પ્રાવૃટ્કાલે ચ નભસિ કૃષ્ણાષ્ટમ્યામહં નિશિ । ઉત્પત્સ્યામિ નવમ્યાં તુ પ્રસૂતિં ત્વમવાપ્સ્યસિ ॥ ૫,૧.
વરસાદના સમયમાં, કૃષ્ણપક્ષની અષ્ટમીની રાત્રે હું જન્મીશ; પણ તું નવમીના દિવસે પ્રસૂતિ પામશે.
યશોદાશયને માં તુ દેવક્યાસ્ત્વામનિન્દિતે । મચ્છક્તિપ્રોરિતમતિર્વસુદેવો નયિષ્યતિ ॥ ૫,૧.
યશોદાના શયન પર હું મુકાઈશ અને, હે નિર્દોષે, તને દેવકી મુકશે; વસુદેવ, મારી શક્તિથી પ્રેરિત થઈ, આ બધું કરશે.
કંસશ્ચ ત્વામુપાદાય દેવિ શૈલશિલાતલે । પ્રક્ષેપ્સ્યત્યન્તારિક્ષે ચ સંસ્થાનં ત્વમવાપ્સ્યસિ ॥ ૫,૧.
કંસ, હે દેવી, તને પકડીને પર્વતની પથ્થરીલ ચોટી પર ફેંકી દેશે અને તું તારા સ્વરૂપને પ્રાપ્ત કરીશ.
તતસ્ત્વાં શતદૃક્છક્રઃ પ્રણમ્ય મમ ગૌરવાત્ । પ્રણિપાતાનતશિરા ભગિનીત્વે ગ્રહીષ્યતિ ॥ ૫,૧.
પછી સહસ્ર નેત્રો અને ચક્રધારી ઈન્દ્ર, મારા માન માટે, તને વંદન કરીને, તને પોતાની બહેન સ્વીકારશે.
ત્વં ચ શુંભનિશુંભાદીન્હત્વા દૈત્યાન્સહસ્રશઃ । સ્થાનૈરનેકૈઃ પૃથિવીમશેષાં મણ્ડયિષ્યસિ ॥ ૫,૧.
તું શુંભ અને નિશુંભ જેવા હજારો દૈતોને મારીને, અનેક સ્થાનોથી આખી પૃથ્વીને શોભાવશે.
ત્વં ભૂતિઃ સન્નતિઃ ક્ષાન્તિઃ કાન્તિર્દ્યૌઃ પૃથિવી ધૃતિઃ । લજ્જાપુષ્ટી રુષા યા તુ કાચિદન્યા ત્વમેવ સા ॥ ૫,૧.
તું સમૃદ્ધિ, વિનમ્રતા, સહનશીલતા, સૌંદર્ય, આકાશ, પૃથ્વી, ધીરજ, લાજ, પોષણ અને રોષ પણ છે—જગતમાં જે કંઈ છે, એ બધું તું જ છે.
યે ત્વામાર્યેતિ દુર્ગેતિ વેદગર્ભાંબિકેતિ ચ । ભદ્રેતિ ભદ્રકાલીતિ ક્ષેમદા ભગ્યદેતિ ચ ॥ ૫,૧.
જે લોકો તને આર્યા, દુર્ગા, વેદગર્ભા, અંબિકા, ભદ્રા, ભદ્રકાળી, ક્ષેમદાયિ, ભાગ્યદાયિ વગેરે નામે બોલાવે છે—
પ્રાતશ્ચૈવાપરાહ્ને ચ સ્તોષ્યન્ત્યાનમ્રમૂર્તયઃ । તેષાં હિ પ્રાર્થિતં સર્વં મત્પ્રસાદાદ્ભવિષ્યતિ ॥ ૫,૧.
—સવાર અને બપોરે, એ ભક્તજન નમ્રતાથી તારી સ્તુતિ કરશે; તેમના બધા ઇચ્છિત ફળો તેમને મારા આશીર્વાદથી મળશે.
સુરામાંસોપહરૈશ્ચ ભક્ષ્યભોજ્યૈશ્ચ પૂજિતા । નૄણામશેષસામાંસ્ત્વં પ્રસન્ના સંપ્રદાસ્યસિ ॥ ૫,૧.
જ્યારે તું દારૂ, માંસ અને વિવિધ ભોજનોથી પૂજાય છે, ત્યારે તું સૌના સર્વ ઇચ્છાઓ પ્રસન્ન થઈને પૂરી કરે છે.
યથોક્તં સા જગદ્ધાત્રી દેવદેવેન વૈ તદા । ષડ઼ગર્ભ-ગર્ભવિન્યાસં ચક્ર ચાન્યસ્ય કર્ષણમ્ ।। ૫-૨-
ત્યારે દેવોના દેવ જે કહ્યું હતું એ પ્રમાણે, જગતને પોષણ કરનાર એ સ્ત્રીએ એક ભ્રૂણને બીજામાં મૂકવાની અને બીજું કાઢી લેવા જેવી વ્યવસ્થા કરી.
સપ્તમે રોહિણી પ્રાપ્તે ગર્ભેગર્ભં તતો હરિઃ । લોકત્રયોપકારાય દેવક્યાઃ પ્રવિવેશ વૈ ।। ૫-૨-
જ્યારે સાતમો મહિનો અને રોહિણી નક્ષત્ર આવ્યો, ત્યારે હરિ લોકત્રયના કલ્યાણ માટે દેવકીના ગર્ભમાં પ્રવેશ્યા.
યોગનિદ્રા યશોદાયાસ્તસ્મિન્નેવ તતો દિને । સમ્ભૂતા જઠરે તદૂદૂ યથોક્તં પરમેષ્ઠિના ।। ૫-૨-
એ જ દિવસે, પરમેશ્વરે જે કહ્યું હતું એ મુજબ, યોગમાયા યશોદાના ગર્ભમાં પ્રવેશી.
તતો ગ્રહગણાઃ સમ્યક્ પ્રચચાર દિવિ દ્રિજ । વિષ્ણોરંશે બુવં યાતે ઋતવશ્વાભવન્ શુભાઃ ।। ૫-૨-
પછી, દ્વિજ, ગ્રહો આકાશમાં સુમેળથી ચાલવા લાગ્યા; જ્યારે વિષ્ણુનો અંશ ધરતી પર આવ્યો, ત્યારે ઋતુઓ શુભ બની ગઈ.
ન સેહે દેવકી દ્રષ્ટું કશ્વિદપ્યતિતેજસા । જાજ્વલ્યમાનાં તાં દૃષ્ટ્વા મનાંસિ ક્ષોભમાયયુઃ ।। ૫-૨-
દેવકીમાં જે અદભુત તેજ હતો તેને જોઈને કોઈ પણ તેને જોઈ શકતો નહોતો; એના તેજથી બધાના મનમાં ઉથલપાથલ થઈ ગઈ.
અદૃષ્ટાં પુરુષૈઃ સ્ત્રીભિર્દેવકીં દેવતાગણાઃ । વિભ્રાણાં વપુષા વિષ્ણું તુષ્ટુ વુસ્તામહર્નિશમ્ ।। ૫-૨-
દેવતાઓ, જે પુરુષો અને સ્ત્રીઓને દેખાતા નથી, તેઓ દિવસ-રાત દેવકીની સ્તુતિ કરતા, કારણ કે એ વિષ્ણુને ધારણ કરતી હતી.
પ્રકૃતિસ્ત્વ પરા સુક્ષ્મા બ્રહ્મગર્ભાભવઃ પુરા । તતો વાણી જગદ્ધાતુર્વ્વેદગર્ભાસિ શોભને ।। ૫-૨-
તું પરમ અને સૂક્ષ્મ પ્રકૃતિ છે, બ્રહ્માના જન્મનું મૂળ છે; પછી, હે સુંદર, તું જગતના સર્જકની વાણી અને વેદોની માતા બની.
સૂર્ય્યસ્વરૂપગર્ભાસિ સૃષ્ટિભૂતા સનાતનિ । બીજભૂતા તુ સર્વ્વસ્ય યજ્ઞભૂતાભવસ્ત્રયી ।। ૫-૨-
તું સૂર્યના સ્વરૂપની માતા છે, સૃષ્ટિનું શાશ્વત મૂળ છે; તું સર્વનું બીજ છે અને યજ્ઞનું તત્વ, ત્રણેય વેદરૂપ છે.
ફલગર્ભા ત્વમેવેજ્યા વહ્નિગર્ભા તથારણિઃ । અદિતિર્દેવગર્ભા ત્વં દૈત્યગર્ભા તથા દિતિઃ ।। ૫-૨-
તું ફળની માતા છે, પૂજનીય છે; તું અગ્નિ અને અરણીની માતા છે; તું અદિતિ, દેવોની માતા છે અને દિતિ, દૈત્યોની માતા છે.
જ્યોતૂસ્ત્રા વાસરગર્ભા ત્વં જ્ઞાનગર્ભાસિ સન્નતિઃ । નયગર્ભા પરા નીતિર્લજ્જા ત્વં પ્રશ્રયોદૂહા ।। ૫-૨-
તું પ્રકાશની માતા છે, દિવસની માતા છે; તું જ્ઞાનની માતા છે અને વિનમ્રતા છે; તું માર્ગદર્શનની માતા છે, શ્રેષ્ઠ આચરણ છે; તું લાજ છે અને આદરની માતા છે.
કામગર્ભા તથેચ્છા ત્વં તુષ્ટિઃ સન્તોષગર્ભિણી । મેધા ચ ભોધગર્ભાસિ ધૈર્ય્યગર્ભોદૂહા ધૃતિઃ ।। ૫-૨-
તું ઇચ્છા અને કામના મૂળ છે, તૃપ્તિ અને સંતોષથી ભરેલી છે; તું બુદ્ધિ છે, જ્ઞાનની માતા છે અને ધૈર્યથી ભરેલી ધૃતિ છે.
ગ્રહર્ક્ષતારકાગર્ભા દ્યૌરસ્ય ખિલહૈતુકી । એતા વિભૂતયો દેવિ । તથાન્યાશ્વ સહસ્ત્રશઃ ।। ૫-૨-
તું ગ્રહ, તારાઓ અને નક્ષત્રોની માતા છે; આકાશ તારો વિશાળ આધાર છે. હે દેવી, આવી અનેક શક્તિઓ અને હજારો અન્ય તારી છે.
તથાસઙ્ખયા જગદ્ધાત્રિ । સામ્પ્રતં જઠરે તવ । સમુદ્રાદ્રિ-દ્રીપ-વન-પત્તનભૂષણા ।। ૫-૨-
હે જગતની પોષક, તારા ગર્ભમાં અત્યારે અનંત સમુદ્રો, પર્વતો, દ્વીપો, જંગલો અને શહેરો છે.
ગ્રામ-ખર્વ્વટ-ખૈટાઢયા સમસ્તા પૃથિવી શુભે । સમસ્તવહ્નયોઽમ્ભાંસિ સકલાશ્વ સમીરણાઃ ।। ૫-૨-
હે શુભે, બધા ગામો, નગરો અને વસાહતો, આખી પૃથ્વી, બધા અગ્નિઓ, જળ અને સર્વ પવન તારા અંદર છે.
ગ્રહર્ક્ષતારકાચિત્રં વિમાનશતસઙૂકુલમ્ । અવકાશમશેષસ્ય યદૂદદાતિનભઃસ્થલમ્ ।। ૫-૨-
ગ્રહો, તારાઓ અને અનેક વિમાનોથી ભરેલું આકાશ સર્વને સ્થાન આપે છે.
ભૂર્લોકશ્વ ભુવર્લોકઃ સ્વર્લોકોઽથ મહર્જ્જનઃ । તપશ્વ બ્રહ્મલોકશ્વ બ્રહ્માણ્ડમખિલં શુભે ।। ૫-૨-
ભૂર્લોક, ભુવર્લોક, સ્વર્લોક, મહરલોક, જનલોક, તપલોક અને બ્રહ્મલોક, હે શુભે, આખું બ્રહ્માંડ તારા અંદર છે.
તદન્તરે સ્થિતા દેવા દૈત્ય-ગન્ધર્વ્વ-ચારણાઃ । મહોરગાસ્તથ યક્ષા રાક્ષસાઃ પ્રેતગુહ્યકાઃ ।। ૫-૨-
એમાં દેવો, દૈત્યો, ગંધર્વો, ચારણો, મહાન સાપો, યક્ષો, રાક્ષસો, ભૂતો અને ગુપ્ત જીવો વસે છે.
મનુષ્યાઃ પશવશ્વાન્યે યે જ જીવા યશસ્વિનિ । તૈરન્તઃ સ્થૈરનન્તોઽસૌ સર્વેશઃ સર્વ્વભાવનઃ ।। ૫-૨-
હે યશસ્વિની, બધા મનુષ્યો, પશુઓ અને બીજા બધા જીવંત પ્રાણીઓમાં, અંદર અને બહાર, અનંત, સર્વનો સ્વામી અને સર્વનું સર્જન કરનાર પરમાત્મા વસે છે.
રૂપકર્મ્મખરૂપાણિ ન પરિચ્છેદગોચરે । યસ્યાખિલપ્રમાણાનિ સિ વિષ્ણુર્ગર્ભગસ્તવ ।। ૫-૨-
જેની રૂપ અને ક્રિયાઓ કોઈ પણ રીતે વર્ણવી શકાય તેવી નથી, જેના માટે બધું જ માપદંડ છે—એ પરમ વિષ્ણુ, હે વિષ્ણુ, તારા ગર્ભમાં નિવાસ કરે છે.
ત્વં ખાહા ત્વં સ્વધા વિદ્યા સુધા ત્વં જ્યોતિરમ્બરે । ત્વં સ્વાહા ત્વં સ્વધા વિદ્યા સુધા ત્વં જ્યોતિરમ્બરે । ત્વં સર્વ્વલોકરક્ષાર્થમવતીર્ણા મહીતલે ।। ૫-૨-
તુજ એ આકાશ છે, તું સ્વધા છે, તું જ્ઞાન છે, તું અમૃત છે, તું આકાશમાં પ્રકાશ છે; તું સ્વાહા છે, તું સ્વધા છે, તું જ્ઞાન છે, તું અમૃત છે, તું આકાશમાં પ્રકાશ છે; તું બધા લોકની રક્ષા માટે ધરતી પર અવતરેલી છે.
પ્રસીદ દેવિ । સર્વ્વસ્ય જગતઃ શં શુભે । કુરુ । પ્રીત્યા ત્વં ધારયેશાનં ધૃતં યેનાખિલં જગત્ ।। ૫-૨-
દેવી, કૃપા કર. આખા જગતમાં શુભતા અને શાંતિ લાવ. તું પ્રેમથી એ ઈશ્વરને ધારણ કરે છે, જેના દ્વારા આખું જગત ટકી રહ્યું છે.