બૃહસ્પતિમિંદું ચ તસ્ય કુમારસ્યાતિચારુતયા સાભિલાષૌ દૃષ્ટ્વા દેવસ્સમુત્પન્નસંદેહાસ્તારાં પપ્રચ્છુઃ
બ્રહસ્પતિ અને ચંદ્રે એ બાળકની અદભૂત સુંદરતા જોઈ અને બંનેને તેને મેળવવાનો ઇચ્છા થયો. દેવતાઓએ સંશયથી તારા પાસે પૂછ્યું.
સત્યં કથયાસ્માકમિતિ સુભગે સોમસ્યાથ વા બૃહસ્પતેરયં પુત્ર ઇતિ
હે સુભાગ્યવતી, સાચું કહો, આ બાળક ચંદ્રનો છે કે બ્રહસ્પતિનો પુત્ર છે?
એવં તૈરુક્તા સા તારા હ્રિયા કિંચિન્નોવાચ
આ રીતે પૂછવામાં આવતા તારા શરમાઈ ગઈ અને કશું બોલી નહીં.
બહુશોપ્યભિહિતા યદાઽસૌ દેવેભ્યો નાચચક્ષે તતસ્સ કુમારસ્તાં શપ્તુમુદ્યતઃ પ્રાહ
ઘણા વખત પુછ્યા છતાં પણ તેણે કંઈ ન કહ્યું, ત્યારે એ બાળક તેને શાપ આપવા તૈયાર થઈને બોલ્યું.
દુષ્ટેંવ કસ્માન્મમ તાતં નાખ્યાસિ
હે દુષ્ટ સ્ત્રી, તું મને મારા પિતાનું નામ કેમ નથી કહેતી?
અદ્યૈવ તે વ્યલીકલજ્જાવત્યાસ્તથા શાસ્તિમહં કરોમિ
આજે તારી આ અયોગ્ય શરમ માટે હું તને યોગ્ય દંડ આપીશ.
યથા ચ નૈવમદ્યાપ્યતિમંથરવચનાભવિષ્યસીતિ
એવું કરું કે તું ફરી ક્યારેય આવું વધારે સંકોચીને બોલી ન શકે.
અથાહ ભગવાન્ પિતામહઃ તં કુમારં સન્નિવાર્ય સ્વયમપૃચ્છત્તાં તારામ્
પછી ભગવાન પિતામહે એ બાળકને રોકી પોતે જ તારા પાસે પ્રશ્ન કર્યો.
કથય વત્સે કસ્યાયમાત્મજઃ સોમસ્ય વા બૃહસ્પતેર્વા ઇત્યુક્તા લજ્જમાનાહ સોમસ્યેતિ
બેટા, સાચું કહો, આ બાળક ચંદ્રનો છે કે બ્રહસ્પતિનો? એમ પૂછતાં, શરમાઈને તારાએ કહ્યું: 'આ ચંદ્રનો છે.'
તતઃ પ્રસ્ફુરદુચ્છ્વાસિતામલકપોલકાંતિર્ભગવાનુડુપતિઃ કુમારમાલિંગ્ય સાધુ સાધુ વત્સ પ્રાજ્ઞોસીતિબુધ ઇતિ તસ્ય ચ નામ ચક્રે
પછી ચંદ્રદેવના ગાલ તેજથી ચમકી ઉઠ્યા, શ્વાસ ઝડપી રહ્યો, તેણે બાળકને ભેટી કહ્યું: 'શાબાશ, વત્સ, તું બહુ બુદ્ધિશાળી છે.' અને તેનું નામ 'બુધ' રાખ્યું.
તદાખ્યાતમેવૈતત્ સ ચ યથેલાયામાત્મજં પુરૂરવસમુત્પાદયામાસ
જેમ પહેલાં કહેવાયું હતું, તેમ ઇલામાંથી પુરૂરવાનું જન્મ થયો.
પુરૂરવાસ્ત્વતિદાનશીલોઽતિયજ્વાતિતેજસ્વી યં સત્યવાદિનમતિરૂપસ્વિનં મનસ્વિનં મિત્રાવરુણશાપાન્માનુષે લોકે મયા વસ્તવ્યમિતિ કૃતમતિરુર્વશી દદર્શ
પુરૂરવા ખૂબ દાનશીલ, મહાન યજ્ઞકર્તા, તેજસ્વી, સત્યવંત, બુદ્ધિશાળી, સુંદર અને વિચક્ષણ હતો. મિત્ર અને વરુણના શ્રાપથી ઉર્વશી મનમાં વિચાર્યું કે, "હવે મને મનુષ્યલોકમાં રહેવું પડશે," અને તેણે પુરૂરવાને જોયો.
દૃષ્ટમાત્રે ચ તસ્મિન્નપહાય માનમશ્ષોમપાસ્ય સ્વર્ગસુખાભિલાષં તન્મનસ્કા ભૂત્વા તમેવોપતસ્થે
પુરૂરવાને જોઈને, ઉર્વશીએ પોતાનો અભિમાન અને સ્વર્ગસુખની ઈચ્છા છોડી દીધી અને મનથી માત્ર પુરૂરવામાં લીન થઈને તેની પાસે પહોંચી ગઈ.
સોઽપિ ચ તામતિશયિતસકલલોકસ્ત્રીકાંતિસૌકુમાર્યલાવણ્યગ-તિવિલાસહાસાદિગુણામવલોક્ય તદાયત્તચિત્તવૃત્તિર્બભૂવ
પુરૂરવાએ પણ ઉર્વશીનું સૌંદર્ય, નાજુકતા, આકર્ષકતા, રમૂજીપણું અને મીઠી હાસ્ય જોઈને, જે દુનિયાની બધી સ્ત્રીઓ કરતાં વધારે હતી, પોતાનું મન તેના પર મૂકી દીધું.
ઉભયમપિ તન્મનસ્કમનન્યદૃષ્ટિ પરિત્યક્તસમસ્તાન્યપ્રયોજનમભૂત્
બન્ને એકબીજામાં એટલા લીન થઈ ગયા કે, બીજું કશુંય દેખાતું નહોતું અને બધી બીજી ઈચ્છાઓ છોડી દીધી.
રાજા તુ પ્રાગલ્ભ્યાત્તામાહ
પછી રાજાએ ધૈર્યથી ઉર્વશીને કહ્યું.
સુભ્રુ ત્વામહમભિકામોઽસ્મિ પ્રસીદાઽનુરાગમુદ્વહેત્યુક્તા લજ્જાવખંડિતમુર્વશી તં પ્રાહ
"સુંદર ભ્રૂવાળી, હું તને ઈચ્છું છું; કૃપા કરીને મને સ્વીકાર, કેમ કે હું તારા પર પ્રેમ રાખું છું." એમ કહેતાં, ઉર્વશી થોડી શરમાઈને જવાબ આપ્યો.
ભવત્વેવં યદિ મે સમયપરિપાલનં ભવાન્ કરોતીત્યાખ્યાતે પુનરપિ તામાહ
"હા, પણ જો તું મારા નિયમોનું પાલન કરશે તો જ," એમ ઉર્વશીએ કહ્યું. પછી રાજાએ ફરી પૂછ્યું.
આખ્યાહિ મે સમયમિતિ
"મારા માટે તારા નિયમો શું છે, એ મને કહો," એમ રાજાએ કહ્યું.
અથ પૃષ્ટા પુનરપ્યબ્રવીત્
પછી પુછતાં, ઉર્વશીએ ફરી કહ્યું.
શયનસમીપે મમોરણકદ્વયં પુત્રભૂતં નાપનેયમ્
"મારા પથારી પાસે મારા બે દૂધિયા વાછરડા છે, જે મને પુત્ર જેવા પ્રિય છે, તેમને કોઈએ દૂર ન કરવું."
ભવાંશ્ચ મયા ન નગ્નો દ્ર ષ્ટવ્યઃ
"અને તું ક્યારેય મને નગ્ન દેખાવું નહિ."
ઘૃતમાત્રં ચ મમાહાર ઇતિ
"મારે માત્ર ઘી જ ખાવું છે."
એવમેવેતિ ભૂપતિરપ્યાહ
"જેમ તું કહે તેમ જ થશે," એમ રાજાએ કહ્યું.
તયા સહ સ ચાવનિપતિરલકયાં ચૈત્રરથાદિવનેષ્વમલપદ્મખંડેષુ માનસાદિસરસ્સ્વતિરમણીયેષુ રમમાણ એકષષ્ટિવર્ષાણ્યનુદિનપ્રવર્દ્ધમાનપ્રમોદોઽનયત્
પછી રાજાએ ઉર્વશી સાથે અલકાનગરીમાં, ચૈત્રરથ અને બીજા વનોમાં, શુદ્ધ કમળના બાગોમાં અને માનસ સરોવર જેવા સુંદર તળાવોમાં, રોજ વધતા આનંદ સાથે સાઠ વર્ષ વિતાવ્યા.
ઉર્વશી ચ તદુપભોગાત્પ્રતિદિનપ્રવર્દ્ધમાનાનુરાગા અમરલોકવાસેઽપિ ન સ્પૃહાં ચકાર
ઉર્વશી પણ રોજ પુરૂરવાના સાથથી વધુ પ્રેમથી ભરાઈ ગઈ અને અમરલોકમાં રહેતી હોવા છતાં, ત્યાં જવાની કોઈ ઈચ્છા રહી નહોતી.
વિના ચોર્વશ્યા સુરલોકોઽપ્સરસાં સિદ્ધગંધર્વાણાં ચ નાતિરમણીયોઽભવત્
ઉર્વશી વિના, દેવલોક અપ્સરાઓ, સિદ્ધો અને ગંધર્વો માટે પણ ખાસ આનંદદાયક રહ્યો નહોતો.
તતશ્ચોર્વશી પુરૂરવસોસ્સમયવિદ્વિશ્વાવસુર્ગંધર્વસમવેતો નિશિ શયનાભ્યાશાદેકમુરણકં જહાર
પછી ઉર્વશીએ, પુરૂરવા સાથે કરેલા વચનને અવગણીને, વિશ્વાવસુ અને ગંધર્વો સાથે મળીને, રાત્રે પથારી પાસેના એક વાછરડાને લઈ ગઈ.
તસ્યાકાશો! નીયમાનસ્યોર્વશી શબ્દમશૃણોત્
જ્યારે તેને લઈ જવામાં આવી રહ્યો હતો, ત્યારે ઉર્વશીએ એ અવાજ સાંભળ્યો, આકાશ!
એવમુવાચ ચ મમાનાથાયાઃ પુત્રઃ કેનાપહ્રિયતે કં શરણમુપયામીતિ
તેણીએ કહ્યું: 'મારો દીકરો, જે બેધારી છે, કોઈક તેને લઈ જાય છે; હવે હું કોને આશરો માંગુ?'