાગે પોતાના ફણથી અનકદુંદુભિને ઢાંકી, તેની પાછળ ચાલ્યો.
યમુનાં ચાતિગમ્ભીરાં નાનાવર્ત્તસમાકુલામ્ । વસુદેવો વહન્ વિષ્ણુ જાનુમાત્રબહાં યયૌ ।। ૫-૩-
વસુદેવએ વિષ્ણુને લઈને, ઊંડા અને વહેતા પ્રવાહોથી ભરેલી યમુનામાં પ્રવેશ કર્યો અને પાણી ઘૂંટણ સુધી આવતું હતું.
કંસસ્ય કરમાદાય તત્રેવાભ્યાગતાંસ્તટે । નન્દાદીન્ ગોપવૃન્દાંશ્વ યમુનાયા દદર્શ સઃ ।। ૫-૩-
યમુનાના કાંઠે, કમ્સનો કર ચૂકવીને, તેણે ત્યાં આવેલા નંદ અને બીજા ગોપોને જોયા.
તસ્મિન્ કાલે યશોદાપિ મોહિતા યોગનિદ્રયા । તામેવ કન્યાં મૈત્રેય । પ્રસૂતા મોહિતે જને ।। ૫-૩-
એ સમયે યશોદા પણ યોગમાયાની ઊંઘથી મોહિત થઈ હતી અને, હે મૈત્રેય, બધાંને મોહમાં મૂકીને, એ જ કન્યાને જન્મ આપ્યો.
વસુદેવોઽપિ વિન્યસ્ય બાલમાદાય દારિકામ્ । યસોદાશાયને તુર્ણમાજગામામિતદ્યુ તિઃ ।। ૫-૩-
વસુદેવએ બાળકને મૂકી, કન્યાને લઈને, એ જ રાત્રે ઝડપથી યશોદાના શયનસ્થળે પહોંચ્યા.
દદૃશે ચ પ્રબુદ્ધા સા યશોદા જાતમાત્મજમ્ । નીલોતૂપલદલશ્યામં તતોઽત્યર્થં મુદં યયૌ ।। ૫-૩-
યશોદા જ્યારે જાગી, ત્યારે તેણે પોતાનો નવજાત પુત્ર જોયો, જે નીલકમળની પાંદડી જેવો શ્યામ હતો, અને તે ખૂબ આનંદિત થઈ.
આદાય વસુદેવોઽપિ દારિકાં નિજમન્દિરમ્ । દેવકીશયને ન્યસ્ય યથાપૂર્વ્વમતિષ્ઠત ।। ૫-૩-
વસુદેવએ કન્યાને લઈને પોતાના ઘરે પાછા ગયા અને, પહેલાં જેમ, દેવકીના શયનસ્થળે તેને મૂકી દીધા.
તતો બાલધ્વનિં શ્રુત્વા રક્ષિણઃ સહસોત્થિતાઃ । કંસાયાવેદયામાસુર્દેવકીપ્રસવં દ્રિજ ।। ૫-૩-
પછી બાળકનો રડવાનો અવાજ સાંભળી રક્ષકો તુરંત જાગી ગયા અને, હે દ્વિજ, દેવકીએ બાળકને જન્મ આપ્યો છે એ કમ્સને જાણ કરી.
કંસસ્તૂર્ણમુપેત્યૈનાં તતો જગ્રાહ બાલિકામ્ । મુઞ્ચ મુઞ્ચતિ દેવક્યા સન્નકણ્ઠયા નિવારિતઃ ।। ૫-૩-
કમ્સ તુરંત આવ્યો અને કન્યાને પકડી લીધી, પણ દેવકી ગળા સુધી રડતી રહી, 'છોડી દો, છોડી દો' એમ વિનંતી કરતી, તો કમ્સ થોભી ગયો.
ચિક્ષેપ ચ શિલાપૃષ્ઠે સા ક્ષિપ્તા વિયતિ સ્થિતિમ્ । અવાપ રૂપઞ્ચ મહત્ સાયુધાષ્ટમહાભુજમ્ ।। ૫-૩-
કમ્સએ કન્યાને પથ્થરની શિલા પર ફેંકી દીધી, પણ એ કન્યા હવામાં જ અટકી રહી અને અષ્ટભુજાવાળી, શસ્ત્રોથી સજ્જ મહારૂપ ધારણ કરી લીધું.
પ્રજહાસ તથૈવોચ્ચૈઃ કંસઞ્ચ રુષિતાબ્રવીત્ । કિં મયા ક્ષિપ્તયા મૂઢ઼!જાતો યસ્તવાં વધિષ્યતિ ।। ૫-૩-
એ દેવી જોરથી હસીને, ગુસ્સામાં કમ્સને કહ્યું: 'અરે મૂર્ખ! મને ફેંકવાથી તને શું મળશે? જે તારો વિનાશ કરશે, એ તો જન્મી ગયો છે.'
સર્વ્વસ્વભૂતો દેવાનામાસીન્મૃત્યુઃ પુરા સ તે । તદેતત્ સમ્પ્રધાર્ય્યાશુ ક્રિયતાં હિતમાત્મનઃ ।। ૫-૩-
'જે પહેલાં બધાના અને દેવતાઓના મરણરૂપ હતો, એ હવે તારો પણ અંત લાવનાર બન્યો છે. આ વાત સારી રીતે વિચારીને, તારા હિત માટે તુરંત પગલાં લે.'
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ દેવી દિંવ્યસ્ત્રગૂ-ગન્ધ-ભૂષણા । પશ્યતો ભોજરાજસ્ય સ્તુતા સિદ્ધૈર્વિહાયસિ ।। ૫-૩-
આ રીતે કહીને, દેવી દિવ્ય શસ્ત્રો, સુગંધો અને આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, સિદ્ધો દ્વારા સ્તુતિ પામી, ભોજરાજની આંખ સામે જ આકાશમાં અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
કંસસ્તતોદ્રિગ્રમનાઃ પ્રાહ સવ્વીન મહાસુરાન્ । પ્રલમ્બકેશિપ્રમુખાનાહૂયાસુરપુઙ્ગવાન્ ।। ૫-૪-
પછી કમ્સ ચિંતામાં પડી ગયો અને બધા મહાસુરોને બોલાવીને, જેમાં પ્રલંબ અને કેશી મુખ્ય હતા, તેમને સંબોધન કર્યું.
હે પ્રલમ્બ! મહાબાહો ! કેશિન્ !ધેનુક!પૂતને ! અરિષ્ટાદ્યસ્તથા ચાન્યૈઃ શ્રૂયતાં વચનં મમ ।। ૫-૪-
'હે પ્રલંબ! હે બળવાન કેશી! ધેનુક! પૂતના! અરીષ્ઠ અને બીજા બધા, મારા વચન સાંભળો.'
માં હન્તુમમરૈર્યત્રઃ કૃતઃ કિલ દુરાત્મભિઃ । મદ્રીર્ય્યતાપિતૈવીંરો ન ત્વેતાન્ ગણયામ્યહમ્ ।। ૫-૪-
'દેવતાઓએ દુષ્ટ મનથી મને ઘણી વાર મારવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, અને ઇન્દ્રે પણ મને ત્રાસ આપ્યો છે, પણ હું તેમને કંઈ ગણતો નથી.'
કિમિન્દ્રણાલ્પવીર્ય્યેણ કિં હરેણૈકચારિણા । હરિણા વાપિ કિં સાધ્યં છિદ્રષ્વસુરઘાતિના ।। ૫-૪-
ઇન્દ્ર જેનું બળ નાનું છે, કે હરિ જે એકલો ફરતો રહે છે, એમાંથી શું થાય? હરિ, જે અસુરોને મારનાર છે અને ખોટ શોધતો રહે છે, એ પણ શું કરી શકે?
કિમાદિત્યૈઃ કિં વસુભિરલ્પવીય્યૈઃ કિમગ્રિભિઃ । કિઞ્ચાન્યૈરમરૈઃ સર્વ્વૈર્મદૂબાહુબલનિર્જ્જિતૈઃ ।। ૫-૪-
આદિત્ય, વસુ કે મરુત જેનું બળ ઓછું છે, એ શું કરી શકે? મારા હાથના બળે જે બધા દેવતાઓ જીતાઈ ગયા છે, એમાંથી બીજાઓ શું કરી શકે?
કિં ન દૃષ્ટોઽમરપતિર્મયા સંયુગમેત્ય સઃ । પૃષ્ઠેનૈવ વહન્ વાણાનપાગચ્છન્ન વક્ષસા ।। ૫-૪-
શું મેં સ્વર્ગના રાજાને યુદ્ધમાં આવ્યા પછી, પોતાના તીરો પીઠ પર લઈ, છાતી ફેરવીને ભાગતા નહીં જોયો?
મદ્રાષ્ટ્રે વારિતા વૃષ્ટિર્યદા શક્રેણા કિં તદા । મદ્રાણભિન્નૈર્જલદૈરાપોઽમુક્તા યથેપ્સિતાઃ ।। ૫-૪-
એક વખત જ્યારે ઇન્દ્રે મદ્ર દેશમાં વરસાદ અટકાવ્યો હતો, તો એમાં શું થયું? મદ્રો દ્વારા ફોડાયેલા વાદળોએ તો પોતાની મરજીથી પાણી વરસાવ્યું જ હતું.
કિમુર્વ્બ્યામવનીપાલા મદ્રબાહુબલભીરવઃ । ન સર્વ્વે સન્નતિં યાતા જરાસન્ધમૃતે ગુરુમ્ ।। ૫-૪-
પૃથ્વી પર એવા કોઈ રાજા છે, જે પોતાના બળથી ડરાવનારા હોય અને જરાસંધને ગુરુ માનીને નમ્યા ન હોય?
અમરેષુ ચ મેઽવજ્ઞા જાયતે દૈત્યપુઙ્ગવાઃ । હાસ્યં મે જાયતે બીંરાસ્તેષુ યત્રપરેષ્વપિ ।। ૫-૪-
હે દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ, દેવતાઓમાં તો મને માત્ર અવગણના જ થાય છે; એ બધા મને હાસ્યાસ્પદ લાગે છે, જેમ બીજાઓ પણ.
તથાપિ ખલુ દુષ્ટાનાં તેષામભ્યધિકં મયા । અપકારાય દેત્યેન્દ્રા યતનીયં દુરાત્મનામ્ ।। ૫-૪-
ત્યાં છતાં પણ, હે દૈત્યરાજાઓ, દુષ્ટ અને દુર્ભાવનાવાળા એ લોકોના વિનાશ માટે મને વધુ પ્રયત્ન કરવો પડશે.
તદૂ યે યશસ્વિનઃ કેચિત્ પૃથિવ્યાં યે ચ યજ્વિનઃ । કાર્ય્યો દેબાપકારાય તેષાં સર્વ્વાત્મના વધઃ ।। ૫-૪-
એથી, પૃથ્વી પર જે પ્રસિદ્ધ છે અને જે યજ્ઞ કરે છે, એ બધા દેવતાઓને નુકસાન પહોંચાડવા માટે સંપૂર્ણપણે નાશ પામવા જોઈએ.