એતે વયં વૃત્રરિપુસ્તથાયં નાસત્યદસ્ત્રૌ વરુણસ્તથૈવ । ઇમે ચ રુદ્રા વસવઃસસૂર્યાઃસમીરણાગ્નિપ્રસુખાસ્તથાન્યે ॥ ૫,૧.
અમે બધા અહીં હાજર છીએ—ઇન્દ્ર, બંને અશ્વિનીકુમાર, વરુણ, રુદ્રો, વસુઓ, સૂર્યમંડળ, વાયુ, અગ્નિ અને અન્ય સુખ આપનારા દેવતાઓ.
સુરાઃસમસ્તાઃસુરનાથકાર્યમેભિર્મયા યચ્ચ તદીશ સર્વામ્ । આજ્ઞાપયાજ્ઞાં પરિપાલયન્તસ્તવૈવ તિષ્ઠામ સદાસ્તદોષાઃ ॥ ૫,૧.
હે દેવતાઓના સ્વામી, બધા દેવતાઓ તમારી આજ્ઞા માટે હંમેશાં તૈયાર છે; તમે જે કાર્ય આપો, અમે તેને પૂર્ણ કરીશું અને સદા તમારી સેવા કરીએ છીએ.
શ્રીપરાશર ઉવાચ એવં સંસ્તૂયમાનસ્તુ ભગવાન્પરમેશ્વરઃ । ઉજ્જહારાત્મનઃ કેશૌ સિતકૃષ્ણૌ મહામુને ॥ ૫,૧.
શ્રી પરાશરે કહ્યું: આવી રીતે સ્તુતિ થતાં પરમેશ્વર ભગવાને પોતાના શરીરમાંથી એક સફેદ અને એક કાળો વાળ ખેંચ્યો, હે મહામુની.
ઉવાચ ચ સુરાનેતૌ મત્કેશૌ વસુધાતલે । અવતીર્ય ભુવો ભારક્લેશહાનિં કરિષ્યતઃ ॥ ૫,૧.
તેમણે દેવતાઓને કહ્યું: મારા આ બે વાળ ધરતી પર અવતરીને જગતના ભારથી મુક્તિ લાવશે.
સુરાશ્ચ સકલાઃસ્વાંશૈરવતીર્ય મહીતલે । કુર્વન્તુ યુદ્ધમુન્મત્તૈઃ પૂર્વોત્પન્નૈર્મહાસુરૈઃ ॥ ૫,૧.
બધા દેવતાઓએ પોતાના અંશથી પૃથ્વી પર અવતરીને, પૂર્વે ઉત્પન્ન થયેલા પાગલ મહાસુરો સામે યુદ્ધ કરવું જોઈએ.
તતઃ ક્ષયમશેષાસ્તે દૈતેયા ધરમીતલે । પ્રયાસ્યન્તિ ન સંદેહો મદ્દૃપાતવિચૂર્ણિતાઃ ॥ ૫,૧.
પછી, પૃથ્વી પરના બધા દૈત્યનો સંપૂર્ણ નાશ થઈ જશે; એમાં કોઈ શંકા નથી—મારા અવતારથી તેઓ ચકનાચૂર થઈ જશે.
વસુદેવસ્ય યા પત્ની દેવકી દેવતોપમા । તત્રાયમષ્ટમો ગર્ભો મત્કેશો ભવિતા સુરાઃ ॥ ૫,૧.
વસુદેવની પત્ની દેવકી, જે દેવતાસમાન છે, તેના ગર્ભમાં આઠમો ગર્ભ—મારો વાળ—પેદા થશે, હે દેવતાઓ.
અવતીર્ય ચ તત્રાયં કંસં ઘાતયિતા ભુવિ । કાલનેમીં સમુદ્ભૂતમિત્યુક્ત્વાન્તર્દધે હરિઃ ॥ ૫,૧.
ત્યાં અવતરીને, એ કંસ અને પુનર્જન્મેલા કાલનેમિને પૃથ્વી પર મારે છે; આવું કહીને હરિ અદૃશ્ય થઈ ગયા.
અદૃશ્યાય તતસ્તસ્મૈ પ્રણિપત્ય મહામુને । મેરુપૃષ્ઠં સુરા જગ્મુરવતેરુશ્ચ ભૂતલે ॥ ૫,૧.
પછી, દેવતાઓ તેમને અદૃશ્ય થઈ મહામુનિને વંદન કરીને, મેરુ પર્વતની ચોટી પર ગયા અને પછી પૃથ્વી પર અવતરી ગયા.
કંસાય ચાષ્ટમો ગર્ભો દેવક્યા ધરણીધરઃ । ભવિષ્યતીત્યાચ ચક્ષે ભગવાન્નારદો મુનિઃ ॥ ૫,૧.
અને નારદ મુનીએ કંસને કહ્યું કે, હે ધરતીના ધારક, દેવકીના ગર્ભમાં આઠમો ગર્ભ જન્મે તેવું destined છે.
કંસોઽપિ તદુપશ્રુત્ય નારદાત્કુપિતસ્તતઃ । દેવકીં વસુદેવં ચ ગૃહે ગુપ્તાવધારયત્ ॥ ૫,૧.
કંસે જ્યારે નારદ પાસેથી આ વાત સાંભળી, ત્યારે તે ગુસ્સે થઈ ગયો અને પછી દેવકી અને વસુદેવને પોતાના ઘરે કડક નજર હેઠળ બંધ રાખ્યા.
વસુદેવેન કંસાય તેનૈવોક્તં યથા પુરા । તથૈવ વસુદેવોઽપિ પુત્રમર્પિતવાન્ દ્વિજ ॥ ૫,૧.
વસુદેવએ પહેલાં જેમ કંસને કહેલું હતું, એ જ રીતે હવે પણ, હે બ્રાહ્મણ, વસુદેવએ પોતાનો દીકરો કંસને સોંપી દીધો.
હિરણ્યકશિપોઃ પુત્રાઃષડ્ગર્ભા ઇતિ વિશ્રુતાઃ । વિષ્ણુપ્રયુક્તા સ્તાન્નિદ્રાક્રમાદ્ગર્ભાનયોજયત્ ॥ ૫,૧.
હિરણ્યકશિપુના જે છ પુત્રો હતા, તેઓને વિશ્વમાં એ નામથી ઓળખવામાં આવતા. ભગવાન વિષ્ણુની ઇચ્છાથી, યોગનિદ્રાના પ્રભાવથી, એ બધા દેવકીના ગર્ભમાં આવ્યા.
યોગનિદ્રા મહામાયા વૈષ્ણવી મોહિતં યયા । અવિદ્યયા જગત્સર્વં તામાહ ભગવાન્હરિઃ ॥ ૫,૧.
યોગનિદ્રા, જે મહામાયા છે અને વિષ્ણુની શક્તિથી સમગ્ર જગતને અવિદ્યાથી મોહિત કરે છે, તેને ભગવાન હરિએ સંબોધી.
શ્રીભગવાનુવાચ નિદ્રે ગચ્છ મમાદેશાત્પાતાલાતલસંશ્રયાન્ । એકૈકત્વેન ષડ્ગર્ભાન્દેવકીજઠરં નય ॥ ૫,૧.
ભગવાને કહ્યું: 'નિદ્રા, મારી આજ્ઞાથી પાતાળ લોકમાં જા અને એક પછી એક એ છ ગર્ભોને દેવકીના ગર્ભમાં લઈ આવ.'
હતેષુ તેષુ કંસેન શેષાખ્યોંશસ્તતો મમ । અંશાંશોનાદરે તસ્યાઃસપ્તમઃ સંભવિષ્યતિ ॥ ૫,૧.
જ્યારે એ છ બાળકો કંસ દ્વારા મારી નાખવામાં આવશે, ત્યારે મારા અંશરૂપે, શેષ નામે, સાતમો ગર્ભ તેના ગર્ભમાં આવશે.
ગોકુલે વસુદેવસ્ય ભાર્યાન્યા રોહિણી સ્થિતા । તસ્યાઃસ સંભૂતિસમં દેવિ નેયસ્ત્વયોદરમ્ ॥ ૫,૧.
ગોકુલમાં વસુદેવની બીજી પત્ની રોહિણી રહે છે; એ જ સમયે, હે દેવી, દેવકીના ગર્ભને લઈ રોહિણીના ગર્ભમાં તું મૂકી દે.
સપ્તમો ભોજરા જસ્ય ભયાદ્રોધોપરોધતઃ । દેવક્યાઃ પિતિતો ગર્ભ ઇતિ લોકો વદિષ્યતિ ॥ ૫,૧.
ભોજ રાજાના ભય અને અત્યાચારને કારણે, લોકો કહેશે કે દેવકીનો સાતમો ગર્ભ પડી ગયો હતો.
ગર્ભસંકર્ષણાત્સોઽથ લોકે સંકર્ષણેતિ વૈ । સંજ્ઞામવાપ્સ્યતે વીરઃ શ્વેતાદ્રિશિખરોપમઃ ॥ ૫,૧.
ગર્ભના સ્થાનાંતરણને કારણે, એ વીર, જે શ્વેત પર્વતની ચોટી જેવો તેજસ્વી હશે, સંસારમાં સંકર્ષણ નામે ઓળખાશે.
તતોઽહં સંભવિષ્યામિ દેવકીજઠરે શુભે । ભર્ગં ત્વયા યશોદાયા ગન્તવ્યમવિલંબિતમ્ ॥ ૫,૧.
પછી હું શુભ દેવકીના ગર્ભમાં જન્મીશ; પણ તું તરત જ મારી કાંતિ લઈને યશોદા પાસે જજે.
પ્રાવૃટ્કાલે ચ નભસિ કૃષ્ણાષ્ટમ્યામહં નિશિ । ઉત્પત્સ્યામિ નવમ્યાં તુ પ્રસૂતિં ત્વમવાપ્સ્યસિ ॥ ૫,૧.
વરસાદના સમયમાં, કૃષ્ણપક્ષની અષ્ટમીની રાત્રે હું જન્મીશ; પણ તું નવમીના દિવસે પ્રસૂતિ પામશે.
યશોદાશયને માં તુ દેવક્યાસ્ત્વામનિન્દિતે । મચ્છક્તિપ્રોરિતમતિર્વસુદેવો નયિષ્યતિ ॥ ૫,૧.
યશોદાના શયન પર હું મુકાઈશ અને, હે નિર્દોષે, તને દેવકી મુકશે; વસુદેવ, મારી શક્તિથી પ્રેરિત થઈ, આ બધું કરશે.
કંસશ્ચ ત્વામુપાદાય દેવિ શૈલશિલાતલે । પ્રક્ષેપ્સ્યત્યન્તારિક્ષે ચ સંસ્થાનં ત્વમવાપ્સ્યસિ ॥ ૫,૧.
કંસ, હે દેવી, તને પકડીને પર્વતની પથ્થરીલ ચોટી પર ફેંકી દેશે અને તું તારા સ્વરૂપને પ્રાપ્ત કરીશ.
તતસ્ત્વાં શતદૃક્છક્રઃ પ્રણમ્ય મમ ગૌરવાત્ । પ્રણિપાતાનતશિરા ભગિનીત્વે ગ્રહીષ્યતિ ॥ ૫,૧.
પછી સહસ્ર નેત્રો અને ચક્રધારી ઈન્દ્ર, મારા માન માટે, તને વંદન કરીને, તને પોતાની બહેન સ્વીકારશે.
ત્વં ચ શુંભનિશુંભાદીન્હત્વા દૈત્યાન્સહસ્રશઃ । સ્થાનૈરનેકૈઃ પૃથિવીમશેષાં મણ્ડયિષ્યસિ ॥ ૫,૧.
તું શુંભ અને નિશુંભ જેવા હજારો દૈતોને મારીને, અનેક સ્થાનોથી આખી પૃથ્વીને શોભાવશે.
ત્વં ભૂતિઃ સન્નતિઃ ક્ષાન્તિઃ કાન્તિર્દ્યૌઃ પૃથિવી ધૃતિઃ । લજ્જાપુષ્ટી રુષા યા તુ કાચિદન્યા ત્વમેવ સા ॥ ૫,૧.
તું સમૃદ્ધિ, વિનમ્રતા, સહનશીલતા, સૌંદર્ય, આકાશ, પૃથ્વી, ધીરજ, લાજ, પોષણ અને રોષ પણ છે—જગતમાં જે કંઈ છે, એ બધું તું જ છે.
યે ત્વામાર્યેતિ દુર્ગેતિ વેદગર્ભાંબિકેતિ ચ । ભદ્રેતિ ભદ્રકાલીતિ ક્ષેમદા ભગ્યદેતિ ચ ॥ ૫,૧.
જે લોકો તને આર્યા, દુર્ગા, વેદગર્ભા, અંબિકા, ભદ્રા, ભદ્રકાળી, ક્ષેમદાયિ, ભાગ્યદાયિ વગેરે નામે બોલાવે છે—
પ્રાતશ્ચૈવાપરાહ્ને ચ સ્તોષ્યન્ત્યાનમ્રમૂર્તયઃ । તેષાં હિ પ્રાર્થિતં સર્વં મત્પ્રસાદાદ્ભવિષ્યતિ ॥ ૫,૧.
—સવાર અને બપોરે, એ ભક્તજન નમ્રતાથી તારી સ્તુતિ કરશે; તેમના બધા ઇચ્છિત ફળો તેમને મારા આશીર્વાદથી મળશે.
સુરામાંસોપહરૈશ્ચ ભક્ષ્યભોજ્યૈશ્ચ પૂજિતા । નૄણામશેષસામાંસ્ત્વં પ્રસન્ના સંપ્રદાસ્યસિ ॥ ૫,૧.
જ્યારે તું દારૂ, માંસ અને વિવિધ ભોજનોથી પૂજાય છે, ત્યારે તું સૌના સર્વ ઇચ્છાઓ પ્રસન્ન થઈને પૂરી કરે છે.
યથોક્તં સા જગદ્ધાત્રી દેવદેવેન વૈ તદા । ષડ઼ગર્ભ-ગર્ભવિન્યાસં ચક્ર ચાન્યસ્ય કર્ષણમ્ ।। ૫-૨-
ત્યારે દેવોના દેવ જે કહ્યું હતું એ પ્રમાણે, જગતને પોષણ કરનાર એ સ્ત્રીએ એક ભ્રૂણને બીજામાં મૂકવાની અને બીજું કાઢી લેવા જેવી વ્યવસ્થા કરી.