શ્રૌતસ્માર્ત્તે ચ ધર્મે વિપ્લવમત્યંતમુપગતે ક્ષીણપ્રાયે ચ કલાવશ્ષોજગત્સ્રષ્ટુશ્ચરાચરગુરોરાદિમધ્યાંતરહિતસ્ય બ્રહ્મમયસ્યાત્મરૂપિણો ભગવતો વાસુદેવસ્યાંશશ્શંબલગ્રામપ્રધાનબ્રાહ્મણસ્ય વિષ્ણુયશસો ગૃહેષ્ટગુણર્દ્ધિસમન્વિતઃ કલ્કિરૂપીજગત્યત્રાવતીર્ય સકલમ્લેચ્છદસ્યુદુષ્ટાચરણચેતસામશ્ષોઆ!ણામપરિચ્છિન્નશક્તિમાહા-ત્મ્યઃ ક્ષયં કરિષ્યતિ સ્વધર્મેષુ ચાખિલમેવ સંસ્થાપયિષ્યતિ
જ્યારે શાસ્ત્રોક્ત અને સ્મૃતિના ધર્મો સંપૂર્ણપણે નાશ પામશે અને ધર્મ માત્ર થોડો જ બચશે, ત્યારે અનાદિ, મધ્ય અને અંત રહિત, સર્વગુણસંપન્ન, સર્વવ્યાપક, આત્મરૂપ, બ્રહ્મમય ભગવાન વાસુદેવનો અંશ, શંભલ ગામના મુખ્ય બ્રાહ્મણ વિષ્ણુયશસના ઘરે કલ્કિ રૂપે અવતરીને, બધા મ્લેચ્છો, ચોરો અને દુષ્ટવૃત્તિ ધરાવનારા લોકોને નાશ કરશે અને બધા ધર્મોને ફરીથી સ્થાપિત કરશે.
અનંતરં ચાશ્ષોકલેરવસાને નિશાવસાને વિબુદ્ધાનામિવ તેષામેવ જનપદાનામમલસ્ફટિકદલશુદ્ધા મતયો ભવિષ્યંતિ
કળીયુગના અંતે, રાત્રિ પૂર્ણ થયા પછી, એ પ્રદેશના લોકોના મન નિર્મળ અને કાચ જેવા શુદ્ધ બની જશે, જાણે ઊંઘમાંથી જાગી ગયા હોય.
તેષાં ચ બીજભૂતાનામશ્ષોમનુષ્યાણાં પરિણતાનામપિ તત્કાલકૃતાપત્યપ્રસૂતિર્ભવિષ્યતિ
એ પવિત્ર થયેલા લોકોમાં, વૃદ્ધો પણ પોતાના સમય અનુસાર સંતાન ઉત્પન્ન કરશે.
તાનિ ચ તદપત્યાનિ કૃતયુગાનુસારીણ્યેવ ભવિષ્યંતિ
અને એ સંતાનો પણ કૃતયુગની પરંપરા પ્રમાણે જ હશે.
અત્રોચ્યતે । યથા ચંદ્ર શ્ચ સૂર્યશ્ચ તથા તિષ્યો બૃહસ્પતિઃ । એકરાશૌ સમેષ્યંતિ તદા ભવતિ વૈ કૃતમ્
અહીં કહેવામાં આવે છે: જ્યારે ચંદ્ર, સૂર્ય અને બૃહસ્પતિ એક જ રાશીમાં આવશે, ત્યારે કૃતયુગ શરૂ થશે.
અતીતા વર્ત્તમાનાશ્ચ તથૈવાનાગતાશ્ચ યે । એતે વંશ્ષોઉ! ભૂપાલાઃ કથિતા મુનિસત્તમ
હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યના બંને વંશોના રાજાઓનું વર્ણન અહીં કરવામાં આવ્યું છે.
યાવત્પરીક્ષિતો જન્મ યાવન્નંદાભિષેચનમ્ । એતદ્વર્ષસહસ્રં તુ જ્ઞેયં પંચાશદુત્તરમ્
પરીક્ષિતના જન્મથી લઈને નંદના અભિષેક સુધીનો સમય, એક હજાર પચાસ વર્ષ ગણવો.
સપ્તર્ષીણાં તુ યૌ પૂર્વૌ દૃશ્યેતે હ્યુદિતૌ દિવિ । તયોસ્તુ મધ્યે નક્ષત્રં દૃશ્યતે યત્સમં નિશિ
સપ્તર્ષિમાં જે બે તારા પહેલા આકાશમાં દેખાય છે, તેમના વચ્ચે જે નક્ષત્ર રાત્રે દેખાય છે, તેને ધ્યાનમાં લેવું.
તેન સપ્તર્ષયો યુક્તાસ્તિષ્ઠંત્યબ્દશતં નૃણામ્ । તે તુ પારીક્ષિતે કાલે મઘાસ્વાસન્દ્વિજોત્તમ
સપ્તર્ષિ એ નક્ષત્ર સાથે માનવ વર્ષના સો વર્ષ સુધી જોડાયેલા રહે છે; પરીક્ષિતના સમયમાં, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તેઓ મઘા નક્ષત્રમાં હતા.
તદા પ્રવૃત્તશ્ચ કલિર્દ્વાદશાબ્દશતાત્મકઃ
ત્યારે, દ્વાદશશત વર્ષનો કળીયુગ શરૂ થયો.
યદૈવ ભગવાન્વિષ્ણોરંશો યાતો દિવં દ્વિજ । વસુદેવકુલોદ્ભૂતસ્તદૈવાત્રાગતઃ કલિઃ
જ્યારે ભગવાન વિષ્ણુનો અંશ, વસુદેવના કુળમાં જન્મેલો, સ્વર્ગે ગયો, ત્યારે અહીં કળીયુગ પ્રવેશ્યો.
યાવત્સપાદપદ્માભ્યાં પસ્પર્શેમાં વસુંધરામ્ । તાવત્પૃથ્વીપરિષ્વંગે સમર્થો નાભવત્કલિઃ
જ્યાં સુધી તેમણે પોતાના કમળ જેવા પગથી ધરતીને સ્પર્શી, ત્યાં સુધી કળીયુગ પૃથ્વીને સ્પર્શી શક્યો નહીં.
ગતે સનાતનસ્યાંશો! વિષ્ણોસ્તત્ર ભુવો દિવમ્ । તત્યાજ સાનુજો રાજ્યં ધર્મ પુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ
જ્યારે અનંત વિષ્ણુનો અંશ પૃથ્વી પરથી સ્વર્ગે ગયો, ત્યારે ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે પોતાના ભાઈઓ સાથે રાજપદ ત્યાગ્યું.
વિપરીતાનિ દૃષ્ટ્વા ચ નિમિત્તાનિ હિ પાંડવઃ । યાતે કૃષ્ણે ચકારાઽથ સોઽભિષેકં પરીક્ષિતઃ
પાંડવે, કૃષ્ણના વિદાય પછી, અશુભ સંકેતો જોઈને, પરિક્ષિતનું અભિષેક કરાવ્યું.
પ્રયાસ્યંતિ યદા ચૈતે પૂર્વાષાઢાં મહર્ષયઃ । તદા નંદાત્પ્રભૃત્યેષ ગતિવૃદ્ધિં ગમિષ્યતિ
જ્યારે મહર્ષિઓ પૂર્વાષાઢા તરફ જવા તૈયાર થાય, ત્યારે નંદાદિ સમયથી આ ગતિ વધશે.
યસ્મિન્ કૃષ્ણો દિવં યાતસ્તસ્મિન્નેવ તદા હનિ । પ્રતિપન્નં કલિયુગં તસ્ય સંખ્યાં નિબોધ મે
જે દિવસે કૃષ્ણ સ્વર્ગે ગયા, એ જ દિવસે કલિયુગ શરૂ થયો; એની અવધિ હું તને કહું છું.
ત્રીણિ લક્ષાણિ વર્ષાણાં દ્વિજ માનુષ્યસંખ્યયા । ષષ્ટિશ્ચૈવ સહસ્રાણિ ભવિષ્યત્યેષ વૈ કલિઃ
દ્વિજ, માનવ ગણતરી પ્રમાણે આ કલિયુગ ત્રણ લાખ સાઠ હજાર વર્ષ ચાલશે.
શતાનિ તાનિ દિવ્યાનાં સપ્ત પંચ ચ સંખ્યયા । નિશ્શ્ષોએ!ણ ગતે તસ્મિન્ભવિષ્યતિ પુનઃ કૃતમ્
દિવ્ય વર્ષોમાં એ સાતસો પાંચ થાય છે; એ પૂર્ણ થયા પછી ફરી કૃતયુગ આવશે.
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્ત્રિયા વૈશ્યાશ્શૂદ્રા શ્ચ દ્વિજસત્તમ । યુગેયુગે મહાત્માનઃ સમતીતાસ્સહસ્રશઃ
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, દરેક યુગમાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્રોમાં હજારો મહાન આત્માઓ જન્મે છે.
બહુત્વાન્નામધેયાનાં પરિસંખ્યા કુલેકુલે । પૌનરુક્ત્યાદ્ધિ સામ્યાચ્ચ ન મયા પરિકીર્ત્તિતા
ઘણા નામો, પુનરાવૃત્તિ અને સમાનતા હોવાથી દરેક વંશમાં બધાની ગણતરી કરવી શક્ય નથી, તેથી મેં બધાનું વર્ણન કર્યું નથી.
દેવાપિઃ પૌરવો રાજા પુરુશ્ચેક્ષાકુવંશજઃ । મહાયોગબલોપેતૌ કલાપગ્રામસંશ્રિતૌ
દેવાપી પૌરવ રાજા અને ઇક્ષ્વાકુ વંશના પુરુ, મહાન યોગબળ ધરાવતા, કલાપા ગામમાં વસે છે.
કૃતે યુગે ત્વિહાગમ્ય ક્ષત્રપ્રાવર્ત્તકૌ હિ તૌ । ભવિષ્યતો મનોર્વંશબીજભૂતૌ વ્યવસ્થિતૌ
કૃતયુગમાં એ બંને અહીં આવીને ક્ષત્રિય વંશના સ્થાપક બનશે અને મનુના વંશના બીજરૂપે સ્થિર રહેશે.
એતેન ક્રમયોગેન મનુપુત્રૈર્વસુંધરા । કૃતત્રેતાદ્વાપરાણિ યુગાનિ ત્રીણિ ભુજ્યતે
આ ક્રમથી મનુના પુત્રોએ પૃથ્વી પર કૃત, ત્રેતા અને દ્વાપર — આ ત્રણેય યુગોમાં રાજ્ય કર્યું છે.
કલૌ તે બીજભૂતા વૈ કેચિત્તિષ્ઠંતિ વૈ મુને । યથૈવ દેવાપિપુરૂ સાંપ્રતં સમધિષ્ઠિતૌ
કલિયુગમાં પણ, મુનિ, એ બીજરૂપે કેટલાક હજુ બાકી છે, જેમ કે હાલ દેવાપી અને પુરુ સ્થિર છે.
એષ તૂદ્દેશતો વંશસ્તવોક્તો ભૂભુજાં મયા । નિખિલો ગદિતું શક્યો નૈષ વર્ષશતૈરપિ
હું તને રાજાવંશનો સંક્ષિપ્ત વર્ણન કર્યો છે; એ સંપૂર્ણ રીતે કહીએ તો સો વર્ષમાં પણ પૂરો ન થાય.
એતે ચાન્યે ચ ભૂપાલા યૈરત્ર ક્ષિતિમંડલે । કૃતં મમત્વં મોહાંધૈર્નિત્યં હેયકલેવરે
આ અને બીજા રાજાઓ, મોહમાં અંધ બની, નાશવંત શરીર ધરાવતાં હોવા છતાં પૃથ્વી પર પોતાનું અધિકાર માને છે.
કથં મમેયમચલા મત્પુત્રસ્ય કથં મહી । મદ્વંશસ્યેતિચિંતાર્ત્તા જગ્મુરંતમિમે નૃપાઃ
'આ અડગ પૃથ્વી મારી કેવી રીતે?', 'મારા પુત્રની કે વંશની કેવી રીતે થશે?' એમ વિચારતા એ રાજાઓ અંતે વિનાશ પામ્યા.
તેભ્યઃ પૂર્વતરાશ્ચાન્યે તેભ્યસ્તેભ્યસ્તથા પરે । ભવિષ્યાશ્ચૈવ યાસ્યંતિ તેષામન્યે ચ યેઽપ્યનુ
કેટલાંક રાજાઓ એના પહેલાં આવ્યા, કેટલાક પછી આવ્યા, અને જે આવનારા છે, તેમના પણ પછી બીજા આવશે.
વિલોક્યાત્મજયોદ્યોગં યાત્રાવ્યગ્રાન્નરાધિપાન્ । પુષ્પપ્રહાસૈશ્શરદિ હસંતીવ વસુંધરા
પુત્ર માટે યુદ્ધ અને વિજયની ચિંતામાં વ્યસ્ત રાજાઓને જોઈ, પૃથ્વી શરદમાં ફૂલોની હાસ્યથી જાણે હસે છે.
મૈત્રેય પૃથિવીગીતાઞ્છ્લોકાંશ્ચાત્ર નિબોધ મે । યાનાહ ધર્મધ્વજિને નજકાયાસિતો મુનિઃ
મૈત્રેય, પૃથ્વી દ્વારા ગવાયેલાં જે શ્લોકો ઋષિ અસીતે ધર્મધ્વજ રાજાને કહ્યા, તે હવે તું મારી પાસે સાંભળ.