તદાખ્યાતમેવૈતત્ સ ચ યથેલાયામાત્મજં પુરૂરવસમુત્પાદયામાસ
જેમ પહેલાં કહેવાયું હતું, તેમ ઇલામાંથી પુરૂરવાનું જન્મ થયો.
પુરૂરવાસ્ત્વતિદાનશીલોઽતિયજ્વાતિતેજસ્વી યં સત્યવાદિનમતિરૂપસ્વિનં મનસ્વિનં મિત્રાવરુણશાપાન્માનુષે લોકે મયા વસ્તવ્યમિતિ કૃતમતિરુર્વશી દદર્શ
પુરૂરવા ખૂબ દાનશીલ, મહાન યજ્ઞકર્તા, તેજસ્વી, સત્યવંત, બુદ્ધિશાળી, સુંદર અને વિચક્ષણ હતો. મિત્ર અને વરુણના શ્રાપથી ઉર્વશી મનમાં વિચાર્યું કે, "હવે મને મનુષ્યલોકમાં રહેવું પડશે," અને તેણે પુરૂરવાને જોયો.
દૃષ્ટમાત્રે ચ તસ્મિન્નપહાય માનમશ્ષોમપાસ્ય સ્વર્ગસુખાભિલાષં તન્મનસ્કા ભૂત્વા તમેવોપતસ્થે
પુરૂરવાને જોઈને, ઉર્વશીએ પોતાનો અભિમાન અને સ્વર્ગસુખની ઈચ્છા છોડી દીધી અને મનથી માત્ર પુરૂરવામાં લીન થઈને તેની પાસે પહોંચી ગઈ.
સોઽપિ ચ તામતિશયિતસકલલોકસ્ત્રીકાંતિસૌકુમાર્યલાવણ્યગ-તિવિલાસહાસાદિગુણામવલોક્ય તદાયત્તચિત્તવૃત્તિર્બભૂવ
પુરૂરવાએ પણ ઉર્વશીનું સૌંદર્ય, નાજુકતા, આકર્ષકતા, રમૂજીપણું અને મીઠી હાસ્ય જોઈને, જે દુનિયાની બધી સ્ત્રીઓ કરતાં વધારે હતી, પોતાનું મન તેના પર મૂકી દીધું.
ઉભયમપિ તન્મનસ્કમનન્યદૃષ્ટિ પરિત્યક્તસમસ્તાન્યપ્રયોજનમભૂત્
બન્ને એકબીજામાં એટલા લીન થઈ ગયા કે, બીજું કશુંય દેખાતું નહોતું અને બધી બીજી ઈચ્છાઓ છોડી દીધી.
રાજા તુ પ્રાગલ્ભ્યાત્તામાહ
પછી રાજાએ ધૈર્યથી ઉર્વશીને કહ્યું.
સુભ્રુ ત્વામહમભિકામોઽસ્મિ પ્રસીદાઽનુરાગમુદ્વહેત્યુક્તા લજ્જાવખંડિતમુર્વશી તં પ્રાહ
"સુંદર ભ્રૂવાળી, હું તને ઈચ્છું છું; કૃપા કરીને મને સ્વીકાર, કેમ કે હું તારા પર પ્રેમ રાખું છું." એમ કહેતાં, ઉર્વશી થોડી શરમાઈને જવાબ આપ્યો.
ભવત્વેવં યદિ મે સમયપરિપાલનં ભવાન્ કરોતીત્યાખ્યાતે પુનરપિ તામાહ
"હા, પણ જો તું મારા નિયમોનું પાલન કરશે તો જ," એમ ઉર્વશીએ કહ્યું. પછી રાજાએ ફરી પૂછ્યું.
આખ્યાહિ મે સમયમિતિ
"મારા માટે તારા નિયમો શું છે, એ મને કહો," એમ રાજાએ કહ્યું.
અથ પૃષ્ટા પુનરપ્યબ્રવીત્
પછી પુછતાં, ઉર્વશીએ ફરી કહ્યું.
શયનસમીપે મમોરણકદ્વયં પુત્રભૂતં નાપનેયમ્
"મારા પથારી પાસે મારા બે દૂધિયા વાછરડા છે, જે મને પુત્ર જેવા પ્રિય છે, તેમને કોઈએ દૂર ન કરવું."
ભવાંશ્ચ મયા ન નગ્નો દ્ર ષ્ટવ્યઃ
"અને તું ક્યારેય મને નગ્ન દેખાવું નહિ."
ઘૃતમાત્રં ચ મમાહાર ઇતિ
"મારે માત્ર ઘી જ ખાવું છે."
એવમેવેતિ ભૂપતિરપ્યાહ
"જેમ તું કહે તેમ જ થશે," એમ રાજાએ કહ્યું.
તયા સહ સ ચાવનિપતિરલકયાં ચૈત્રરથાદિવનેષ્વમલપદ્મખંડેષુ માનસાદિસરસ્સ્વતિરમણીયેષુ રમમાણ એકષષ્ટિવર્ષાણ્યનુદિનપ્રવર્દ્ધમાનપ્રમોદોઽનયત્
પછી રાજાએ ઉર્વશી સાથે અલકાનગરીમાં, ચૈત્રરથ અને બીજા વનોમાં, શુદ્ધ કમળના બાગોમાં અને માનસ સરોવર જેવા સુંદર તળાવોમાં, રોજ વધતા આનંદ સાથે સાઠ વર્ષ વિતાવ્યા.
ઉર્વશી ચ તદુપભોગાત્પ્રતિદિનપ્રવર્દ્ધમાનાનુરાગા અમરલોકવાસેઽપિ ન સ્પૃહાં ચકાર
ઉર્વશી પણ રોજ પુરૂરવાના સાથથી વધુ પ્રેમથી ભરાઈ ગઈ અને અમરલોકમાં રહેતી હોવા છતાં, ત્યાં જવાની કોઈ ઈચ્છા રહી નહોતી.
વિના ચોર્વશ્યા સુરલોકોઽપ્સરસાં સિદ્ધગંધર્વાણાં ચ નાતિરમણીયોઽભવત્
ઉર્વશી વિના, દેવલોક અપ્સરાઓ, સિદ્ધો અને ગંધર્વો માટે પણ ખાસ આનંદદાયક રહ્યો નહોતો.
તતશ્ચોર્વશી પુરૂરવસોસ્સમયવિદ્વિશ્વાવસુર્ગંધર્વસમવેતો નિશિ શયનાભ્યાશાદેકમુરણકં જહાર
પછી ઉર્વશીએ, પુરૂરવા સાથે કરેલા વચનને અવગણીને, વિશ્વાવસુ અને ગંધર્વો સાથે મળીને, રાત્રે પથારી પાસેના એક વાછરડાને લઈ ગઈ.
તસ્યાકાશો! નીયમાનસ્યોર્વશી શબ્દમશૃણોત્
જ્યારે તેને લઈ જવામાં આવી રહ્યો હતો, ત્યારે ઉર્વશીએ એ અવાજ સાંભળ્યો, આકાશ!
એવમુવાચ ચ મમાનાથાયાઃ પુત્રઃ કેનાપહ્રિયતે કં શરણમુપયામીતિ
તેણીએ કહ્યું: 'મારો દીકરો, જે બેધારી છે, કોઈક તેને લઈ જાય છે; હવે હું કોને આશરો માંગુ?'
તદાકર્ણ્ય રાજા માં નગ્નં દેવી વીક્ષ્યતીતિ ન યયૌ
આ સાંભળી રાજાએ વિચાર્યું, 'રાણી મને ઉઘાડી જોઈ જશે,' એટલે તે ગયો નહીં.
અથાન્યમપ્યુરણકમાદાય ગંધર્વા યયુઃ
પછી ગંધર્વોએ બીજું ઢોલ લીધો અને ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
તસ્યાપ્યપહ્રિયમાણસ્યાકર્ણ્ય શબ્દમાકાશો! પુનરપ્યનાથાસ્મ્યહમભર્તૃકા કાપુરુષા શ્રયેત્યાર્ત્તરાવિણી બભૂવ
જ્યારે તેને પણ લઈ જવામાં આવી રહ્યો હતો, ત્યારે એ અવાજ સાંભળી, ઉર્વશીએ ફરીથી દુઃખથી બોલી: 'હું બેધારી છું, પતિ વિહોણી છું, અપૂરૂષાર્થવાળાઓમાં આશરો શોધું છું,' અને તેનું રડવું વધુ જ દુઃખદ બની ગયું.
રાજાપ્યમર્ષવશાદંધકારમેતદિતિ ખડ્ગમાદાય દુષ્ટદુષ્ટ હતોસીતિ વ્યાહરન્નભ્યધાવત્
રાજા ગુસ્સાથી અંધકાર માનતો, તલવાર લઈ 'દુષ્ટ! દુષ્ટ! તું મર્યો!' એમ બોલતો દોડ્યો.
તાવચ્ચ ગંધર્વૈરપ્યતીવોજ્જ્વલા વિદ્યુજ્જનિતા
એ દરમિયાન ગંધર્વો વીજળી જેવી તેજસ્વી ઝળહળી ઉઠ્યા.
તત્પ્રભયા ચોર્વશી રાજાનમપગતાંબરં દૃષ્ટ્વાપવૃત્તસમયા તત્ક્ષણાદેવાપક્રાન્તા
એ તેજથી ઉર્વશીએ રાજાને વસ્ત્ર વિના જોયો અને સમય વીતી ગયો સમજતાં જ તરત અદૃશ્ય થઈ ગઈ.
પરિત્યજ્ય તાવપ્યુરણકૌ ગંધર્વાસ્સુરલોકમુપગતાઃ
બંને ઢોલ છોડી, ગંધર્વો દેવલોકે ચાલ્યા ગયા.
રાજાપિ ચ તૌ મેષાવાદાયાતિહૃષ્ટમનાઃ સ્વશયનમાયાતો નોર્વશીં દદર્શ
રાજા એ બે મેષાં લઈ, આનંદથી પોતાના શયનખંડે પાછા ફર્યો, પણ ઉર્વશી દેખાઈ નહીં.
તાં ચાપશ્યન્ વ્યપગતાંબર એવોન્મત્તરૂપો બભ્રામ
તેણે પણ તેને વસ્ત્ર વિના જોઈ અને પાગલ જેવી હાલતમાં ભટકતો રહ્યો.
કુરુક્ષેત્રે ચાંભોજસરસ્યન્યાભિશ્ચતસૃભિરપ્સરોભિસ્સમવેતામુર્વશીં દદર્શ
કુરુક્ષેત્રમાં, કમળોથી ભરેલા સરોવર પાસે, તેણે ઉર્વશીને ચાર અન્ય અપ્સરાઓ સાથે જોઈ.