અયં હિ વંશોતિબલપરાક્રમદ્યુતિશીલચેષ્ટવદ્ભિરતિગુણાન્વિતૈર્નહુષયયાતિ-કાર્તવીર્યાર્જુનાદિભિર્ભૂપાલૈરલંકૃતઃ તમહં કથયામિ શ્રૂયતામ્
આ વંશમાં નહુષ, યયાતિ અને કાર્તવીર્યાર્જુન જેવા મહાન બળવાન, પરાક્રમી, તેજસ્વી અને સદ્ગુણો ધરાવતા રાજાઓથી શોભાયમાન થયો છે. હવે હું એ વંશની કથા કહું છું, તમે સાંભળો.
અખિલજગત્સ્રષ્ટુર્ભગવતો નારાયણસ્ય નાભિસરોજસમુદ્ભવાબ્જયોનેર્બ્રહ્મણઃ પુત્રોઽત્રિઃ
ભગવાન નારાયણના નાભિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માના પુત્ર અત્રિ હતા.
અત્રેસ્સોમઃ
અત્રિથી ચંદ્ર જન્મ્યા.
તં ચ ભગવાનબ્જયોનિઃ અશ્ષોઔ!ષધીદ્વિજનક્ષત્રાણામાધિપત્યેઽભ્યષેચયત્
બ્રહ્માજીએ, કમળમાં જન્મેલા, ચંદ્રને ઔષધિઓ, વનસ્પતિઓ અને નક્ષત્રોના અધિપતિ તરીકે સ્થાપ્યા.
સ ચ રાજસૂયમકરોત્
એ ચંદ્રે રાજસૂય યજ્ઞ કર્યો.
તત્પ્રભાવાદત્યુત્કૃષ્ટાધિપત્યાધિષ્ઠાતૃત્વાચ્ચૈનં મદ આવિવેશ
મહાન શક્તિ અને સર્વોચ્ચ અધિકારના કારણે ચંદ્રમાં અહંકાર આવી ગયો.
મદાવલેપાચ્ચ સકલદેવગુરોર્બૃસ્પતેસ્તારાં નામ પત્નીં જહાર
અહંકારના કારણે ચંદ્રે બધા દેવતાઓના ગુરુ બૃહસ્પતિની પત્ની તારાને અપહરણ કરી.
બહુશશ્ચ બૃહસ્પતિચોદિતેન ભગવતા બ્રહ્મણા ચોદ્યમાનસકલૈશ્ચ દેવર્ષિભિર્યાચમાનોપિ ન મુમોચ
બૃહસ્પતિ, બ્રહ્મા અને બધા દેવર્ષિઓએ વારંવાર વિનંતી કરી, છતાં ચંદ્રે તારાને છોડ્યા નહોતી.
તસ્ય ચંદ્ર સ્ય ચ બૃહસ્પતેર્દ્વેષાદુશના પાર્ષ્ણિગ્રાહોભૂત્
ચંદ્ર અને બૃહસ્પતિ વચ્ચે વૈર હોવાથી ઉશના (શુક્રાચાર્ય) ચંદ્રના પક્ષપાતી બન્યા.
અંગિરસશ્ચ સકાશાદુપલબ્ધવિદ્યો ભગવાન્રુદ્રો બૃહસ્પતેઃ સહાય્યમકરોત્
અંગિરસ પાસેથી વિદ્યા પ્રાપ્ત કર્યા પછી ભગવાન રુદ્રે બૃહસ્પતિને સહાય આપી.
યતશ્ચોશના તતો જંભકુંભાદ્યાઃ સમસ્તા એવ દૈત્યદાનવનિકાયા મહાન્તમુદ્યમં ચક્રુઃ
ઉશનાના કારણે જંભ, કુંભ અને બીજા બધા દૈત્ય-દાનવો એકઠા થઈને મહાન પ્રયત્ન કરવા લાગ્યા.
બૃહસ્પતેરપિ સકલદેવસૈન્યયુતઃ સહાયઃ શક્રોઽઽભવત્
બૃહસ્પતિના પક્ષે બધા દેવસેનાઓ સાથે ઇન્દ્ર સહાય બન્યા.
એવં ચ તયોરતીવોગ્રસંગ્રામસ્તારાનિમિત્તસ્તારકામયો નામાભૂત્
આ રીતે, તારા માટે બે પક્ષો વચ્ચે ભારે યુદ્ધ થયું, જેને 'તારા માટેનું યુદ્ધ' કહેવાયું.
તતશ્ચ સમસ્તશસ્ત્રાણ્યસુરેષુ રુદ્ર પુરોગમા દેવા દેવેષુ ચાશ્ષોદાનવા મુમુચુઃ
પછી અસુરોમાં, રુદ્રની આગેવાની હેઠળ બધા દેવોએ પોતાના શસ્ત્રો છોડ્યા અને દેવોમાં અસુરોએ પણ પોતાના શસ્ત્રો છોડ્યા.
એવં દેવાસુરાહવસંક્ષોભક્ષુબ્ધહૃદયમશ્ષોમેવ જગદ્બ્રહ્માણં શરણં જગામ
આ રીતે દેવો અને અસુરોના યુદ્ધના ઘમાસાણથી બધાના મનમાં ઉથલપાથલ થઈ, આખું જગત પણ અશાંત થયું અને બધાએ બ્રહ્માને આશરો માગ્યો.
તતશ્ચ ભગવાનબ્જયોનિરપ્યુશનસં શંકરમસુરાન્દેવાંશ્ચ નિવાર્ય બૃહસ્પતયે તારામદાપયત્
પછી કમળમાંથી જન્મેલા ભગવાને શંકર, અસુરો અને દેવોને શાંત કર્યા અને તારા બ્રહસ્પતિને પરત આપી.
તાં ચાંતઃપ્રસવામવલોક્ય બૃહસ્પતિરપ્યાહ
તેણે તારા ગર્ભવતી છે તે જોઈને બ્રહસ્પતિએ પણ કહ્યું.
નૈષ મમ ક્ષેત્રે ભવત્યાઽન્યસ્ય સુતો ધાર્યસ્સમુત્સૃજૈનમલમલમતિધાર્ષ્ટ્યેનેતિ
આ બાળક મારું નથી, એ બીજાના ક્ષેત્રમાં જન્મેલું છે. એને રાખશો નહીં, દૂર ફેંકી દો, વધારે હઠ ન કરો.
સા ચ તેનૈવમુક્તાતિપતિવ્રતા ભર્તૃવચનાનંતરં તમિષીકાસ્તંબે ગર્ભમુત્સસર્જ
પતિના આ શબ્દો સાંભળ્યા પછી, પતિપ્રતિ તારા તરત જ પોતાનો ગર્ભ ઇશીકાના ડાંડા પર મૂકી દીધો.
સ ચોત્સૃષ્ટમાત્ર એવાતિતેજસા દેવાનાં તેજાંસ્યાચિક્ષેપ
અને તરત જ જન્મતાં જ એ બાળક એટલું તેજસ્વી હતું કે તેણે બધા દેવોના તેજને પોતાની અંદર ખેંચી લીધું.
બૃહસ્પતિમિંદું ચ તસ્ય કુમારસ્યાતિચારુતયા સાભિલાષૌ દૃષ્ટ્વા દેવસ્સમુત્પન્નસંદેહાસ્તારાં પપ્રચ્છુઃ
બ્રહસ્પતિ અને ચંદ્રે એ બાળકની અદભૂત સુંદરતા જોઈ અને બંનેને તેને મેળવવાનો ઇચ્છા થયો. દેવતાઓએ સંશયથી તારા પાસે પૂછ્યું.
સત્યં કથયાસ્માકમિતિ સુભગે સોમસ્યાથ વા બૃહસ્પતેરયં પુત્ર ઇતિ
હે સુભાગ્યવતી, સાચું કહો, આ બાળક ચંદ્રનો છે કે બ્રહસ્પતિનો પુત્ર છે?
એવં તૈરુક્તા સા તારા હ્રિયા કિંચિન્નોવાચ
આ રીતે પૂછવામાં આવતા તારા શરમાઈ ગઈ અને કશું બોલી નહીં.
બહુશોપ્યભિહિતા યદાઽસૌ દેવેભ્યો નાચચક્ષે તતસ્સ કુમારસ્તાં શપ્તુમુદ્યતઃ પ્રાહ
ઘણા વખત પુછ્યા છતાં પણ તેણે કંઈ ન કહ્યું, ત્યારે એ બાળક તેને શાપ આપવા તૈયાર થઈને બોલ્યું.
દુષ્ટેંવ કસ્માન્મમ તાતં નાખ્યાસિ
હે દુષ્ટ સ્ત્રી, તું મને મારા પિતાનું નામ કેમ નથી કહેતી?
અદ્યૈવ તે વ્યલીકલજ્જાવત્યાસ્તથા શાસ્તિમહં કરોમિ
આજે તારી આ અયોગ્ય શરમ માટે હું તને યોગ્ય દંડ આપીશ.
યથા ચ નૈવમદ્યાપ્યતિમંથરવચનાભવિષ્યસીતિ
એવું કરું કે તું ફરી ક્યારેય આવું વધારે સંકોચીને બોલી ન શકે.
અથાહ ભગવાન્ પિતામહઃ તં કુમારં સન્નિવાર્ય સ્વયમપૃચ્છત્તાં તારામ્
પછી ભગવાન પિતામહે એ બાળકને રોકી પોતે જ તારા પાસે પ્રશ્ન કર્યો.
કથય વત્સે કસ્યાયમાત્મજઃ સોમસ્ય વા બૃહસ્પતેર્વા ઇત્યુક્તા લજ્જમાનાહ સોમસ્યેતિ
બેટા, સાચું કહો, આ બાળક ચંદ્રનો છે કે બ્રહસ્પતિનો? એમ પૂછતાં, શરમાઈને તારાએ કહ્યું: 'આ ચંદ્રનો છે.'
તતઃ પ્રસ્ફુરદુચ્છ્વાસિતામલકપોલકાંતિર્ભગવાનુડુપતિઃ કુમારમાલિંગ્ય સાધુ સાધુ વત્સ પ્રાજ્ઞોસીતિબુધ ઇતિ તસ્ય ચ નામ ચક્રે
પછી ચંદ્રદેવના ગાલ તેજથી ચમકી ઉઠ્યા, શ્વાસ ઝડપી રહ્યો, તેણે બાળકને ભેટી કહ્યું: 'શાબાશ, વત્સ, તું બહુ બુદ્ધિશાળી છે.' અને તેનું નામ 'બુધ' રાખ્યું.