સપ્તમે રોહિણી પ્રાપ્તે ગર્ભેગર્ભં તતો હરિઃ । લોકત્રયોપકારાય દેવક્યાઃ પ્રવિવેશ વૈ ।। ૫-૨-
જ્યારે સાતમો મહિનો અને રોહિણી નક્ષત્ર આવ્યો, ત્યારે હરિ લોકત્રયના કલ્યાણ માટે દેવકીના ગર્ભમાં પ્રવેશ્યા.
યોગનિદ્રા યશોદાયાસ્તસ્મિન્નેવ તતો દિને । સમ્ભૂતા જઠરે તદૂદૂ યથોક્તં પરમેષ્ઠિના ।। ૫-૨-
એ જ દિવસે, પરમેશ્વરે જે કહ્યું હતું એ મુજબ, યોગમાયા યશોદાના ગર્ભમાં પ્રવેશી.
તતો ગ્રહગણાઃ સમ્યક્ પ્રચચાર દિવિ દ્રિજ । વિષ્ણોરંશે બુવં યાતે ઋતવશ્વાભવન્ શુભાઃ ।। ૫-૨-
પછી, દ્વિજ, ગ્રહો આકાશમાં સુમેળથી ચાલવા લાગ્યા; જ્યારે વિષ્ણુનો અંશ ધરતી પર આવ્યો, ત્યારે ઋતુઓ શુભ બની ગઈ.
ન સેહે દેવકી દ્રષ્ટું કશ્વિદપ્યતિતેજસા । જાજ્વલ્યમાનાં તાં દૃષ્ટ્વા મનાંસિ ક્ષોભમાયયુઃ ।। ૫-૨-
દેવકીમાં જે અદભુત તેજ હતો તેને જોઈને કોઈ પણ તેને જોઈ શકતો નહોતો; એના તેજથી બધાના મનમાં ઉથલપાથલ થઈ ગઈ.
અદૃષ્ટાં પુરુષૈઃ સ્ત્રીભિર્દેવકીં દેવતાગણાઃ । વિભ્રાણાં વપુષા વિષ્ણું તુષ્ટુ વુસ્તામહર્નિશમ્ ।। ૫-૨-
દેવતાઓ, જે પુરુષો અને સ્ત્રીઓને દેખાતા નથી, તેઓ દિવસ-રાત દેવકીની સ્તુતિ કરતા, કારણ કે એ વિષ્ણુને ધારણ કરતી હતી.
પ્રકૃતિસ્ત્વ પરા સુક્ષ્મા બ્રહ્મગર્ભાભવઃ પુરા । તતો વાણી જગદ્ધાતુર્વ્વેદગર્ભાસિ શોભને ।। ૫-૨-
તું પરમ અને સૂક્ષ્મ પ્રકૃતિ છે, બ્રહ્માના જન્મનું મૂળ છે; પછી, હે સુંદર, તું જગતના સર્જકની વાણી અને વેદોની માતા બની.
સૂર્ય્યસ્વરૂપગર્ભાસિ સૃષ્ટિભૂતા સનાતનિ । બીજભૂતા તુ સર્વ્વસ્ય યજ્ઞભૂતાભવસ્ત્રયી ।। ૫-૨-
તું સૂર્યના સ્વરૂપની માતા છે, સૃષ્ટિનું શાશ્વત મૂળ છે; તું સર્વનું બીજ છે અને યજ્ઞનું તત્વ, ત્રણેય વેદરૂપ છે.
ફલગર્ભા ત્વમેવેજ્યા વહ્નિગર્ભા તથારણિઃ । અદિતિર્દેવગર્ભા ત્વં દૈત્યગર્ભા તથા દિતિઃ ।। ૫-૨-
તું ફળની માતા છે, પૂજનીય છે; તું અગ્નિ અને અરણીની માતા છે; તું અદિતિ, દેવોની માતા છે અને દિતિ, દૈત્યોની માતા છે.
જ્યોતૂસ્ત્રા વાસરગર્ભા ત્વં જ્ઞાનગર્ભાસિ સન્નતિઃ । નયગર્ભા પરા નીતિર્લજ્જા ત્વં પ્રશ્રયોદૂહા ।। ૫-૨-
તું પ્રકાશની માતા છે, દિવસની માતા છે; તું જ્ઞાનની માતા છે અને વિનમ્રતા છે; તું માર્ગદર્શનની માતા છે, શ્રેષ્ઠ આચરણ છે; તું લાજ છે અને આદરની માતા છે.
કામગર્ભા તથેચ્છા ત્વં તુષ્ટિઃ સન્તોષગર્ભિણી । મેધા ચ ભોધગર્ભાસિ ધૈર્ય્યગર્ભોદૂહા ધૃતિઃ ।। ૫-૨-
તું ઇચ્છા અને કામના મૂળ છે, તૃપ્તિ અને સંતોષથી ભરેલી છે; તું બુદ્ધિ છે, જ્ઞાનની માતા છે અને ધૈર્યથી ભરેલી ધૃતિ છે.
ગ્રહર્ક્ષતારકાગર્ભા દ્યૌરસ્ય ખિલહૈતુકી । એતા વિભૂતયો દેવિ । તથાન્યાશ્વ સહસ્ત્રશઃ ।। ૫-૨-
તું ગ્રહ, તારાઓ અને નક્ષત્રોની માતા છે; આકાશ તારો વિશાળ આધાર છે. હે દેવી, આવી અનેક શક્તિઓ અને હજારો અન્ય તારી છે.
તથાસઙ્ખયા જગદ્ધાત્રિ । સામ્પ્રતં જઠરે તવ । સમુદ્રાદ્રિ-દ્રીપ-વન-પત્તનભૂષણા ।। ૫-૨-
હે જગતની પોષક, તારા ગર્ભમાં અત્યારે અનંત સમુદ્રો, પર્વતો, દ્વીપો, જંગલો અને શહેરો છે.
ગ્રામ-ખર્વ્વટ-ખૈટાઢયા સમસ્તા પૃથિવી શુભે । સમસ્તવહ્નયોઽમ્ભાંસિ સકલાશ્વ સમીરણાઃ ।। ૫-૨-
હે શુભે, બધા ગામો, નગરો અને વસાહતો, આખી પૃથ્વી, બધા અગ્નિઓ, જળ અને સર્વ પવન તારા અંદર છે.
ગ્રહર્ક્ષતારકાચિત્રં વિમાનશતસઙૂકુલમ્ । અવકાશમશેષસ્ય યદૂદદાતિનભઃસ્થલમ્ ।। ૫-૨-
ગ્રહો, તારાઓ અને અનેક વિમાનોથી ભરેલું આકાશ સર્વને સ્થાન આપે છે.
ભૂર્લોકશ્વ ભુવર્લોકઃ સ્વર્લોકોઽથ મહર્જ્જનઃ । તપશ્વ બ્રહ્મલોકશ્વ બ્રહ્માણ્ડમખિલં શુભે ।। ૫-૨-
ભૂર્લોક, ભુવર્લોક, સ્વર્લોક, મહરલોક, જનલોક, તપલોક અને બ્રહ્મલોક, હે શુભે, આખું બ્રહ્માંડ તારા અંદર છે.
તદન્તરે સ્થિતા દેવા દૈત્ય-ગન્ધર્વ્વ-ચારણાઃ । મહોરગાસ્તથ યક્ષા રાક્ષસાઃ પ્રેતગુહ્યકાઃ ।। ૫-૨-
એમાં દેવો, દૈત્યો, ગંધર્વો, ચારણો, મહાન સાપો, યક્ષો, રાક્ષસો, ભૂતો અને ગુપ્ત જીવો વસે છે.
મનુષ્યાઃ પશવશ્વાન્યે યે જ જીવા યશસ્વિનિ । તૈરન્તઃ સ્થૈરનન્તોઽસૌ સર્વેશઃ સર્વ્વભાવનઃ ।। ૫-૨-
હે યશસ્વિની, બધા મનુષ્યો, પશુઓ અને બીજા બધા જીવંત પ્રાણીઓમાં, અંદર અને બહાર, અનંત, સર્વનો સ્વામી અને સર્વનું સર્જન કરનાર પરમાત્મા વસે છે.
રૂપકર્મ્મખરૂપાણિ ન પરિચ્છેદગોચરે । યસ્યાખિલપ્રમાણાનિ સિ વિષ્ણુર્ગર્ભગસ્તવ ।। ૫-૨-
જેની રૂપ અને ક્રિયાઓ કોઈ પણ રીતે વર્ણવી શકાય તેવી નથી, જેના માટે બધું જ માપદંડ છે—એ પરમ વિષ્ણુ, હે વિષ્ણુ, તારા ગર્ભમાં નિવાસ કરે છે.
ત્વં ખાહા ત્વં સ્વધા વિદ્યા સુધા ત્વં જ્યોતિરમ્બરે । ત્વં સ્વાહા ત્વં સ્વધા વિદ્યા સુધા ત્વં જ્યોતિરમ્બરે । ત્વં સર્વ્વલોકરક્ષાર્થમવતીર્ણા મહીતલે ।। ૫-૨-
તુજ એ આકાશ છે, તું સ્વધા છે, તું જ્ઞાન છે, તું અમૃત છે, તું આકાશમાં પ્રકાશ છે; તું સ્વાહા છે, તું સ્વધા છે, તું જ્ઞાન છે, તું અમૃત છે, તું આકાશમાં પ્રકાશ છે; તું બધા લોકની રક્ષા માટે ધરતી પર અવતરેલી છે.
પ્રસીદ દેવિ । સર્વ્વસ્ય જગતઃ શં શુભે । કુરુ । પ્રીત્યા ત્વં ધારયેશાનં ધૃતં યેનાખિલં જગત્ ।। ૫-૨-
દેવી, કૃપા કર. આખા જગતમાં શુભતા અને શાંતિ લાવ. તું પ્રેમથી એ ઈશ્વરને ધારણ કરે છે, જેના દ્વારા આખું જગત ટકી રહ્યું છે.
એવં સંસ્તૂયમાના સા દેવૈર્દૈવમધારયત્ । ગર્ભેણ પુણ્ડરીકાક્ષં જગતસ્ત્રાણકારણમ્ ।। ૫-૩-
આ રીતે દેવતાઓએ સ્તુતિ કરતાં, એ દેવીએ પોતાના ગર્ભમાં કમળનયન, જગતની રક્ષા માટે અવતરેલા પરમાત્માને ધારણ કર્યો.
તતોઽખિલજગત્પદ્મબોધાયાચ્યુતભાન્ના । દેવકીપૂર્વ્વસન્ધ્યાયામાવિર્ભૂતં મહાત્મના ।। ૫-૩-
પછી, આખા જગતને જાગૃત કરવા માટે, દેવકીની પૂર્વ સંધ્યાના સમયે, મહાત્મા અચ્યૂત પ્રગટ થયા.
તજ્જન્મદિનમત્યર્થમાહ્લાદ્યમલદિઙૂમુખમ્ । બભૂવ સર્વલોકસ્ય કૌમુદી શશિનો યથા ।। ૫-૩-
એના જન્મના દિવસે, સર્વ દિશાઓમાં અનન્ય આનંદ અને પ્રસન્નતા છવાઈ ગઈ, જેમ ચાંદની આખા જગતને આનંદ આપે છે.
સન્તઃ સન્તોષમધિકં પ્રશમં ચણ્ડમારુતઃ । પ્રસાદં નિમ્રગા યાતા જાયમાને જનાર્દૃને ।। ૫-૩-
સજ્જનોમાં વધારે સંતોષ થયો; તીવ્ર પવન શાંત થઈ ગયા; જંગલી પ્રાણીઓ પણ મૃદુ બની ગયા જ્યારે જનાર્દન જન્મ્યા.
સિન્ધવો નિજશબ્દેન વાદ્ય ચક્ત ર્મનોહરમ્ । જગુર્ગન્ધર્વ્વપતયો નનૃતુશ્વાપ્સરોગણાઃ ।। ૫-૩-
નદીઓએ પોતાના મીઠા સ્વરે સંગીત વગાડ્યું; ગંધર્વોના રાજાઓએ ગાન કર્યું અને અપ્સરાઓના સમૂહોએ નૃત્ય કર્યું.
સસૃજુઃ પુષ્પવર્ષાણિ દેવા ભુવ્યન્તરીક્ષગાઃ । જજ્વલુશ્વાગ્રયઃ શાન્તા જાયમાને જનાર્દ્દને ।। ૫-૩-
આકાશ અને ધરતી上的 દેવતાઓએ પુષ્પવર્ષા કરી; શાંત અગ્નિઓ તેજથી પ્રજ્વલિત થયા જ્યારે જનાર્દન જન્મ્યા.
મધ્યરાત્રેઽખિલાધારે જાયમાને જનાર્દને । મન્દ્ર જગર્જ્જુર્જલદાઃ પૂષ્પચવૃષ્ટિચો દ્રિચ ।। ૫-૩-
મધ્યરાત્રે, જ્યારે આખા વિશ્વના આધારરૂપ જનાર્દન જન્મ્યા, ત્યારે વાદળોએ ધીમી ગર્જના કરી અને પુષ્પવર્ષા કરી.
ફુલ્લેન્દીવરપત્રાભં ચતુર્બીહુમુદીક્ષ્ય તમ્ । શ્રીવત્સવક્ષસં જાતં તુષ્ટાવાનકદુન્દુભિઃ ।। ૫-૩-
જ્યારે વસુદેવએ એને જોયા—ખીલેલા નીલકમળના પાંદડા જેવો તેજસ્વી, ચાર હાથવાળો અને છાતી પર શ્રીવત્સનો ચિહ્ન ધરાવતો—ત્યારે તેણે પ્રસન્ન થઈ સ્તુતિ કરી.
અભિષ્ટૂય ચ તં વાગભિઃ પ્રસન્નપ્તભિર્મહામતિઃ । વિજ્ઞાપયામાસ તદા કંસાદ્ભીતો દ્રિજોત્તમ ।। ૫-૩-
શબ્દોથી અને આનંદિત મનથી તેની પૂજા કર્યા પછી, વિદ્વાન વસુદેવ, કંસના ભયથી, પછી તેને સંબોધીને બોલ્યા, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
જ્ઞાતોઽસિ દેવદેવેશ । શચઙ્ખ-ચક્ર-ગદાધર । દિવ્યરૂપમિદં દેવ પ્રસાદેનોપસંહર ।। ૫-૩-
હું તને ઓળખું છું, હે દેવદેવ, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર; હે દેવ, કૃપાથી આ દૈવી સ્વરૂપ પાછું ખેંચી લે.