યતશ્ચોશના તતો જંભકુંભાદ્યાઃ સમસ્તા એવ દૈત્યદાનવનિકાયા મહાન્તમુદ્યમં ચક્રુઃ
ઉશનાના કારણે જંભ, કુંભ અને બીજા બધા દૈત્ય-દાનવો એકઠા થઈને મહાન પ્રયત્ન કરવા લાગ્યા.
બૃહસ્પતેરપિ સકલદેવસૈન્યયુતઃ સહાયઃ શક્રોઽઽભવત્
બૃહસ્પતિના પક્ષે બધા દેવસેનાઓ સાથે ઇન્દ્ર સહાય બન્યા.
એવં ચ તયોરતીવોગ્રસંગ્રામસ્તારાનિમિત્તસ્તારકામયો નામાભૂત્
આ રીતે, તારા માટે બે પક્ષો વચ્ચે ભારે યુદ્ધ થયું, જેને 'તારા માટેનું યુદ્ધ' કહેવાયું.
તતશ્ચ સમસ્તશસ્ત્રાણ્યસુરેષુ રુદ્ર પુરોગમા દેવા દેવેષુ ચાશ્ષોદાનવા મુમુચુઃ
પછી અસુરોમાં, રુદ્રની આગેવાની હેઠળ બધા દેવોએ પોતાના શસ્ત્રો છોડ્યા અને દેવોમાં અસુરોએ પણ પોતાના શસ્ત્રો છોડ્યા.
એવં દેવાસુરાહવસંક્ષોભક્ષુબ્ધહૃદયમશ્ષોમેવ જગદ્બ્રહ્માણં શરણં જગામ
આ રીતે દેવો અને અસુરોના યુદ્ધના ઘમાસાણથી બધાના મનમાં ઉથલપાથલ થઈ, આખું જગત પણ અશાંત થયું અને બધાએ બ્રહ્માને આશરો માગ્યો.
તતશ્ચ ભગવાનબ્જયોનિરપ્યુશનસં શંકરમસુરાન્દેવાંશ્ચ નિવાર્ય બૃહસ્પતયે તારામદાપયત્
પછી કમળમાંથી જન્મેલા ભગવાને શંકર, અસુરો અને દેવોને શાંત કર્યા અને તારા બ્રહસ્પતિને પરત આપી.
તાં ચાંતઃપ્રસવામવલોક્ય બૃહસ્પતિરપ્યાહ
તેણે તારા ગર્ભવતી છે તે જોઈને બ્રહસ્પતિએ પણ કહ્યું.
નૈષ મમ ક્ષેત્રે ભવત્યાઽન્યસ્ય સુતો ધાર્યસ્સમુત્સૃજૈનમલમલમતિધાર્ષ્ટ્યેનેતિ
આ બાળક મારું નથી, એ બીજાના ક્ષેત્રમાં જન્મેલું છે. એને રાખશો નહીં, દૂર ફેંકી દો, વધારે હઠ ન કરો.
સા ચ તેનૈવમુક્તાતિપતિવ્રતા ભર્તૃવચનાનંતરં તમિષીકાસ્તંબે ગર્ભમુત્સસર્જ
પતિના આ શબ્દો સાંભળ્યા પછી, પતિપ્રતિ તારા તરત જ પોતાનો ગર્ભ ઇશીકાના ડાંડા પર મૂકી દીધો.
સ ચોત્સૃષ્ટમાત્ર એવાતિતેજસા દેવાનાં તેજાંસ્યાચિક્ષેપ
અને તરત જ જન્મતાં જ એ બાળક એટલું તેજસ્વી હતું કે તેણે બધા દેવોના તેજને પોતાની અંદર ખેંચી લીધું.
બૃહસ્પતિમિંદું ચ તસ્ય કુમારસ્યાતિચારુતયા સાભિલાષૌ દૃષ્ટ્વા દેવસ્સમુત્પન્નસંદેહાસ્તારાં પપ્રચ્છુઃ
બ્રહસ્પતિ અને ચંદ્રે એ બાળકની અદભૂત સુંદરતા જોઈ અને બંનેને તેને મેળવવાનો ઇચ્છા થયો. દેવતાઓએ સંશયથી તારા પાસે પૂછ્યું.
સત્યં કથયાસ્માકમિતિ સુભગે સોમસ્યાથ વા બૃહસ્પતેરયં પુત્ર ઇતિ
હે સુભાગ્યવતી, સાચું કહો, આ બાળક ચંદ્રનો છે કે બ્રહસ્પતિનો પુત્ર છે?
એવં તૈરુક્તા સા તારા હ્રિયા કિંચિન્નોવાચ
આ રીતે પૂછવામાં આવતા તારા શરમાઈ ગઈ અને કશું બોલી નહીં.
બહુશોપ્યભિહિતા યદાઽસૌ દેવેભ્યો નાચચક્ષે તતસ્સ કુમારસ્તાં શપ્તુમુદ્યતઃ પ્રાહ
ઘણા વખત પુછ્યા છતાં પણ તેણે કંઈ ન કહ્યું, ત્યારે એ બાળક તેને શાપ આપવા તૈયાર થઈને બોલ્યું.
દુષ્ટેંવ કસ્માન્મમ તાતં નાખ્યાસિ
હે દુષ્ટ સ્ત્રી, તું મને મારા પિતાનું નામ કેમ નથી કહેતી?
અદ્યૈવ તે વ્યલીકલજ્જાવત્યાસ્તથા શાસ્તિમહં કરોમિ
આજે તારી આ અયોગ્ય શરમ માટે હું તને યોગ્ય દંડ આપીશ.
યથા ચ નૈવમદ્યાપ્યતિમંથરવચનાભવિષ્યસીતિ
એવું કરું કે તું ફરી ક્યારેય આવું વધારે સંકોચીને બોલી ન શકે.
અથાહ ભગવાન્ પિતામહઃ તં કુમારં સન્નિવાર્ય સ્વયમપૃચ્છત્તાં તારામ્
પછી ભગવાન પિતામહે એ બાળકને રોકી પોતે જ તારા પાસે પ્રશ્ન કર્યો.
કથય વત્સે કસ્યાયમાત્મજઃ સોમસ્ય વા બૃહસ્પતેર્વા ઇત્યુક્તા લજ્જમાનાહ સોમસ્યેતિ
બેટા, સાચું કહો, આ બાળક ચંદ્રનો છે કે બ્રહસ્પતિનો? એમ પૂછતાં, શરમાઈને તારાએ કહ્યું: 'આ ચંદ્રનો છે.'
તતઃ પ્રસ્ફુરદુચ્છ્વાસિતામલકપોલકાંતિર્ભગવાનુડુપતિઃ કુમારમાલિંગ્ય સાધુ સાધુ વત્સ પ્રાજ્ઞોસીતિબુધ ઇતિ તસ્ય ચ નામ ચક્રે
પછી ચંદ્રદેવના ગાલ તેજથી ચમકી ઉઠ્યા, શ્વાસ ઝડપી રહ્યો, તેણે બાળકને ભેટી કહ્યું: 'શાબાશ, વત્સ, તું બહુ બુદ્ધિશાળી છે.' અને તેનું નામ 'બુધ' રાખ્યું.
તદાખ્યાતમેવૈતત્ સ ચ યથેલાયામાત્મજં પુરૂરવસમુત્પાદયામાસ
જેમ પહેલાં કહેવાયું હતું, તેમ ઇલામાંથી પુરૂરવાનું જન્મ થયો.
પુરૂરવાસ્ત્વતિદાનશીલોઽતિયજ્વાતિતેજસ્વી યં સત્યવાદિનમતિરૂપસ્વિનં મનસ્વિનં મિત્રાવરુણશાપાન્માનુષે લોકે મયા વસ્તવ્યમિતિ કૃતમતિરુર્વશી દદર્શ
પુરૂરવા ખૂબ દાનશીલ, મહાન યજ્ઞકર્તા, તેજસ્વી, સત્યવંત, બુદ્ધિશાળી, સુંદર અને વિચક્ષણ હતો. મિત્ર અને વરુણના શ્રાપથી ઉર્વશી મનમાં વિચાર્યું કે, "હવે મને મનુષ્યલોકમાં રહેવું પડશે," અને તેણે પુરૂરવાને જોયો.
દૃષ્ટમાત્રે ચ તસ્મિન્નપહાય માનમશ્ષોમપાસ્ય સ્વર્ગસુખાભિલાષં તન્મનસ્કા ભૂત્વા તમેવોપતસ્થે
પુરૂરવાને જોઈને, ઉર્વશીએ પોતાનો અભિમાન અને સ્વર્ગસુખની ઈચ્છા છોડી દીધી અને મનથી માત્ર પુરૂરવામાં લીન થઈને તેની પાસે પહોંચી ગઈ.
સોઽપિ ચ તામતિશયિતસકલલોકસ્ત્રીકાંતિસૌકુમાર્યલાવણ્યગ-તિવિલાસહાસાદિગુણામવલોક્ય તદાયત્તચિત્તવૃત્તિર્બભૂવ
પુરૂરવાએ પણ ઉર્વશીનું સૌંદર્ય, નાજુકતા, આકર્ષકતા, રમૂજીપણું અને મીઠી હાસ્ય જોઈને, જે દુનિયાની બધી સ્ત્રીઓ કરતાં વધારે હતી, પોતાનું મન તેના પર મૂકી દીધું.
ઉભયમપિ તન્મનસ્કમનન્યદૃષ્ટિ પરિત્યક્તસમસ્તાન્યપ્રયોજનમભૂત્
બન્ને એકબીજામાં એટલા લીન થઈ ગયા કે, બીજું કશુંય દેખાતું નહોતું અને બધી બીજી ઈચ્છાઓ છોડી દીધી.
રાજા તુ પ્રાગલ્ભ્યાત્તામાહ
પછી રાજાએ ધૈર્યથી ઉર્વશીને કહ્યું.
સુભ્રુ ત્વામહમભિકામોઽસ્મિ પ્રસીદાઽનુરાગમુદ્વહેત્યુક્તા લજ્જાવખંડિતમુર્વશી તં પ્રાહ
"સુંદર ભ્રૂવાળી, હું તને ઈચ્છું છું; કૃપા કરીને મને સ્વીકાર, કેમ કે હું તારા પર પ્રેમ રાખું છું." એમ કહેતાં, ઉર્વશી થોડી શરમાઈને જવાબ આપ્યો.
ભવત્વેવં યદિ મે સમયપરિપાલનં ભવાન્ કરોતીત્યાખ્યાતે પુનરપિ તામાહ
"હા, પણ જો તું મારા નિયમોનું પાલન કરશે તો જ," એમ ઉર્વશીએ કહ્યું. પછી રાજાએ ફરી પૂછ્યું.
આખ્યાહિ મે સમયમિતિ
"મારા માટે તારા નિયમો શું છે, એ મને કહો," એમ રાજાએ કહ્યું.
અથ પૃષ્ટા પુનરપ્યબ્રવીત્
પછી પુછતાં, ઉર્વશીએ ફરી કહ્યું.