સુબાહુપ્રમુખાંશ્ચ ક્ષયમનયત્
સુબાહુ અને તેના સાથીઓનો પણ રામજીએ નાશ કર્યો.
દર્શનમાત્રેણાહલ્યામપાપાં ચકાર
માત્ર દર્શનથી જ રામજીએ અહલ્યાજીને પાપમુક્ત કરી દીધી.
જનકગૃહે ચ માહેશ્વરં ચાપમનાયાસેન બભંજ
જનકરાજાના ઘરે રામજીએ મહાદેવજીનું મહાન ધનુષ્ય સહેલાઈથી તોડી નાખ્યું.
સીતામયોનિજાં જનકરાજતનયાં વીર્યશુલ્કાં લેભે
પૃથ્વીમાંથી જન્મેલી, જનકરાજાની પુત્રી, સીતાજીને રામજીએ પરાક્રમથી જીતીને પત્ની તરીકે મેળવ્યા.
સકલક્ષત્ત્રિયક્ષયકારિણમશ્ષોહૈહયકુલધૂમકેતુભૂતં ચ પરશુરામમપાસ્તવીર્યબલાવલેપં ચકાર
બધા ક્ષત્રિયોને ભય આપનારા, ભૃગુવંશના ગૌરવ પરશુરામજીનો અહંકાર રામજીએ દુર કર્યો.
પિતૃવચનાચ્ચાગણિતરાજ્યાભિલાષો ભ્રાતૃભાર્યાસમેતો વનં પ્રવિવેશ
પિતાજીના આજ્ઞાથી, રાજસિંહાસનની ઈચ્છા છોડી, પત્ની અને ભાઈ સાથે રામજી વનમાં ગયા.
વિરાધખરદૂષણાદીન્ કબંધવાલિનૌ ચ નિજઘાન
વિરાધ, ખરા, દુષણ, કબંધ અને વાલીનો પણ રામજીએ સંહાર કર્યો.
બદ્ધા ચાંભોનિધિમસેષરાક્ષસકુલક્ષયં કૃત્વા દશાનનાપહૃતાં ભાર્યાં તદ્વધાદપહૃતકલંકામપ્યનલપ્રવેશશુદ્ધામશ્ષોદેવસંઘૈસ્તૂયમાનશીલાં જનકરાજકન્યામયોધ્યામાનિન્યે
રામજીએ દરિયામાં પુલ બાંધ્યો, બધા રાક્ષસોનો નાશ કર્યો અને રાવણને મારી, અગ્નિ પરીક્ષાથી પવિત્ર થયેલી, દેવતાઓ દ્વારા વખાણાયેલી, નિર્દોષ પત્ની સીતાજીને અયોધ્યામાં પાછી લાવ્યા.
તતશ્ચાભિષેકમંગલં મૈત્રેય વર્ષશતેનાપિ વક્તું ન શક્યતે સંક્ષેપેણ શ્રૂયતામ્
પછી, મૈત્રેયજી, રામજીના રાજ્યાભિષેકનું શુભ પ્રસંગ તો સો વર્ષમાં પણ વર્ણવી શકાય તેમ નથી; હવે તે સંક્ષિપ્તમાં સાંભળો.
ભરતોપિ ગંધર્વવિષયસાધનાય ગચ્છન્ સંગ્રામે ગંધર્વકોટીસ્તિસ્રો જઘાન
ભરતજી પણ ગંધર્વ દેશ જીતવા જતા, યુદ્ધમાં ત્રણ કરોડ ગંધર્વોને મારે.
શત્રુઘ્નેનાપ્યમિતબલપરાક્રમો મધુપુત્રો લવણો નામ રાક્ષસો નિહતો મથુરા ચ નિવેશિતા
શત્રુઘ્નજીએ પણ મહાબલી લવણ નામના રાક્ષસને, જે મધુનો પુત્ર હતો, મારો અને ત્યાં મથુરા નગર વસાવ્યું.
ઇત્યેવમાદ્યતિબલપરાક્રમવિક્રમણૈરતિદુષ્ટસંહારિણોશ્ષોસ્ય જગતો નિષ્પાદિતસ્થિતયો રામલક્ષ્મણભરતશત્રુઘ્નાઃ પુનરપિ દિવમારૂઢાઃ
આ રીતે, વિશેષ બળ અને પરાક્રમથી, અતિદુષ્ટોનો નાશ કરીને, રામ, લક્ષ્મણ, ભરત અને શત્રુઘ્ને દુનિયામાં વ્યવસ્થા સ્થાપી અને પછી સ્વર્ગ પામ્યા.
યેઽપિ તેષુ ભગવદંશ્ષ્વોનુરાગિણઃ કોસલનગરજાનપદાસ્તેપિ તન્મનસસ્તત્સાલોક્યતામવાપુઃ
અને કોશલના જે લોકો આ ભગવાનના અવતારોમાં ભક્તિપૂર્વક જોડાયેલા હતા, તેઓ પણ એ જ લોકમાં પહોંચ્યા અને તેમનું મન પણ એમાં લીન થયું.
અતિદુષ્ટસંહારિણો રામસ્ય કુશલવૌ દ્વૌ પુત્રૌ લક્ષ્મણસ્યાંગદચંદ્ર કેતૂ તક્ષપુષ્કલૌ ભરતસ્ય સુબાહુશૂરસેનૌ શત્રુઘ્નસ્ય
દુષ્ટોનો નાશ કરનાર રામજીના કુશ અને લવ નામે બે પુત્રો હતા; લક્ષ્મણજીના અંગદ અને ચંદ્રકેતુ; ભરતજીના તક્ષ અને પુષ્કલ; અને શત્રુઘ્નજીના સુબાહુ અને શૂરસેન નામે પુત્રો હતા.
કુશસ્યાતિથિરતિથેરપિ નિષધઃ પુત્રોઽભૂત્
કુશના પુત્ર આતિથિ અને આતિથિના પુત્ર નિષધ હતા.
નિષધસ્યાપ્યનલસ્તસ્માદપિ નભાઃ નભસઃ પુંડરીકસ્તત્તનયઃ ક્ષેમધન્વા તસ્ય ચ દેવાનીકસ્તસ્યાપ્યહીનકોઽહીનકસ્યાપિ રુરુસ્તસ્ય ચ પારિયાત્રકઃ પારિયાત્રાદ્દેવલો દેવલાદ્વચ્ચલઃ તસ્યાપ્યુત્કઃ ઉત્કાચ્ચ વજ્રનાભસ્તસ્માચ્છંખણસ્તમાદ્યુષિતાશ્વસ્તતશ્ચ વિશ્વસહો જજ્ઞે
નિષધથી અનલ જન્મ્યો, અનલથી નભા, નભાથી પુંડરીક, પુંડરીકનો પુત્ર ક્ષેમધન્વા, ક્ષેમધન્વાથી દેવાનિક, દેવાનિકથી અહીનક, અહીનકથી રુરુ, રુરુથી પારિયાત્રક, પારિયાત્રકથી દેવલ, દેવલથી વત્સલ, વત્સલથી ઉત્ક, ઉત્કથી વજ્રનાભ, વજ્રનાભથી શંખન, શંખનથી આદ્યુષિતાશ્વ, અને આદ્યુષિતાશ્વથી વિશ્વસહ જન્મ્યો.
તસ્માદ્ધિરણ્યનાભઃ યો મહાયોગીસ્વરાજ્જૈમિનેશ્શિષ્યાદ્યાજ્ઞવલ્ક્યાદ્યોગમવાય
વિશ્વસહથી હિરણ્યનાભ જન્મ્યો, જે મહાન યોગી હતો. રાજા જયમિની તેનો શિષ્ય હતો અને યાજ્ઞવલ્ક્યે યોગનું જ્ઞાન તેની પાસેથી મેળવ્યું.
હિરણ્યનાભસ્ય પુત્રઃ પુષ્યસ્તસ્માદ્ ધ્રુવસંધિસ્તતસ્સુદર્શનસ્તસ્માદગ્નિવર્ણસ્તતશ્શીઘ્રગસ્તસ્માદપિ મરુઃ પુત્રોઽભવત્
હિરણ્યનાભનો પુત્ર પુષ્ય હતો, પુષ્યથી ધ્રુવસંધિ, ધ્રુવસંધિથી સુદર્શન, સુદર્શનથી અગ્નિવર્ણ, અગ્નિવર્ણથી શીઘ્રગ, અને શીઘ્રગથી મરુ જન્મ્યો.
યોસૌ યોગમાસ્થાયાદ્યાપિ કલાપગ્રામમશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ
એ મરુ યોગમાં સ્થિર રહીને આજે પણ કલાપ ગામમાં વસે છે.
આગામિયુગે સૂર્યવંશક્ષત્રવ્રત આવર્ત્તયિતા ભવિષ્યતિ
આગામી યુગમાં એ સૂર્યવંશના ક્ષત્રિય વંશને ફરીથી સ્થાપિત કરશે.
તસ્યાત્મજઃ પ્રશુશ્રુકસ્તસ્યાપિ સુસંધિસ્તતશ્ચાપ્યમર્ષસ્તસ્ય ચ સહસ્વાંસ્તતશ્ચ વિશ્વભવઃ
મરુનો પુત્ર પ્રશુશ્રુક હતો, પ્રશુશ્રુકથી સુસંધિ, સુસંધિથી અમર્ષ, અમર્ષથી સહસ્વાન, અને સહસ્વાનથી વિશ્વભવ જન્મ્યો.
તસ્ય બૃહદ્બલઃ યોર્જુનતનયેનાભિમન્યુનાભારતયુદ્ધે ક્ષયમનીયત
વિશ્વભવનો પુત્ર બૃહદ્બલ હતો, જેને અર્જુનપુત્ર અભિમન્યુએ મહાભારતના યુદ્ધમાં મારો હતો.
એતે ઇક્ષ્વાકુભૂપાલાઃ પ્રાધાન્યેન મયેરિતાઃ । એતેષાં ચરિતં શૃણ્વન્ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
આ ઇક્ષ્વાકુ વંશના મુખ્ય રાજાઓ છે, જેમનું વર્ણન મેં કર્યું. જે કોઈ એમના ચરિત્રો સાંભળે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે.
ઇક્ષ્વાકુતનયો યોઽસૌનિમિર્નામ, સ તુ સહસ્ત્રવત્સર સત્રમારેભ વશિષ્ઞ્ચ હોતારં વરયામાસ ।। ૪-૫-
ઇક્ષ્વાકુનો પુત્ર નિમિ નામે હતો. તેણે હજાર વર્ષ ચાલનાર યજ્ઞ શરૂ કર્યો અને મુખ્ય યજમાન તરીકે વશિષ્ઠને પસંદ કર્યો.
તમાહ વશિષ્ઠઃ, અહમિન્દ્રણ પઞ્ચવર્ષશતં યાગાર્થં પ્રથમતર વૃતઃ, તદનન્તર પ્રતિપાલ્યતામ્, આગત સ્તવાપિ ઋત્વિગૂ ભવિષ્યામિ, ઇત્યુક્તે સ પૃથિવીપતિના ન કિઞ્ચિદુક્તઃ વશિષ્ઠોઽપ્યનેન સમન્વીપ્સિકમિત્યમરપતેર્યાગમકરોત્ ।। ૪-૫-
વશિષ્ઠે કહ્યું: 'હું પહેલેથી જ ઇન્દ્રના પાંચસો વર્ષના યજ્ઞ માટે પસંદ થયો છું. એ પછી હું આવીને તારો યજ્ઞ કરાવીશ.' રાજાએ કંઈ જવાબ ન આપ્યો, તો વશિષ્ઠે એના મનની વાત સમજીને પહેલા ઇન્દ્રનો યજ્ઞ કરાવ્યો.
સોઽપિ તતૂકાલમેવાન્યૈર્ગૌતમાદિભિર્યાગમકરોત્ । સમાપ્તે ચામરપતેર્યાગે ત્વરાવાન્ વિશિષ્ટો નિમેઃ કર્મ્મ કરિષ્યામીત્યાજગામ, તતૂકર્મ્મકર્ત્તૃ ત્વઞ્ચ તત્ર ગૌત મસ્ય દૃષ્ટ્વા, અથ સ્વપતે તસ્મૈ રાજ્ઞે મામપ્રત્યાખ્યાયૈત દનેન ગૌતમાય કર્મ્માન્તરમર્પિતં યસ્માત્, તસ્માદયં વિદેહો ભવિષ્યાતીતિ શાપં દદૌ ।। ૪-૫-
પ્રતિબુદ્ધશ્વાસાવવનીપતિરપિ પ્રાહ, યસ્માન્મા મસમ્ભાષ્ય અજાનત એવ શયાનસ્ય શાપોતૂસર્ગમસૌ દુષ્ટગુરુશ્વકાર, તસ્માત્ તસ્યાપિ દહઃ પતિતો ભવિષ્યતીતિ પ્રતિશાપં દત્ત્વા દેહમત્યજત્ ।। ૪-૫-
પછી જાગેલા રાજાએ કહ્યું: 'તમે, દુષ્ટ ગુરુ, મને ન પૂછ્યા, હું સૂતો હતો ત્યારે અજાણતાં જ શાપ આપ્યો, તેથી તમારું પણ અનિષ્ટ થશે.' આમ કહીને રાજાએ શરીર ત્યાગ્યું.
તસ્માચ્છાપાચ્ચ મિત્રાવરુણયોસ્તેજસિ વશિષ્ઠતેજઃ પ્રવિષ્ટમ્, ઉર્વ્વશીદર્શનાં દુદ્ભૂતવીર્ય્યપ્રપાતયોઃ સકાશાદૂ વશિષ્ઠો દેહમપરં લેભે ।। ૪-૫-
એ શાપના કારણે વશિષ્ઠનું તેજ મિત્ર અને વરુણના તેજમાં પ્રવેશ્યું, અને ઉર્વશી સાથેના સંયોગથી વશિષ્ઠે બીજું શરીર મેળવ્યું.
નિમેરપિ તચ્છરીરમતિમનોહરતૈલગન્ધાદિભરુપ સ્ક્રિયમાણં નૈવ ક્લ દાદિક દોષમવાપ, સદ્યોમૃતમિવ તસ્થૌ ।। ૪-૫-
નિમિનું શરીર અત્યંત સુંદર અને તેલાદિ સુગંધથી સુગંધિત હતું. એમાં કદી પણ ક્ષય કે દુર્ગંધ આવી નહીં, પણ તાજું લાગતું રહ્યું.
લક્ષ્મણભરતશત્રુઘ્નવિભીષણસુગ્રીવાંગદજામ્બવદ્ધનુમત્પ્રભૃતિભિસ્સમુ-ત્ફુલ્લવદનૈશ્છત્રચામરાદિયુતૈઃ સેવ્યમાનો દાશરથિર્બ્રહ્મેંયમનિરૃતિવરુણવાયુકુબેરેશાનપ્રભૃતિભિસ્સર્વામરૈર્વસિ-ષ્ઠવામદેવવાલ્મીકિમાર્કણ્ડેયવિશ્વામિત્રભરદ્વાજાગસ્ત્યપ્રભૃતિભિર્મુ-નિવરૈઃ ઋગ્યજુસ્સામાથર્વૈસ્સંસ્તૂયમાનો નૃત્યગીતવાદ્યાદ્યખિલલોકમંગલવાદ્યૈર્વીણાવેણુમૃદંગભેરીપટહશંખકાહલગોમુખપ્રભૃતિભિસ્સુના-દૈસ્સમસ્તભૂભૃતાં મધ્યે સકલલોકરક્ષાર્થં યથોચિતમભિષિક્તો દાશરથિઃ કોસલેંદ્રો રઘુકુલતિલકો જાનકીપ્રિયો ભ્રાતૃત્રયપ્રિયસ્સિંહાસનગત એકાદસાબ્દસહસ્રં રાજ્યમકરોત્
લક્ષ્મણ, ભરત, શત્રુઘ્ન, વિભીષણ, સુગ્રીવ, અંગદ, જાંબવંત, હનુમાન અને બીજા બધા આનંદિત ચહેરાથી હાજર રહ્યા; છત્રી, ચામર વગેરેથી સેવા થઈ; બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, યમ, નિૃતિ, વરુણ, વાયુ, કુબેર, ઈશાન વગેરે દેવતાઓએ માન આપ્યો; વશિષ્ઠ, વામદેવ, વાલ્મીકિ, માર્કંડેય, વિશ્વામિત્ર, ભરદ્વાજ, અગસ્ત્ય વગેરે ઋષિઓએ સ્તુતિ કરી; ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ, સામવેદ, અથર્વવેદના પાઠથી, નૃત્ય-ગીત અને સર્વ લોકના શુભ વાદ્યો—વીણા, વાંસળી, મૃદંગ, ભેરી, પઠાહ, શંખ, કોહલ, ગોમુખ વગેરેના ધ્વનિથી; બધા રાજાઓની વચ્ચે, સર્વ લોકની રક્ષા માટે, રઘુકુલના શોભા, સીતાજી અને ત્રણેય ભાઈઓના પ્રિય, દશરથપુત્ર રામજી, સિંહાસન પર બેસી, અયોધ્યાનું એકાદશ હજાર વર્ષ સુધી રાજ કર્યું.
એ સમયે નિમિએ ગૌતમ અને અન્ય ઋષિઓ સાથે પોતાનો યજ્ઞ શરૂ કર્યો. ઇન્દ્રનો યજ્ઞ પૂરો થયા પછી, ઉત્સુક વશિષ્ઠ આવ્યો અને કહ્યું: 'હવે હું નિમિનો યજ્ઞ કરાવીશ.' પણ ત્યાં ગૌતમને કાર્યરત જોઈ અને રાજાએ પોતે તેને રોક્યો નહોતો, તેથી ગુસ્સે થઈ વશિષ્ઠે ગૌતમને બીજું કાર્ય આપ્યું અને રાજાને શાપ આપ્યો: 'તમે મને નકાર્યું નથી, તેથી હવે તું શરીર વિનાનો, વિદેહ બનશે.'