ગ્રહર્ક્ષતારકાગર્ભા દ્યૌરસ્ય ખિલહૈતુકી । એતા વિભૂતયો દેવિ । તથાન્યાશ્વ સહસ્ત્રશઃ ।। ૫-૨-
તું ગ્રહ, તારાઓ અને નક્ષત્રોની માતા છે; આકાશ તારો વિશાળ આધાર છે. હે દેવી, આવી અનેક શક્તિઓ અને હજારો અન્ય તારી છે.
તથાસઙ્ખયા જગદ્ધાત્રિ । સામ્પ્રતં જઠરે તવ । સમુદ્રાદ્રિ-દ્રીપ-વન-પત્તનભૂષણા ।। ૫-૨-
હે જગતની પોષક, તારા ગર્ભમાં અત્યારે અનંત સમુદ્રો, પર્વતો, દ્વીપો, જંગલો અને શહેરો છે.
ગ્રામ-ખર્વ્વટ-ખૈટાઢયા સમસ્તા પૃથિવી શુભે । સમસ્તવહ્નયોઽમ્ભાંસિ સકલાશ્વ સમીરણાઃ ।। ૫-૨-
હે શુભે, બધા ગામો, નગરો અને વસાહતો, આખી પૃથ્વી, બધા અગ્નિઓ, જળ અને સર્વ પવન તારા અંદર છે.
ગ્રહર્ક્ષતારકાચિત્રં વિમાનશતસઙૂકુલમ્ । અવકાશમશેષસ્ય યદૂદદાતિનભઃસ્થલમ્ ।। ૫-૨-
ગ્રહો, તારાઓ અને અનેક વિમાનોથી ભરેલું આકાશ સર્વને સ્થાન આપે છે.
ભૂર્લોકશ્વ ભુવર્લોકઃ સ્વર્લોકોઽથ મહર્જ્જનઃ । તપશ્વ બ્રહ્મલોકશ્વ બ્રહ્માણ્ડમખિલં શુભે ।। ૫-૨-
ભૂર્લોક, ભુવર્લોક, સ્વર્લોક, મહરલોક, જનલોક, તપલોક અને બ્રહ્મલોક, હે શુભે, આખું બ્રહ્માંડ તારા અંદર છે.
તદન્તરે સ્થિતા દેવા દૈત્ય-ગન્ધર્વ્વ-ચારણાઃ । મહોરગાસ્તથ યક્ષા રાક્ષસાઃ પ્રેતગુહ્યકાઃ ।। ૫-૨-
એમાં દેવો, દૈત્યો, ગંધર્વો, ચારણો, મહાન સાપો, યક્ષો, રાક્ષસો, ભૂતો અને ગુપ્ત જીવો વસે છે.
મનુષ્યાઃ પશવશ્વાન્યે યે જ જીવા યશસ્વિનિ । તૈરન્તઃ સ્થૈરનન્તોઽસૌ સર્વેશઃ સર્વ્વભાવનઃ ।। ૫-૨-
હે યશસ્વિની, બધા મનુષ્યો, પશુઓ અને બીજા બધા જીવંત પ્રાણીઓમાં, અંદર અને બહાર, અનંત, સર્વનો સ્વામી અને સર્વનું સર્જન કરનાર પરમાત્મા વસે છે.
રૂપકર્મ્મખરૂપાણિ ન પરિચ્છેદગોચરે । યસ્યાખિલપ્રમાણાનિ સિ વિષ્ણુર્ગર્ભગસ્તવ ।। ૫-૨-
જેની રૂપ અને ક્રિયાઓ કોઈ પણ રીતે વર્ણવી શકાય તેવી નથી, જેના માટે બધું જ માપદંડ છે—એ પરમ વિષ્ણુ, હે વિષ્ણુ, તારા ગર્ભમાં નિવાસ કરે છે.
ત્વં ખાહા ત્વં સ્વધા વિદ્યા સુધા ત્વં જ્યોતિરમ્બરે । ત્વં સ્વાહા ત્વં સ્વધા વિદ્યા સુધા ત્વં જ્યોતિરમ્બરે । ત્વં સર્વ્વલોકરક્ષાર્થમવતીર્ણા મહીતલે ।। ૫-૨-
તુજ એ આકાશ છે, તું સ્વધા છે, તું જ્ઞાન છે, તું અમૃત છે, તું આકાશમાં પ્રકાશ છે; તું સ્વાહા છે, તું સ્વધા છે, તું જ્ઞાન છે, તું અમૃત છે, તું આકાશમાં પ્રકાશ છે; તું બધા લોકની રક્ષા માટે ધરતી પર અવતરેલી છે.
પ્રસીદ દેવિ । સર્વ્વસ્ય જગતઃ શં શુભે । કુરુ । પ્રીત્યા ત્વં ધારયેશાનં ધૃતં યેનાખિલં જગત્ ।। ૫-૨-
દેવી, કૃપા કર. આખા જગતમાં શુભતા અને શાંતિ લાવ. તું પ્રેમથી એ ઈશ્વરને ધારણ કરે છે, જેના દ્વારા આખું જગત ટકી રહ્યું છે.
એવં સંસ્તૂયમાના સા દેવૈર્દૈવમધારયત્ । ગર્ભેણ પુણ્ડરીકાક્ષં જગતસ્ત્રાણકારણમ્ ।। ૫-૩-
આ રીતે દેવતાઓએ સ્તુતિ કરતાં, એ દેવીએ પોતાના ગર્ભમાં કમળનયન, જગતની રક્ષા માટે અવતરેલા પરમાત્માને ધારણ કર્યો.
તતોઽખિલજગત્પદ્મબોધાયાચ્યુતભાન્ના । દેવકીપૂર્વ્વસન્ધ્યાયામાવિર્ભૂતં મહાત્મના ।। ૫-૩-
પછી, આખા જગતને જાગૃત કરવા માટે, દેવકીની પૂર્વ સંધ્યાના સમયે, મહાત્મા અચ્યૂત પ્રગટ થયા.
તજ્જન્મદિનમત્યર્થમાહ્લાદ્યમલદિઙૂમુખમ્ । બભૂવ સર્વલોકસ્ય કૌમુદી શશિનો યથા ।। ૫-૩-
એના જન્મના દિવસે, સર્વ દિશાઓમાં અનન્ય આનંદ અને પ્રસન્નતા છવાઈ ગઈ, જેમ ચાંદની આખા જગતને આનંદ આપે છે.
સન્તઃ સન્તોષમધિકં પ્રશમં ચણ્ડમારુતઃ । પ્રસાદં નિમ્રગા યાતા જાયમાને જનાર્દૃને ।। ૫-૩-
સજ્જનોમાં વધારે સંતોષ થયો; તીવ્ર પવન શાંત થઈ ગયા; જંગલી પ્રાણીઓ પણ મૃદુ બની ગયા જ્યારે જનાર્દન જન્મ્યા.
સિન્ધવો નિજશબ્દેન વાદ્ય ચક્ત ર્મનોહરમ્ । જગુર્ગન્ધર્વ્વપતયો નનૃતુશ્વાપ્સરોગણાઃ ।। ૫-૩-
નદીઓએ પોતાના મીઠા સ્વરે સંગીત વગાડ્યું; ગંધર્વોના રાજાઓએ ગાન કર્યું અને અપ્સરાઓના સમૂહોએ નૃત્ય કર્યું.
સસૃજુઃ પુષ્પવર્ષાણિ દેવા ભુવ્યન્તરીક્ષગાઃ । જજ્વલુશ્વાગ્રયઃ શાન્તા જાયમાને જનાર્દ્દને ।। ૫-૩-
આકાશ અને ધરતી上的 દેવતાઓએ પુષ્પવર્ષા કરી; શાંત અગ્નિઓ તેજથી પ્રજ્વલિત થયા જ્યારે જનાર્દન જન્મ્યા.
મધ્યરાત્રેઽખિલાધારે જાયમાને જનાર્દને । મન્દ્ર જગર્જ્જુર્જલદાઃ પૂષ્પચવૃષ્ટિચો દ્રિચ ।। ૫-૩-
મધ્યરાત્રે, જ્યારે આખા વિશ્વના આધારરૂપ જનાર્દન જન્મ્યા, ત્યારે વાદળોએ ધીમી ગર્જના કરી અને પુષ્પવર્ષા કરી.
ફુલ્લેન્દીવરપત્રાભં ચતુર્બીહુમુદીક્ષ્ય તમ્ । શ્રીવત્સવક્ષસં જાતં તુષ્ટાવાનકદુન્દુભિઃ ।। ૫-૩-
જ્યારે વસુદેવએ એને જોયા—ખીલેલા નીલકમળના પાંદડા જેવો તેજસ્વી, ચાર હાથવાળો અને છાતી પર શ્રીવત્સનો ચિહ્ન ધરાવતો—ત્યારે તેણે પ્રસન્ન થઈ સ્તુતિ કરી.
અભિષ્ટૂય ચ તં વાગભિઃ પ્રસન્નપ્તભિર્મહામતિઃ । વિજ્ઞાપયામાસ તદા કંસાદ્ભીતો દ્રિજોત્તમ ।। ૫-૩-
શબ્દોથી અને આનંદિત મનથી તેની પૂજા કર્યા પછી, વિદ્વાન વસુદેવ, કંસના ભયથી, પછી તેને સંબોધીને બોલ્યા, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
જ્ઞાતોઽસિ દેવદેવેશ । શચઙ્ખ-ચક્ર-ગદાધર । દિવ્યરૂપમિદં દેવ પ્રસાદેનોપસંહર ।। ૫-૩-
હું તને ઓળખું છું, હે દેવદેવ, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર; હે દેવ, કૃપાથી આ દૈવી સ્વરૂપ પાછું ખેંચી લે.
અદ્યવૈ દેવ । કંસોઽયં કુરુતે મમ ઘાતનમ્ । અવતીર્ણ ઇતિ જ્ઞાત્વા ત્વમસ્મિન મમ મન્દિરે ।। ૫-૩-
આજે, હે દેવ, કંસ જાણે છે કે તું અવતર્યો છે અને એ મને મારવાનો ઇરાદો રાખે છે; તું મારા ઘરમાં છે.
યોઽનન્તરૂપોઽખિલવિશરૂપો ગર્ભેષુ લોકાન્ વપુષા બિભર્ત્તિ । પ્રસીદતામેષ સ દેવદેવઃ સ્વમાયયાવુષ્કૃતબાલરૂપઃ ।। ૫-૩-
જે અનંત સ્વરૂપ ધરાવે છે, જેના સ્વરૂપમાં આખું જગત સમાયેલું છે, જે ગર્ભમાં પણ જગતને ધારણ કરે છે—એ દેવદેવ, પોતાની માયાથી બાળરૂપે પ્રગટ થઈ, કૃપા કરે.
ઉપસહર સર્વ્વાત્મન્ । રૂપમેજ્વતુર્ભુજમ્ । જાનાતુ માવતારં તે કંસોઽયં દિતિજાધમઃ ।। ૫-૩-
હે સર્વાત્મા, આ ચતુર્ભુજ સ્વરૂપ પાછું ખેંચી લે, જેથી કંસ—એ દુષ્ટ દિતિપુત્ર—તારા અવતારને જાણી ન શકે.
તતોઽહં યત્ ત્વયા પૂર્વ્વં પુત્રાર્થિન્યા તદદ્ય તે । સફલં દેવિ। સઞ્જાતં જાતોઽહં યત્ તવોદરાત્ ।। ૫-૩-
હું જે તને પુત્ર માટે પહેલા કહેલું, એ આજ રોજ પૂર્ણ થયું, હે દેવી; હું તારા ગર્ભમાંથી જન્મ્યો છું.
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાંસ્તૂષ્ણીં બભૂવ મુનિસત્તમ । વસુદેવોઽપિ તં રાત્રાવાદાય પ્રયયૌ બહિઃ ।। ૫-૩-
આ રીતે કહીને ભગવાન શાંત થઈ ગયા, હે મુનિશ્રેષ્ઠ. પછી વસુદેવએ રાત્રે તેને લઈને બહાર ગયા.
મોહિતાશ્વાભવંસ્તત્ર રક્ષિણો યોગનિદ્રયા । મથુરાદ્રારપાલાશ્વ બ્રજત્યાનકદુન્દુભૌ ।। ૫-૩-
ત્યાંના રક્ષકો અને તેમના ઘોડા યોગમાયાની ઊંઘથી મોહિત થઈ ગયા હતા, એટલે જ્યારે અનકદુંદુભિ મથુરા છોડીને ગયો ત્યારે કોઈએ ધ્યાન આપ્યું નહીં.
વર્ષતાં જલદાનાઞ્ચ તોયમત્યુલ્વણં નિશિ । સંછાદ્યાનુયયૌ શેષઃ ફણેનાનકદુન્દુભિમ્ ।। ૫-૩-
એ રાત્રે વાદળો ભારે વરસાદ વરસાવી રહ્યા હતા ત્યારે શેષનાગે પોતાના ફણથી અનકદુંદુભિને ઢાંકી, તેની પાછળ ચાલ્યો.
યમુનાં ચાતિગમ્ભીરાં નાનાવર્ત્તસમાકુલામ્ । વસુદેવો વહન્ વિષ્ણુ જાનુમાત્રબહાં યયૌ ।। ૫-૩-
વસુદેવએ વિષ્ણુને લઈને, ઊંડા અને વહેતા પ્રવાહોથી ભરેલી યમુનામાં પ્રવેશ કર્યો અને પાણી ઘૂંટણ સુધી આવતું હતું.
કંસસ્ય કરમાદાય તત્રેવાભ્યાગતાંસ્તટે । નન્દાદીન્ ગોપવૃન્દાંશ્વ યમુનાયા દદર્શ સઃ ।। ૫-૩-
યમુનાના કાંઠે, કમ્સનો કર ચૂકવીને, તેણે ત્યાં આવેલા નંદ અને બીજા ગોપોને જોયા.
તસ્મિન્ કાલે યશોદાપિ મોહિતા યોગનિદ્રયા । તામેવ કન્યાં મૈત્રેય । પ્રસૂતા મોહિતે જને ।। ૫-૩-
એ સમયે યશોદા પણ યોગમાયાની ઊંઘથી મોહિત થઈ હતી અને, હે મૈત્રેય, બધાંને મોહમાં મૂકીને, એ જ કન્યાને જન્મ આપ્યો.