સા ચૈનં રસાતલં નીતવતી
તે નર્મદાએ પુરુકુત્સને પાતાળમાં લઈ ગઈ.
રસાતલગતશ્ચાસૌ ભગવત્તેજસાપ્યાયિતાત્મવીર્ય્યસ્સકલગંધર્વાન્નિજઘાન
પાતાળમાં જઈ, ભગવાનની શક્તિથી સમર્થ બની, તેણે બધા ગંધર્વોને સંહાર્યા.
પુનશ્ચ સ્વપુરમાજગામ
પછી તે ફરીથી પોતાના શહેરમાં પાછો ગયો.
સકલપન્નગાધિપતયશ્ચ નર્મદાયૈ વરં દદુઃ । યત્તેનુસ્મરણસમવેતં નામગ્રહણં કરિષ્યતિ ન તસ્ય સર્પવિષભયં ભવિષ્યતીતિ
બધા સાપોના રાજાઓએ નર્મદાને આ આશીર્વાદ આપ્યો કે, જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક તેનું નામ સ્મરણ કરશે, તેને ક્યારેય સાપના ઝેરનો ડર રહેશે નહીં.
અત્ર ચ શ્લોકઃ
અહીં એક શ્લોક છે:
નર્મદાયૈ નમઃ પ્રાતર્નર્મદાયૈ નમો નિશિ । નમોસ્તુ નર્મદે તુભ્યં ત્રાહિ માં વિષસર્પતઃ
પ્રભાતે નર્મદાને વંદન, રાત્રે નર્મદાને વંદન; હે નર્મદા, તને વંદન — મને ઝેરી સાપોથી બચાવ.
ઇત્યુચ્ચાર્યાહર્નિશમંધકારપ્રવેશે વા સર્પૈર્ન દશ્યતે ન ચાપિ કૃતાનુસ્મરણભુજો વિષમપિ ભુક્તમુપઘાતાય ભવતિ
જે આ શ્લોક દિવસ-રાત કે અંધકારમાં પ્રવેશતી વખતે બોલે છે, તેને સાપ કદી દંશ આપતા નથી; અને જે સ્મરણ કરે છે, તેમને ઝેર પણ નુકસાન પહોંચાડતું નથી.
પુરુકુત્સાય સંતતિવિચ્છેદો ન ભવિષ્યતીત્યુરગપતયો વરં દદુઃ
સાપોના રાજાઓએ આશીર્વાદ આપ્યો કે પુરુકુત્સની વંશ પરંપરા ક્યારેય તૂટશે નહીં.
પુરુકુત્સો નર્મદાયાં ત્રસદ્દસ્યુમજીજનત્
પુરુકુત્સે નર્મદામાંથી ત્રસદ્દસ્યુ નામનો પુત્ર પેદા કર્યો.
ત્રસદ્દસ્યુતસ્સંભૂતોઽનરણ્યઃ યં રાવણોદિગ્વિજયે જઘાન
ત્રસદ્દસ્યુમાંથી અનરણ્ય જન્મ્યો, જેને રાવણે દિશા વિજય દરમિયાન મારી નાખ્યો હતો.
અનરણ્યસ્ય પૃષદશ્વઃ પૃષદશ્વસ્ય હર્યશ્વઃ પુત્રોઽભવત્
અનરણ્યનો પુત્ર પૃષદશ્વ થયો; પૃષદશ્વનો પુત્ર હર્યશ્વ થયો.
તસ્ય ચ હસ્તઃ પુત્રોઽભવત્
હર્યશ્વનો પુત્ર હસ્ત થયો.
તતશ્ચ સુમનાસ્તસ્યાપિ ત્રિધન્વા ત્રિધન્વનસ્ત્રય્યારુણિઃ
પછી હસ્તનો પુત્ર સુમના થયો, સુમનાનો પુત્ર ત્રિધન્વા અને ત્રિધન્વાનો પુત્ર ત્રય્યારુણી થયો.
ત્રય્યારુણેસ્સત્યવ્રતઃ યોઽસૌ ત્રિશંકુસંજ્ઞામવાપ
ત્રય્યારુણીનો પુત્ર સત્યવ્રત થયો, જેને ત્રિશંકુ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો.
સ ચંડાલતામુપગતશ્ચ
તે પછી ચંડાળ બની ગયો.
દ્વાદશવર્ષિક્યામનાવૃષ્ટ્યાં વિશ્વામિત્રકલત્રાપત્યપોષણાર્થં ચંડાલપ્રતિગ્રહપરિહરણાય ચ જાહ્નવીતીરન્યગ્રોધે મૃગમાંસમનુદિનં બબંધ
બાર વર્ષના દુષ્કાળમાં, વિશ્વામિત્રની પત્ની અને સંતાનોને જીવન જાળવવા અને ચંડાળ પાસેથી દાન ન લેવું પડે તે માટે, તેણે જાહ્નવીના કિનારે વડના વૃક્ષ નીચે દરરોજ હરણનું માંસ શિકાર્યું.
સ તુ પરિતુષ્ટેન વિશ્વામિત્રેણ સશરીરસ્સ્વર્ગમારોપિતઃ
વિશ્વામિત્ર ખૂબ પ્રસન્ન થઈ, અને તેણે તેને શરીરસહિત સ્વર્ગે લઈ ગયો.
ત્રિશંકોર્હરિશ્ચંદ્ર સ્તસ્માચ્ચ રોહિતાશ્વસ્તતશ્ચ હરિતો હરિતસ્ય ચંચુશ્ચંચોર્વિજયવસુદેવૌ રુરુકો વિજયાદ્રુ કસ્ય વૃકઃ
ત્રિશંકુમાંથી હરિશ્ચંદ્ર, હરિશ્ચંદ્રમાંથી રોહિતાશ્વ, પછી હરિત, હરિતમાંથી ચંચુ, ચંચુમાંથી વિજયવસુદેવ, વિજયવસુદેવમાંથી રૂરુક, અને રૂરુકમાંથી વૃક થયો.
તતો વૃકસ્ય બાહુઃ યોઽસૌ હૈહયતાલજંઘાદિભિઃ પરાજિતૐતર્વત્ન્યા મહિષ્યા સહ વનં પ્રવિવેશ
પછી વૃકનો પુત્ર બાહુ થયો, જેને હૈહય, તાલજંઘ અને અન્યોએ હરાવી દીધો, અને તે પોતાની પત્ની સાથે જંગલમાં ગયો.
તસ્યાશ્ચા સપત્ન્યા ગર્ભસ્તંભનાય ગરો દત્તઃ
અને તેની સહપત્નીને ગર્ભ રોકવા માટે ઝેર અપાયું.
તેનાસ્ય ગર્ભસ્સપ્તવર્ષાણિ જઠર એવ તસ્થૌ
તેના કારણે તેનું બાળક સાત વર્ષ સુધી તેના ગર્ભમાં જ રહ્યું હતું.
સ ચ બાહુર્વૃદ્ધભાવાદૌર્વાશ્રમમમીપે મમાર
અને બાહુ વૃદ્ધાવસ્થાના કારણે ઔર્વના આશ્રમની નજીક મૃત્યુ પામ્યો હતો.
સા તસ્ય ભાર્યા ચિતાં કૃત્વા તમારોપ્યાનુમરણકૃતનિશ્ચયાઽભૂત્
પછી તેની પત્નીએ ચિતા તૈયાર કરી, પતિને તેના પર મૂક્યો અને પતિ સાથે સતી થવાનો નિશ્ચય કર્યો.
અથૈતામતીતાનાગતવર્ત્તમાનકાલત્રયવેદી ભગવાનૌર્વસ્સ્વાશ્રમાન્નિર્ગત્યાબ્રવીત્
એ સમયે ત્રણેય કાળને જાણનારા ઋષિ ઔર્વ પોતાના આશ્રમમાંથી બહાર આવીને તેણીને બોલ્યા.
અલમલમનેનાસદ્ગ્રાહેણાખિલભૂમં ડલપતિરતિવીર્યપરાક્રમો નૈકયજ્ઞકૃદરાતિપક્ષક્ષયકર્ત્તા તવોદરે ચક્રવર્ત્તી તિષ્ઠતિ
બસ, હવે આ ખોટા નિશ્ચયને છોડો! તમારા ગર્ભમાં આખી ધરતીનો રાજા, અતિશય બળવાન અને પરાક્રમી, અનેક યજ્ઞો કરનાર અને દુશ્મનોને નાશ કરનાર ચક્રવર્તી રાજા છે.
નૈવમતિસાહસાધ્યવસાયિની ભવતી ભવેત્યુક્તા સા તસ્માદનુમરણનિર્બંધાદ્વિરરામ
ઋષિએ કહ્યું: 'આવું ઉતાવળમાં અને દૃઢતાપૂર્વક ન કરો.' એમ કહી તેણીએ પતિ સાથે સતી થવાનો વિચાર છોડ્યો.
તેનૈવ ચ ભગવતા સ્વાશ્રમમાનીતા
એzelfde ઋષિએ તેણીને પોતાના આશ્રમમાં લઈ ગયા.
તત્ર કતિપયદિનાભ્યંતરે ચ સહૈવ તેન ગરેણાતિતેજસ્વી બાલકો જજ્ઞે
ત્યાં થોડા જ દિવસોમાં, એ જ ગર્ભમાંથી અત્યંત તેજસ્વી પુત્રનો જન્મ થયો.
તસ્યૌર્વો જાતકર્માદિક્રિયા નિષ્પાદ્ય સગર ઇતિ નામ ચકાર
ઔર્વે તેના જન્મ સંસ્કાર અને અન્ય વિધિઓ કરી, તેનું નામ સગર રાખ્યું.
કૃતોપનયનં ચૈનમૌર્વો વેદશાસ્ત્રાણ્યસ્ત્રં ચાગ્નેયં ભાર્ગવાખ્યમધ્યાપયામાસ
જ્યારે તેનું ઉપનયન થયું, ત્યારે ઔર્વે તેને વેદ, શાસ્ત્રો અને અગ્નિથી સંબંધિત ભાર્ગવ નામનું અસ્ત્ર શીખવ્યું.