તત્ર ત્વખિલાનામેવ સ ભગવન્નામ્નાં ત્વઙ્કારકારણમભવત્ ॥ ૪,૧૫.
ત્યાં તે ભગવાનના બધા નામો ઉચ્ચારવાનો કારણ બન્યો.
તતશ્ચ તત્કાલકૃતાનાં તેષામશેષણામેવાચ્યુતનામ્નામનવરતમનેકજન્મસુ વર્ધિતવિદ્વેષાનુબન્ધિચિત્તો વિનિન્દનસંતર્જનાદિષૂચ્ચારણમકરોત્ ॥ ૪,૧૫.
પછી, અનેક જન્મોથી વધતી આવતી દુશ્મનાવટના કારણે, તેના મનમાં હંમેશ માટે ભગવાનના નામોની નિંદા અને ધમકીથી ઉચ્ચાર થવા લાગ્યા, અને એ નામો સતત બોલતો રહ્યો.
તચ્ચ રૂપમુત્ફુલ્લપદ્મદલામલાક્ષિમત્યુજ્જ્વલપીતવસ્ત્રધાર્યમલકિરિટકેયૂરહારકટકાદિશોભિતમુદારચતુર્બાહુશઙ્ખચક્રગદાધરમતિપ્રરૂઢવૈરાનુભાવાદટનભોજનસ્નાનાસનશયનાદિષ્વશેષાવસ્થાન્તરેષુ નાન્યત્રોપયયાવસ્ય ચેતસઃ ॥ ૪,૧૫.
અને એ સ્વરૂપ—પુષ્પિત કમળની પાંખડી જેવી આંખો, તેજસ્વી પીળાં વસ્ત્રો, શુદ્ધ મુગટ, કંગણ, હાર, કટક વગેરેથી શોભિત, ઉદાર, ચતુર્ભુજ, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરેલું—એના મનમાં ઘનિષ્ઠ દ્વેષને લીધે, ચાલતા, ખાતા, સ્નાન કરતા, બેઠા, સુતા અને દરેક અવસ્થામાં, બીજે ક્યાંય મન ગયું જ નહીં.
તતસ્તમેવાક્રોશેષૂચ્ચારયંસ્તમેવ હૃદયેન ધારયન્નાત્મવધાય યાવદ્ભગવદ્ધસ્તચક્રાંશુમાલોજ્જ્વાલમક્ષયતેજઃસ્વરૂપં બ્રહ્મભૂતમપગતદ્વેષાદિદોષં ભગવન્તમદ્રાક્ષીત્ ॥ ૪,૧૫.
એ રીતે, સતત ભગવાનનું નામ ગુસ્સામાં બોલતો, પણ હૃદયમાં તેને ધારણ કરતો, જ્યારે પોતાનો અંત આવ્યો ત્યારે ભગવાન—હાથમાં ચક્રથી પ્રકાશિત, અક્ષય તેજસ્વી, બ્રહ્મસ્વરૂપ, દ્વેષ વગેરે દોષથી રહિત—એવું સ્વરૂપ દર્શન આપ્યું.
તાવચ્ચ ભગવચ્ચક્રેણાશુ વ્યાપાદિતસ્તત્સ્મરણદગ્ધાખિલાઘસંચયો ભગવતાન્તમુપનીતસ્તતસ્મિન્નેવ લયમુપયયૌ ॥ ૪,૧૫.
પછી, ભગવાનના ચક્રથી તરત જ મરાયો, અને ભગવાનના સ્મરણથી તેના બધા પાપ દહન થઈ ગયા; ભગવાને તેને પોતાના પાસે લઈ જઈ, ત્યાં તેને મોક્ષ આપ્યો.
એતત્તવાખિલંમયાભિહિતમ્ ॥ ૪,૧૫.
આ બધું મેં તમને કહી દીધું છે.
અયં હિ ભગવાન્ કીર્તિતશ્ચ સંસ્મૃતશ્ચ દ્વેષાનુબન્ધેનાપિ અખિલમુરાસુરાદિર્દુલ્લભં ફલં પ્રયચ્છતિ કિમુત સમ્યગ્ભક્તિમત્મિતિ ॥ ૪,૧૫.
આ ભગવાનની સ્તુતિ કે સ્મરણ—even દુશ્મનાવટથી—કોઈ કરે તો પણ, દેવો અને દૈત્યોને પણ દુર્લભ એવા બધા ફળો આપે છે; તો સાચા ભક્તને તો કેટલું વધારે મળશે!
વસુદેવસ્ય ત્વાનકદુન્દુભેઃ પૌરવીરોહિણીમદિરાભદ્રાદેવકીપ્રમુખા બહ્વ્યઃ પત્ન્યોઽભવન્ ॥ ૪,૧૫.
અનકદુંદુભિના પુત્ર વસુદેવની ઘણી પત્નીઓ હતી, જેમાં દેવકી, રોહિણી, મદિરા, ભદ્રા વગેરે મુખ્ય હતી.
બલભદ્રશઠસારણદુર્મદાદીન્પુત્રાર્ત્નોહિણ્યાનકદુન્દુભિરુત્પાદયામાસ ॥ ૪,૧૫.
રોહિણીમાંથી અનકદુંદુભિએ બલભદ્ર, શઠ, સારણ, દુર્મદ વગેરે પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.
બલદેવોપિ રેવત્યાં વિશઠોલ્મુકૌ પુત્રાવજનયત્ ॥ ૪,૧૫.
બલદેવએ પણ રેવતીમાંથી વિશઠ અને ઉલ્મુક નામના બે પુત્રો પેદા કર્યા.
સાર્ષ્ટિમાર્ષ્ટિશિશુસત્યસત્યધૃતિપ્રમુખાઃ સારણાત્મજાઃ ॥ ૪,૧૫.
સારણના પુત્રોમાં સારષ્ટિ, મારષ્ટિ, શિશુ, સત્ય, સત્યધૃતિ વગેરે હતા.
ભદ્રાશ્વભદ્રબાહુદુર્દમભૂતાદ્યાઃ રોહિણ્યાઃ કુલજાઃ ॥ ૪,૧૫.
રોહિણીમાંથી ભદ્રાશ્વ, ભદ્રબાહુ, દુર્દમ વગેરે કુળીન પુત્રો જન્મ્યા.
નન્દોપનન્દકૃતકાદ્ય મદિરાયાસ્તનયાઃ ॥ ૪,૧૫.
મદિરામાંથી નંદ, ઉપનંદ, કૃતક વગેરે પુત્રો થયા.
ભદ્રાયાશ્ચોપનિધિગદાદ્યાઃ ॥ ૪,૧૫.
ભદ્રામાંથી ઉપનિધિ અને ગદા જેવા પુત્રો ઉત્પન્ન થયા.
વૈશાલ્યાં ચ કૌશિકમેકમેવાજનયત્ ॥ ૪,૧૫.
વૈશાલીમાંથી એક જ પુત્ર કૌશિક જન્મ્યો.
આનકદુન્દુભેર્દેવક્યામપિ કીર્તિમત્સુષેણોદાયુભદ્રસેનઋજુદાસભદ્રદેવાખ્યાઃ ષટ્પુત્રા જજ્ઞિરે ॥ ૪,૧૫.
દેવકીમાંથી અનકદુંદુભિએ છ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા: કીર્તિમાન, સુષેણ, ઉદાયુ, ભદ્રસેન, ઋજુદાસ અને ભદ્રદેવ.
તાંશ્ચ સર્વાનેવ કંસોઘાતિતવાન્ ॥ ૪,૧૫.
આ બધા પુત્રોને કંસે મારી નાખ્યા.
અનન્તરં ચ સપ્તમં ગર્ભમર્ધરાત્રે ભગવત્પ્રહિતાયોગનિદ્રા રોહિણ્યા જઠરમાકૃષ્ય નીતવતી ॥ ૪,૧૫.
પછી સાતમો ગર્ભ ભગવાને મોકલેલી યોગનિદ્રાએ મધરાતે દેવકીના ગર્ભમાંથી ખેંચી રોહિણીના ગર્ભમાં મૂકી દીધો.
કર્ષણાચ્ચાસાવપિ સંકર્ષણાખ્યામગમત્ ॥ ૪,૧૫.
ખેંચવામાં આવ્યો એટલે તેનું નામ સંકર્ષણ પડ્યું.
તતશ્ચ સકલજગન્મહાતરુમૂલભૂતોભૂતભવિષ્યદાદિસકલસુરાસુરમુનિજનમનસામપ્યગોચરોઽબ્જભવપ્રમુખૈરનલમુખૈઃ પ્રણમ્યાવનિભારહરણાય પ્રસાદિતો ભગવાનનાદિમધ્યનિધનોદેવકીગર્ભમવતતાર વાસુદેવઃ ॥ ૪,૧૫.
પછી, સમગ્ર જગતના મૂળ એવા, ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાનના બધા દેવ, દૈત્યો અને ઋષિઓની સમજથી પર, બ્રહ્મા અને અગ્નિપ્રમુખ દેવો દ્વારા પૂજિત એવા, અને પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા ઉત્સુક એવા અનાદિ, અમધ્ય અને અનંત ભગવાન વાસુદેવ દેવકીના ગર્ભમાં અવતર્યા.
તત્પ્રસાદવિવદ્ધમાનોરુમહિમા ચ યોગનિદ્રા નન્દગોપપત્ન્યા યશોદાયા ગર્ભમધિતિષ્ઠિતવતી ॥ ૪,૧૫.
તેમની કૃપાથી યોગનિદ્રાની મહિમા વધ્યો અને એ યશોદા—નંદગોપની પત્ની—ના ગર્ભમાં પ્રવેશી.
સુપ્રસન્નાદિત્યચન્દ્રાદિગ્રહમવ્યાલાદિભયં સ્વસ્થમાનસમખિલમેવૈતજ્જગદપાસ્તાધર્મમભવત્ત્સ્મિશ્ચ પુણ્ડરીકનયને જાયમાને ॥ ૪,૧૫.
પુંડરીકનેત્ર ભગવાન જન્મતા હતા ત્યારે આખું જગત અધર્મથી મુક્ત, મનથી શાંત અને સૂર્ય, ચંદ્ર, ગ્રહો કે સાપ વગેરેનો કોઈ ભય ન રહ્યો.
જાતેન ચ તેનાખિલમેવૈતત્સન્માર્ગવર્તિ જગદક્રિયત ॥ ૪,૧૫.
તેમના જન્મથી આખું જગત સન્માર્ગે ચલાવા લાગ્યું.
ભગવતોપ્યત્ર મર્ત્યલોકેઽવતીર્ણસ્ય ષોડશસહસ્રાણ્યેકોત્તરશતાધિકાનિ ભાર્યાણામ ભવન્ ॥ ૪,૧૫.
ભગવાને જ્યારે માનવલોકમાં અવતાર લીધો ત્યારે પણ તેમની સોળ હજાર એકસો પત્નીઓ હતી.
તાસાં ચ રુક્મિણી સત્યભામા જાંબવતી ચારુહાસિનીપ્રમુખા હ્યષ્ટૌ પત્ન્યઃ પ્રધાના બભૂચવુઃ ॥ ૪,૧૫.
આમાંથી રુક્મિણી, સત્યભામા અને સુંદર મુખવાળી જાંબવતી મુખ્ય પત્નીઓ હતી; એમ કુલ આઠ પત્નીઓ શ્રેષ્ઠ ગણાતી.
તાસુ ચાષ્ટાવયુતાનિલક્ષં ચ પુત્રાણાં ભગવાનખિલમૂર્તિરનાદિમાનજનયત્ ॥ ૪,૧૫.
આપણે જોઈશું તો, ભગવાને આ આઠેયમાંથી દસ-દસ લાખ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.
તેષાં ચ પ્રદ્યુમ્નચારુદેષ્ણ્યસાંબાદયઃ ત્રયોદશ પ્રધાનાઃ ॥ ૪,૧૫.
આ પુત્રોમાંથી પ્રદ્યુમ્ન, ચારુદેશન, સાંબ અને બીજા એમ ત્રેણે મુખ્ય પુત્રો હતા.
પ્રદ્યુમ્નોપિ રુક્મિણસ્તનયાં રુક્મવતીં નામોપયેમે ॥ ૪,૧૫.
પ્રદ્યુમ્ને પણ રુક્મિનો પુત્રી રુક્મવતીને લગ્ન કરી હતી.
તસ્યામનિરુદ્ધો જજ્ઞે ॥ ૪,૧૫.
તે રુક્મવતીમાંથી અનિરુદ્ધ જન્મ્યો હતો.
અનિરુદ્ધોઽપિ રુક્મિણા એવ પૌત્રીં સુભદ્રાં નામો પયેમે ॥ ૪,૧૫.
અનિરુદ્ધે પણ રુક્મિણીની પૌત્રી સુભદ્રા સાથે લગ્ન કર્યા.