એવં સંસ્તૂયમાના સા દેવૈર્દૈવમધારયત્ । ગર્ભેણ પુણ્ડરીકાક્ષં જગતસ્ત્રાણકારણમ્ ।। ૫-૩-
આ રીતે દેવતાઓએ સ્તુતિ કરતાં, એ દેવીએ પોતાના ગર્ભમાં કમળનયન, જગતની રક્ષા માટે અવતરેલા પરમાત્માને ધારણ કર્યો.
તતોઽખિલજગત્પદ્મબોધાયાચ્યુતભાન્ના । દેવકીપૂર્વ્વસન્ધ્યાયામાવિર્ભૂતં મહાત્મના ।। ૫-૩-
પછી, આખા જગતને જાગૃત કરવા માટે, દેવકીની પૂર્વ સંધ્યાના સમયે, મહાત્મા અચ્યૂત પ્રગટ થયા.
તજ્જન્મદિનમત્યર્થમાહ્લાદ્યમલદિઙૂમુખમ્ । બભૂવ સર્વલોકસ્ય કૌમુદી શશિનો યથા ।। ૫-૩-
એના જન્મના દિવસે, સર્વ દિશાઓમાં અનન્ય આનંદ અને પ્રસન્નતા છવાઈ ગઈ, જેમ ચાંદની આખા જગતને આનંદ આપે છે.
સન્તઃ સન્તોષમધિકં પ્રશમં ચણ્ડમારુતઃ । પ્રસાદં નિમ્રગા યાતા જાયમાને જનાર્દૃને ।। ૫-૩-
સજ્જનોમાં વધારે સંતોષ થયો; તીવ્ર પવન શાંત થઈ ગયા; જંગલી પ્રાણીઓ પણ મૃદુ બની ગયા જ્યારે જનાર્દન જન્મ્યા.
સિન્ધવો નિજશબ્દેન વાદ્ય ચક્ત ર્મનોહરમ્ । જગુર્ગન્ધર્વ્વપતયો નનૃતુશ્વાપ્સરોગણાઃ ।। ૫-૩-
નદીઓએ પોતાના મીઠા સ્વરે સંગીત વગાડ્યું; ગંધર્વોના રાજાઓએ ગાન કર્યું અને અપ્સરાઓના સમૂહોએ નૃત્ય કર્યું.
સસૃજુઃ પુષ્પવર્ષાણિ દેવા ભુવ્યન્તરીક્ષગાઃ । જજ્વલુશ્વાગ્રયઃ શાન્તા જાયમાને જનાર્દ્દને ।। ૫-૩-
આકાશ અને ધરતી上的 દેવતાઓએ પુષ્પવર્ષા કરી; શાંત અગ્નિઓ તેજથી પ્રજ્વલિત થયા જ્યારે જનાર્દન જન્મ્યા.
મધ્યરાત્રેઽખિલાધારે જાયમાને જનાર્દને । મન્દ્ર જગર્જ્જુર્જલદાઃ પૂષ્પચવૃષ્ટિચો દ્રિચ ।। ૫-૩-
મધ્યરાત્રે, જ્યારે આખા વિશ્વના આધારરૂપ જનાર્દન જન્મ્યા, ત્યારે વાદળોએ ધીમી ગર્જના કરી અને પુષ્પવર્ષા કરી.
ફુલ્લેન્દીવરપત્રાભં ચતુર્બીહુમુદીક્ષ્ય તમ્ । શ્રીવત્સવક્ષસં જાતં તુષ્ટાવાનકદુન્દુભિઃ ।। ૫-૩-
જ્યારે વસુદેવએ એને જોયા—ખીલેલા નીલકમળના પાંદડા જેવો તેજસ્વી, ચાર હાથવાળો અને છાતી પર શ્રીવત્સનો ચિહ્ન ધરાવતો—ત્યારે તેણે પ્રસન્ન થઈ સ્તુતિ કરી.
અભિષ્ટૂય ચ તં વાગભિઃ પ્રસન્નપ્તભિર્મહામતિઃ । વિજ્ઞાપયામાસ તદા કંસાદ્ભીતો દ્રિજોત્તમ ।। ૫-૩-
શબ્દોથી અને આનંદિત મનથી તેની પૂજા કર્યા પછી, વિદ્વાન વસુદેવ, કંસના ભયથી, પછી તેને સંબોધીને બોલ્યા, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
જ્ઞાતોઽસિ દેવદેવેશ । શચઙ્ખ-ચક્ર-ગદાધર । દિવ્યરૂપમિદં દેવ પ્રસાદેનોપસંહર ।। ૫-૩-
હું તને ઓળખું છું, હે દેવદેવ, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર; હે દેવ, કૃપાથી આ દૈવી સ્વરૂપ પાછું ખેંચી લે.
અદ્યવૈ દેવ । કંસોઽયં કુરુતે મમ ઘાતનમ્ । અવતીર્ણ ઇતિ જ્ઞાત્વા ત્વમસ્મિન મમ મન્દિરે ।। ૫-૩-
આજે, હે દેવ, કંસ જાણે છે કે તું અવતર્યો છે અને એ મને મારવાનો ઇરાદો રાખે છે; તું મારા ઘરમાં છે.
યોઽનન્તરૂપોઽખિલવિશરૂપો ગર્ભેષુ લોકાન્ વપુષા બિભર્ત્તિ । પ્રસીદતામેષ સ દેવદેવઃ સ્વમાયયાવુષ્કૃતબાલરૂપઃ ।। ૫-૩-
જે અનંત સ્વરૂપ ધરાવે છે, જેના સ્વરૂપમાં આખું જગત સમાયેલું છે, જે ગર્ભમાં પણ જગતને ધારણ કરે છે—એ દેવદેવ, પોતાની માયાથી બાળરૂપે પ્રગટ થઈ, કૃપા કરે.
ઉપસહર સર્વ્વાત્મન્ । રૂપમેજ્વતુર્ભુજમ્ । જાનાતુ માવતારં તે કંસોઽયં દિતિજાધમઃ ।। ૫-૩-
હે સર્વાત્મા, આ ચતુર્ભુજ સ્વરૂપ પાછું ખેંચી લે, જેથી કંસ—એ દુષ્ટ દિતિપુત્ર—તારા અવતારને જાણી ન શકે.
તતોઽહં યત્ ત્વયા પૂર્વ્વં પુત્રાર્થિન્યા તદદ્ય તે । સફલં દેવિ। સઞ્જાતં જાતોઽહં યત્ તવોદરાત્ ।। ૫-૩-
હું જે તને પુત્ર માટે પહેલા કહેલું, એ આજ રોજ પૂર્ણ થયું, હે દેવી; હું તારા ગર્ભમાંથી જન્મ્યો છું.
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાંસ્તૂષ્ણીં બભૂવ મુનિસત્તમ । વસુદેવોઽપિ તં રાત્રાવાદાય પ્રયયૌ બહિઃ ।। ૫-૩-
આ રીતે કહીને ભગવાન શાંત થઈ ગયા, હે મુનિશ્રેષ્ઠ. પછી વસુદેવએ રાત્રે તેને લઈને બહાર ગયા.
મોહિતાશ્વાભવંસ્તત્ર રક્ષિણો યોગનિદ્રયા । મથુરાદ્રારપાલાશ્વ બ્રજત્યાનકદુન્દુભૌ ।। ૫-૩-
ત્યાંના રક્ષકો અને તેમના ઘોડા યોગમાયાની ઊંઘથી મોહિત થઈ ગયા હતા, એટલે જ્યારે અનકદુંદુભિ મથુરા છોડીને ગયો ત્યારે કોઈએ ધ્યાન આપ્યું નહીં.
વર્ષતાં જલદાનાઞ્ચ તોયમત્યુલ્વણં નિશિ । સંછાદ્યાનુયયૌ શેષઃ ફણેનાનકદુન્દુભિમ્ ।। ૫-૩-
એ રાત્રે વાદળો ભારે વરસાદ વરસાવી રહ્યા હતા ત્યારે શેષનાગે પોતાના ફણથી અનકદુંદુભિને ઢાંકી, તેની પાછળ ચાલ્યો.
યમુનાં ચાતિગમ્ભીરાં નાનાવર્ત્તસમાકુલામ્ । વસુદેવો વહન્ વિષ્ણુ જાનુમાત્રબહાં યયૌ ।। ૫-૩-
વસુદેવએ વિષ્ણુને લઈને, ઊંડા અને વહેતા પ્રવાહોથી ભરેલી યમુનામાં પ્રવેશ કર્યો અને પાણી ઘૂંટણ સુધી આવતું હતું.
કંસસ્ય કરમાદાય તત્રેવાભ્યાગતાંસ્તટે । નન્દાદીન્ ગોપવૃન્દાંશ્વ યમુનાયા દદર્શ સઃ ।। ૫-૩-
યમુનાના કાંઠે, કમ્સનો કર ચૂકવીને, તેણે ત્યાં આવેલા નંદ અને બીજા ગોપોને જોયા.
તસ્મિન્ કાલે યશોદાપિ મોહિતા યોગનિદ્રયા । તામેવ કન્યાં મૈત્રેય । પ્રસૂતા મોહિતે જને ।। ૫-૩-
એ સમયે યશોદા પણ યોગમાયાની ઊંઘથી મોહિત થઈ હતી અને, હે મૈત્રેય, બધાંને મોહમાં મૂકીને, એ જ કન્યાને જન્મ આપ્યો.
વસુદેવોઽપિ વિન્યસ્ય બાલમાદાય દારિકામ્ । યસોદાશાયને તુર્ણમાજગામામિતદ્યુ તિઃ ।। ૫-૩-
વસુદેવએ બાળકને મૂકી, કન્યાને લઈને, એ જ રાત્રે ઝડપથી યશોદાના શયનસ્થળે પહોંચ્યા.
દદૃશે ચ પ્રબુદ્ધા સા યશોદા જાતમાત્મજમ્ । નીલોતૂપલદલશ્યામં તતોઽત્યર્થં મુદં યયૌ ।। ૫-૩-
યશોદા જ્યારે જાગી, ત્યારે તેણે પોતાનો નવજાત પુત્ર જોયો, જે નીલકમળની પાંદડી જેવો શ્યામ હતો, અને તે ખૂબ આનંદિત થઈ.
આદાય વસુદેવોઽપિ દારિકાં નિજમન્દિરમ્ । દેવકીશયને ન્યસ્ય યથાપૂર્વ્વમતિષ્ઠત ।। ૫-૩-
વસુદેવએ કન્યાને લઈને પોતાના ઘરે પાછા ગયા અને, પહેલાં જેમ, દેવકીના શયનસ્થળે તેને મૂકી દીધા.
તતો બાલધ્વનિં શ્રુત્વા રક્ષિણઃ સહસોત્થિતાઃ । કંસાયાવેદયામાસુર્દેવકીપ્રસવં દ્રિજ ।। ૫-૩-
પછી બાળકનો રડવાનો અવાજ સાંભળી રક્ષકો તુરંત જાગી ગયા અને, હે દ્વિજ, દેવકીએ બાળકને જન્મ આપ્યો છે એ કમ્સને જાણ કરી.
કંસસ્તૂર્ણમુપેત્યૈનાં તતો જગ્રાહ બાલિકામ્ । મુઞ્ચ મુઞ્ચતિ દેવક્યા સન્નકણ્ઠયા નિવારિતઃ ।। ૫-૩-
કમ્સ તુરંત આવ્યો અને કન્યાને પકડી લીધી, પણ દેવકી ગળા સુધી રડતી રહી, 'છોડી દો, છોડી દો' એમ વિનંતી કરતી, તો કમ્સ થોભી ગયો.
ચિક્ષેપ ચ શિલાપૃષ્ઠે સા ક્ષિપ્તા વિયતિ સ્થિતિમ્ । અવાપ રૂપઞ્ચ મહત્ સાયુધાષ્ટમહાભુજમ્ ।। ૫-૩-
કમ્સએ કન્યાને પથ્થરની શિલા પર ફેંકી દીધી, પણ એ કન્યા હવામાં જ અટકી રહી અને અષ્ટભુજાવાળી, શસ્ત્રોથી સજ્જ મહારૂપ ધારણ કરી લીધું.
પ્રજહાસ તથૈવોચ્ચૈઃ કંસઞ્ચ રુષિતાબ્રવીત્ । કિં મયા ક્ષિપ્તયા મૂઢ઼!જાતો યસ્તવાં વધિષ્યતિ ।। ૫-૩-
એ દેવી જોરથી હસીને, ગુસ્સામાં કમ્સને કહ્યું: 'અરે મૂર્ખ! મને ફેંકવાથી તને શું મળશે? જે તારો વિનાશ કરશે, એ તો જન્મી ગયો છે.'
સર્વ્વસ્વભૂતો દેવાનામાસીન્મૃત્યુઃ પુરા સ તે । તદેતત્ સમ્પ્રધાર્ય્યાશુ ક્રિયતાં હિતમાત્મનઃ ।। ૫-૩-
'જે પહેલાં બધાના અને દેવતાઓના મરણરૂપ હતો, એ હવે તારો પણ અંત લાવનાર બન્યો છે. આ વાત સારી રીતે વિચારીને, તારા હિત માટે તુરંત પગલાં લે.'
ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ દેવી દિંવ્યસ્ત્રગૂ-ગન્ધ-ભૂષણા । પશ્યતો ભોજરાજસ્ય સ્તુતા સિદ્ધૈર્વિહાયસિ ।। ૫-૩-
આ રીતે કહીને, દેવી દિવ્ય શસ્ત્રો, સુગંધો અને આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, સિદ્ધો દ્વારા સ્તુતિ પામી, ભોજરાજની આંખ સામે જ આકાશમાં અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
કંસસ્તતોદ્રિગ્રમનાઃ પ્રાહ સવ્વીન મહાસુરાન્ । પ્રલમ્બકેશિપ્રમુખાનાહૂયાસુરપુઙ્ગવાન્ ।। ૫-૪-
પછી કમ્સ ચિંતામાં પડી ગયો અને બધા મહાસુરોને બોલાવીને, જેમાં પ્રલંબ અને કેશી મુખ્ય હતા, તેમને સંબોધન કર્યું.