તત્પ્રસાદવિવદ્ધમાનોરુમહિમા ચ યોગનિદ્રા નન્દગોપપત્ન્યા યશોદાયા ગર્ભમધિતિષ્ઠિતવતી ॥ ૪,૧૫.
તેમની કૃપાથી યોગનિદ્રાની મહિમા વધ્યો અને એ યશોદા—નંદગોપની પત્ની—ના ગર્ભમાં પ્રવેશી.
સુપ્રસન્નાદિત્યચન્દ્રાદિગ્રહમવ્યાલાદિભયં સ્વસ્થમાનસમખિલમેવૈતજ્જગદપાસ્તાધર્મમભવત્ત્સ્મિશ્ચ પુણ્ડરીકનયને જાયમાને ॥ ૪,૧૫.
પુંડરીકનેત્ર ભગવાન જન્મતા હતા ત્યારે આખું જગત અધર્મથી મુક્ત, મનથી શાંત અને સૂર્ય, ચંદ્ર, ગ્રહો કે સાપ વગેરેનો કોઈ ભય ન રહ્યો.
જાતેન ચ તેનાખિલમેવૈતત્સન્માર્ગવર્તિ જગદક્રિયત ॥ ૪,૧૫.
તેમના જન્મથી આખું જગત સન્માર્ગે ચલાવા લાગ્યું.
ભગવતોપ્યત્ર મર્ત્યલોકેઽવતીર્ણસ્ય ષોડશસહસ્રાણ્યેકોત્તરશતાધિકાનિ ભાર્યાણામ ભવન્ ॥ ૪,૧૫.
ભગવાને જ્યારે માનવલોકમાં અવતાર લીધો ત્યારે પણ તેમની સોળ હજાર એકસો પત્નીઓ હતી.
તાસાં ચ રુક્મિણી સત્યભામા જાંબવતી ચારુહાસિનીપ્રમુખા હ્યષ્ટૌ પત્ન્યઃ પ્રધાના બભૂચવુઃ ॥ ૪,૧૫.
આમાંથી રુક્મિણી, સત્યભામા અને સુંદર મુખવાળી જાંબવતી મુખ્ય પત્નીઓ હતી; એમ કુલ આઠ પત્નીઓ શ્રેષ્ઠ ગણાતી.
તાસુ ચાષ્ટાવયુતાનિલક્ષં ચ પુત્રાણાં ભગવાનખિલમૂર્તિરનાદિમાનજનયત્ ॥ ૪,૧૫.
આપણે જોઈશું તો, ભગવાને આ આઠેયમાંથી દસ-દસ લાખ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.
તેષાં ચ પ્રદ્યુમ્નચારુદેષ્ણ્યસાંબાદયઃ ત્રયોદશ પ્રધાનાઃ ॥ ૪,૧૫.
આ પુત્રોમાંથી પ્રદ્યુમ્ન, ચારુદેશન, સાંબ અને બીજા એમ ત્રેણે મુખ્ય પુત્રો હતા.
પ્રદ્યુમ્નોપિ રુક્મિણસ્તનયાં રુક્મવતીં નામોપયેમે ॥ ૪,૧૫.
પ્રદ્યુમ્ને પણ રુક્મિનો પુત્રી રુક્મવતીને લગ્ન કરી હતી.
તસ્યામનિરુદ્ધો જજ્ઞે ॥ ૪,૧૫.
તે રુક્મવતીમાંથી અનિરુદ્ધ જન્મ્યો હતો.
અનિરુદ્ધોઽપિ રુક્મિણા એવ પૌત્રીં સુભદ્રાં નામો પયેમે ॥ ૪,૧૫.
અનિરુદ્ધે પણ રુક્મિણીની પૌત્રી સુભદ્રા સાથે લગ્ન કર્યા.
તસ્યામસ્ય વજ્રો જજ્ઞે ॥ ૪,૧૫.
સુભદ્રામાંથી વજ્રનો જન્મ થયો.
વજ્રસ્ય પ્રતિબાહુઃ તસ્યાપિ સુચારુઃ ॥ ૪,૧૫.
વજ્રમાંથી પ્રતિબાહુ અને પ્રતિબાહુમાંથી સુચારુ જન્મ્યા.
એવમનેકશતસહસ્૬ ઉષસંખ્યસ્ય યદુકુલસ્ય પુત્રસંખ્યા વર્ષશતૈરપિ વક્તું ન શક્યતે ॥ ૪,૧૫.
આ રીતે, યદુકુળમાં પુત્રોની સંખ્યા એટલી મોટી હતી કે, શતાબ્દીઓ સુધી ગણતરી કરવામાં આવે તો પણ પૂરી ન થાય.
યતો હિ શ્લોકાવિમાવત્ર ચરિતાર્થૌ ॥ ૪,૧૫.
આથી, અહીં કહેવામાં આવેલા શ્લોકોએ પોતાનું કાર્ય પૂરું કર્યું છે.
તિસ્ત્રઃ કોટ્યઃસહસ્રાણામષ્ટાશીતિ શતાનિ ચ । કુમારાણાં કૃહાચાર્યાશ્ચાપયોગેષુ યે રતાઃ ॥ ૪,૧૫.
ત્રણ કરોડ અને અઢ્ઠ્ઠ્યાસી હજાર રાજકુમારો અને ઘરગુરુઓ હતા, જે શસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ અને રસ ધરાવતા હતા.
સંખ્યાનં યાદવાનાં કઃ કરિષ્યતિ મહાત્મનામ્ । યત્રાયુતાનામયુતલક્ષેણાસ્તે સદાહુકઃ ॥ ૪,૧૫.
યાદવોની સંખ્યા કોણ ગણાવી શકે? એ મહાન આત્માઓમાં હંમેશાં દસ-દસ હજાર અને લાખો લોકો વસતા.
દેવાસુરે હતા યે તુ દૈતેયાસ્સુમહાબલા:। ઉત્પન્નાસ્તે મનુષ્યેષુ જનોપદ્રવકારિણ:।।૪,૧૫,
દૈત્યોએ, જે દેવ-અસુર યુદ્ધમાં માર્યા ગયા હતા, એ જ મહાબલી દૈત્યો મનુષ્યરૂપે જન્મી, લોકમાં કલહ પેદા કરતા.
તેષામુત્સાદનાર્થાય ભુવિદેવા યદો:કુલે। અવતીર્ણા:કુલશતં યત્રૈકાભ્યધિકં દ્વિજ:॥ ૪,૧૫,
આ દૈત્યોના વિનાશ માટે, પૃથ્વી પરના દેવતાઓ યદુકુળમાં અવતર્યા, જ્યાં સો એકથી વધુ કુળો હતા, હે દ્વિજ.
ઉત્પન્નાસ્તે મનુષ્યેષુ પ્રમાણે ચ પ્રભુત્વે ચ વ્યવસ્થિતઃ। નિદેશસ્થાયિનસ્તસ્ય વવૃધુઃ સર્વયાદવાઃ ॥ ૪,૧૫.
એ બધા મનુષ્યરૂપે જન્મ્યા, મર્યાદા અને શક્તિમાં સ્થિર રહ્યા; અને બધા યાદવો ભગવાનના આદેશમાં રહી繁તા.
ઇતિ પ્રસૂતિં વૃષ્ણીનાં યશ્ર્શૃણોતિ નરઃ સદા । સ સર્વૈઃ પાતકૈર્મુક્તો વિષ્ણુલોકં પ્રપદ્યતે ॥ ૪,૧૫.
જે મનુષ્ય હંમેશાં વૃષ્ણિ કુળની ઉત્પત્તિ સાંભળે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ, વિષ્ણુ લોકને પામે છે.
પરાશર ઉવાચ । ઇત્યેષ સમાસતસ્તે કથિતઃ, તૂર્વ્વસોર્વશમવધારય ।। ૪-૧૬-
પરાશરે કહ્યું: આ રીતે સંક્ષિપ્ત વર્ણન તને કહ્યું, હવે તુર્વસના વંશને સમજ.
તુર્વ્વસોર્વહ્રિરાત્મજઃ, વહ્રર્ગોભાનુઃ ત્રૈશામ્બઃ, તસ્માજ્વ કરન્ધમઃ, તસ્માદપિ તતશ્વ મરુત્તઃ, સોઽનપત્યોઽભવત્ । તતશ્વ પૌરવં દુષ્મન્ત પુત્રમકલ્પયત્ । એવં યયાતિશાપાત્ તદ્વંશઃ પૌરવં વંશમાશ્રિતવાન્ ।। ૪-૧૬-
તુર્વસનો પુત્ર વહ્નિ હતો, વહ્નિનો પુત્ર ગોભાનુ, ગોભાનુનો પુત્ર ત્રૈશાંબ, ત્રૈશાંબથી કરંધમ, અને કરંધમથી મરુત થયો. મરુત નિસંતાન રહ્યો, તેથી તેણે પૌરવ વંશના દુષ્મંતના પુત્રને પોતાનું સ્થાન આપ્યું. આમ યયાતિના શાપથી એ વંશ પૌરવ વંશમાં ભળી ગયો.
શ્રીપરાશર ઉવાચ દ્રુહ્યોસ્તુ તનયો બભ્રુઃ ॥ ૪,૧૭.
શ્રી પરાશરે કહ્યું: દુહ્યુનો દીકરો બભ્રુ હતો.
બભ્રોઃસેતુઃ ॥ ૪,૧૭.
બભ્રુનો દીકરો સેતુ હતો.
સેતુપુત્ર આરબ્ધનામા ॥ ૪,૧૭.
સેતુનો દીકરો આરબ્ધ નામે ઓળખાતો હતો.
આરબ્ધસ્યાત્મજો ગાન્ધારઃ ગાન્ધારસ્ય ધર્મઃ ધર્માત્ઘૃતઃ ઘૃતાત્દુર્દમઃ તતઃ પ્રચેતાઃ ॥ ૪,૧૭.
આરબ્ધનો દીકરો ગાંધાર હતો, ગાંધારનો દીકરો ધર્મ હતો, ધર્મથી ઘૃત, ઘૃતથી દુર્દમ, અને દુર્દમથી પ્રચેતા થયો.
પ્રચેતસઃ પુત્રઃ શતધર્મઃ બહુલાનાં મ્લેછાનામુદીચ્યાનામાધિપત્યમકરોત્ ॥ ૪,૧૭.
પ્રચેતાનો દીકરો શતધર્મ હતો, જેણે ઉત્તર દિશાના અનેક મ્લેચ્છો પર રાજ કર્યું.
શ્રીપરાશર ઉવાચ । પૂરોર્જનમેજયસ્તસ્યાપિ પ્રચિન્વાન્ પ્રચિન્વતઃ પ્રવીરઃ પ્રવીરાન્મનસ્યુર્મનસ્યોશ્ચાભયદઃ તસ્યાપિ સુદ્યુસ્સુદ્યો ર્બહુગતઃ તસ્યાપિ સંયાતિસ્સંયાતેરહંયાતિઃ તતો રૌદ્રા શ્વઃ
શ્રી પરાશરે કહ્યું: પૂરુનો દીકરો જનમેજય હતો; તેનો દીકરો પ્રાચીનવાન; પ્રાચીનવાનનો દીકરો પ્રવીર; પ્રવીરનો દીકરો મનસ્યુ; મનસ્યુનો દીકરો અભયદ; અભયદનો દીકરો સુદ્યુમ્ન; સુદ્યુમ્નનો દીકરો બહુગત; બહુગતનો દીકરો સંયાતિ; સંયાતિનો દીકરો અહંયાતિ; અને અહંયાતિથી રૌદ્રાશ્વ થયો.
ઋતેષુકક્ષેષુસ્થંડિલેષુકૃતેષુજલેષુધર્મેષુધૃતેષુસ્થલેષુસન્નતેષુવનેષુનામાનો રૌદ્રા શ્વસ્ય દશ પુત્રા બભૂવુઃ
રૌદ્રાશ્વને દસ દીકરા થયા: ઋતેષુ, કક્ષેષુ, સ્થંડિલેષુ, કૃતેષુ, જલેષુ, ધર્મેષુ, ધૃતેષુ, થલેષુ, સન્નતેષુ અને વનેષુ.
ઋતેષોરંતિનારઃ પુત્રોઽભૂત્
ઋતેષુનો દીકરો અમ્તિનાર થયો.