ન હ્યનુલ્લંઘ્ય પરપાદપં તત્કૃતનીડાશ્રયિણો વિહંગમા વધ્યંતે તદલમમુનાસ્મત્પુરતઃ સૌકપ્રોરિતવાક્યપરિકરેણેત્યુક્ત્વા દ્વારકામભ્યેત્યૈકાંતે બલદેવં વાસુદેવઃ પ્રાહ
બીજાના વૃક્ષ પર ઘોંસલા બનાવનારા પક્ષીઓ ક્યારેય એ વૃક્ષને નુકસાન આપતા નથી; એટલે આપણે સૌની સામે ઉતાવળથી કંઈ બોલવું કે કરવું યોગ્ય નથી.' આવું કહીને વાસુદેવ દ્વારકા ગયા અને એકાંતમાં બલદેવને મળ્યા.
મૃગયાગતં પ્રસેનમટવ્યાં મૃગપતિર્જઘાન
શિકાર માટે ગયેલા પ્રસેનને જંગલમાં સિંહે મારી નાખ્યો.
સત્રાજિતોઽપ્યધુના શતધન્વના નિધનં પ્રાપિતઃ
હવે સત્રાજિતને પણ શતધન્વાએ મારી નાખ્યો છે.
તદુભયવિનાશાત્તન્મણિરત્નમાવાભ્યાં સામાન્યં ભવિષ્યતિ
બન્નેના મૃત્યુ પછી એ મણિ હવે આપણા બન્નેનો સમાન હકનો રહેશે.
તદુત્તિષ્ઠારુહ્યતાં રથઃ શતધન્વનિધનાયોદ્યમં કુર્વિત્યભિહિતસ્તથેતિ સમન્વિચ્છિતવાન્
એથી ઊઠો અને રથ પર ચડો; આપણે શતધન્વાની શોધ અને તેના અંત માટે પ્રયત્ન કરીએ.' આવું કહેતાં તેણે સંમતિ આપી અને શોધ શરૂ કરી.
કૃતોદ્યમૌ ચ તાવુભાવુપલભ્ય શતધન્વા કૃતવર્માણમુપેત્ય પાર્ષ્ણિપૂરણકર્મનિમિત્તમચોદયત્
બન્ને તૈયાર થયા ત્યારે શતધન્વા કૃતવર્માને મળ્યો અને પીઠમાં ઘા ભરવાનો કામમાં મદદ કરવા કહ્યું.
આહ ચૈનં કૃતવર્મા
કૃતવર્માએ તેને કહ્યું:
નાઽહં બલદેવવાસુદેવાભ્યાં સહ વિરોધાયાલમિત્યુક્તશ્ચાક્રૂરમચોદયત્
'હું બલદેવ અને વાસુદેવ સામે વિરોધ કરવા સમર્થ નથી.' એમ કહીને તેણે અક્રૂરને બોલાવ્યો.
ન હિ કશ્ચિદ્ભગવતા પાદપ્રહારપરિકંપિતજગત્ત્રયેણ સુરરિષુવનિતાવૈધવ્યકારિણા પ્રબલરિપુચક્રાપ્રતિહતચક્રેણ ચક્રિણા મદમુદિતનયનાવલોકનાખિલનિશાતનેનાતિગુરુવૈરિવારણાપકર્ષણા-વિકૃતમહિમોરુસીરેમ સીરિણા ચ સહ સકલજગદ્વંદ્યાનામમરવરાણામપિ યોદ્ધું સમર્થઃ
ભગવાનના પગના આઘાતથી ત્રણેય લોક કંપે છે, દેવશત્રુઓની પત્નીઓને વિધવા બનાવે છે, શક્તિશાળી દુશ્મનોને તેના સુદર્શન ચક્રથી હરાવે છે, તેની નજરથી ગર્વિત લોકો આનંદિત થાય છે, તેની તલવારથી મહાન દુશ્મનો નાશ પામે છે અને સત્યભામા સાથે ભગવાનને સમગ્ર જગત અને અમર દેવતાઓ પણ વંદે છે — એવો ભગવાન સામે કોઈ લડી શકે તેમ નથી.
કિમુતાહં તદન્યશ્શરણમભિલષ્યતામિત્યુક્તશ્શતધનુરાહ
'જો તને બીજું આશ્રય જોઈએ હોય તો એ શોધી લે.' એમ કહેતાં શતધન્વાએ જવાબ આપ્યો.
યદ્યસ્મત્પરિત્રાણાસમર્થં ભવાનાત્માનમધિગચ્છતિ તદયમસ્મત્તસ્તાવન્મણિઃ સંગૃહ્ય રક્ષ્યતામિતિ
'જો તમે મને બચાવવામાં અસમર્થ હોવ, તો આ મણિ મારી પાસેથી લઈ જાઓ અને સુરક્ષિત રાખો.'
એકમુક્તઃ સોઽપ્યાહ
એવું કહેતાં બીજાએ પણ જવાબ આપ્યો.
યદ્યંત્યયામપ્યવસ્થાયાં ન કસ્મૈચિદ્ભવાન્ કથયિષ્યતિ તદહમેતં ગ્રહીષ્યામીતિ
છેલે છેલે, જો તમે કોઈને કંઈ ન કહો, તો પણ હું એ રત્ન મેળવી જ લઉં છું.
તથેત્યુક્તે ચાક્રૂરસ્તન્મણિરત્નં જગ્રાહ
આમ કહેતાં અક્રૂરએ એ રત્ન લઈ લીધું.
શતધનુરપ્ય તુલવેગાં શતયોજનવાહિનીં વડવામારુહ્યાપક્રાંતઃ
શતધન્વાને તુલા જેવી ઝડપથી દોડતી અને સો યોજન દૂર લઈ જતી ઘોડા પર ચડીને ભાગી ગયો.
શૈવ્યસુગ્રીવમેઘપુષ્પબલાહકાશ્વચતુષ્ટયયુક્તરથસ્થિતૌ બલદેવવાસુદેવૌ તમનુપ્રયાતૌ
બલરામ અને વાસુદેવ ચાર ઘોડા—શૈવ્ય, સુગ્રીવ, મેઘપુષ્પ અને બલાહક—યુક્ત રથમાં બેઠા અને તેના પીછે ગયા.
સા ચ વડવા શતયોજનપ્રમાણમાર્ગમતીતા પુનરપિ વાહ્યમાના મિથિલાવનોદ્દેશો! પ્રાણાનુત્સસર્જ
એ ઘોડાએ સો યોજનનો રસ્તો કાપી લીધો, પણ જ્યારે ફરી દોડાવવામાં આવ્યો ત્યારે મિથિલાના જંગલ વિસ્તારમાં એનું પ્રાણ છૂટી ગયું.
શતધનુરપિ તાં પરિત્યજ્ય પદાતિરેવાદ્ર વત્
શતધન્વાએ એ ઘોડાને છોડીને પગપાળા જ આગળ ગયો.
કૃષ્ણોપિ બલભદ્ર માહ
કૃષ્ણએ પછી બલભદ્રને કહ્યું.
તાવદત્ર સ્યંદને ભવતા સ્થેયમહમેનમધમાચારં પદાતિરેવ પદાતિમનુગમ્ય યાવદ્ઘાતયામિ અત્ર હિ ભૂભાગે દૃષ્ટદોષાસ્સભયા અતો નૈતેશ્વા ભવતેમં ભૂમિભાગમુલ્લંઘનીયાઃ
તમે અહીં રથમાં જ રહો, હું પગપાળા જઇને આ દુષ્ટને, જે પણ હવે પગપાળા જ છે, પકડું અને મારી નાખીશ. કેમ કે, આ પ્રદેશના રાજાઓ સાવચેત અને ડરેલા છે, એટલે આપણે રથ લઈને આ જમીન પાર ન કરવી જોઈએ.
તથેત્યુક્ત્વા બલદેવો રથ એવ તસ્થૌ
બલરામે 'હા' કહીને રથમાં જ રહ્યો.
કૃષ્ણોપિ દ્વિક્રોશમાત્રં ભૂમિભાગમનુસૃત્ય દૂરસ્થિતસ્યૈવ ચક્રં ક્ષિપ્ત્વા શતધનુષશ્શિરશ્ચિચ્છેદ
કૃષ્ણે લગભગ બે ક્રોશ જેટલું અંતર પગપાળા જઈ, દૂરથી પોતાનું ચક્ર ફેંકી, શતધન્વાનનું માથું કપાઈ નાખ્યું.
તચ્છરીરાંબરાદિષુ ચ બહુપ્રકારમન્વિચ્છન્નપિ સ્યમંતકમણિં નાવાપ પદા તદોપગમ્ય બલભદ્ર માહ
કૃષ્ણે એના શરીર, વસ્ત્રો અને બીજી વસ્તુઓમાં બહુ શોધ્યું, પણ સ્યામંતક રત્ન મળ્યું નહીં. પછી તે બલભદ્ર પાસે ગયો અને કહ્યું.
વૃથૈવાસ્માભિઃ શતધનુર્ઘાતિતઃ ન પ્રાપ્તમખિલજગત્સારભૂતં તન્મહારત્નં સ્યમંતકાખ્યમિત્યાકર્ણ્યોદ્ભૂતકોપો બલદેવો વાસુદેવમાહ
'અપસોસ, આપણે શતધન્વાને માર્યો, પણ આખા જગતનું સારરૂપ એ મહારત્ન, સ્યામંતક, મળ્યું નહીં.' આ સાંભળી બલરામને ગુસ્સો આવ્યો અને તેણે વાસુદેવને કહ્યું.
ધિક્ત્વાં યસ્ત્વમેવમર્થલિપ્સુરેતચ્ચ તે ભ્રાતૃત્વાન્મયા ક્ષાંતં તદયં પંથાસ્સ્વેચ્છયા ગમ્યતાં ન મે દ્વારકયા ન ત્વયા ન ચાશ્ષોબંધુભિઃ કાર્ય્યમલમલમેભિર્મમાગ્રતોઽલીકશપથૈરિત્યાક્ષિપ્ય તત્કથાં કથંચિત્પ્રસાદ્યમાનોપિ ન તસ્થૌ
'કૃષ્ણ, તને શરમ નથી આવતી? તું એટલો લોભી કેમ? તું મારો ભાઈ છે એટલે સહન કર્યું, હવે તું તારી મરજીથી જઈશ. મને ન તો દ્વારકા સાથે, ન તારા સાથે, ન આ ખોટા વચનો સાથે કોઈ કામ નથી. બસ, હવે પૂરું!' કૃષ્ણે સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ બલરામ રોકાયો નહીં.
સ વિદેહપુરીં પ્રવિવેશ
એ પછી તે વિદેહ શહેરમાં પ્રવેશ્યો.
જનકરાજશ્ચાર્ઘ્યપૂર્વકમેનં ગૃહં પ્રવેશયામાસ
જનક રાજાએ યથાવિધી અર્ગ્ય આપી તેને ઘરમાં આવકાર્યો.
સ તત્રૈવ ચ તસ્થૌ
બલરામ ત્યાં જ રહ્યો.
વાસુદેવોઽપિ દ્વારકામાજગામ
વાસુદેવ પણ પાછો દ્વારકા ગયો.
યાવચ્ચ જનકરાજગૃહે બલભદ્રો ઽવતસ્થે તાવદ્ધાર્ત્તરાષ્ટ્રો દુર્યોધનસ્તત્સકાશાદ્ગદાશિક્ષામશિક્ષયત્
જ્યારે બલરામ જનકરાજાના ઘરમાં રહ્યો, ત્યારે ધૃતરાષ્ટ્રનો પુત્ર દુર્યોધન તેની પાસે ગદાયુદ્ધ શીખવા આવ્યો.